Mangalitsa

De Mangalitsa is een oud Hongaars rasvarken, meteen herkenbaar aan de dichte, krullende wolvacht. Die vacht doet in de winter bijna aan een schaap denken en onderscheidt het ras van vrijwel elk ander modern varken. In warmere maanden wordt de vacht dunner en bij dalende temperaturen groeit ze weer aan.

Het gaat om een vetvarken en niet om een mager spekvarken. Het dier zet een dikke speklaag aan en levert vlees met sterke intramusculaire vetmarmering, waardoor vlees en spek gewild zijn voor gerijpte producten zoals lardo en droog gerijpte salami. De groei verloopt trager dan bij commerciële rassen en de dieren bereiken pas na langere tijd slachtrijp gewicht.

Mangalitsa's zijn middelgroot en staan bekend om hun kalme, gedwee karakter. Ze doen het goed in buitenhouderij en op grasland, waar ze foerageren over weides en in bosschages. Door hun weerbaarheid en rustige aard worden ze veel gehouden door hobbyhouders en fokkers die traditionele of extensieve varkenshouderij nastreven.

Voor wie geschikt

Het ras past bij houders die buitenruimte kunnen bieden, trage groei accepteren en een weerbaar varken willen voor beweiding of bosbegrazing. Het is minder geschikt voor intensieve binnenhouderij of wie snel groeiend, mager vlees zoekt. Rustige omgang en een omheind foerageergebied leveren het beste resultaat.

De Mangalitsa gaat terug tot het Karpatenbekken in Hongarije, in de eerste helft van de 19e eeuw. Fokkers kruisten lokale Hongaarse varkens met ander regionaal fokmateriaal om een weerbaar dier vast te leggen dat grote hoeveelheden spek leverde, destijds het meest gewaardeerde onderdeel van het varken.

Tegen het einde van de 19e eeuw en in het begin van de 20e eeuw was het ras wijdverspreid in Hongarije en de omliggende streken van Midden- en Zuidoost-Europa. Spek was toen een basisproduct om in te bakken en te braden en gold als maatstaf voor de waarde van een varken, dus een ras dat snel vet aanzette had duidelijke economische betekenis.

Halverwege de 20e eeuw keerde het tij voor het ras. Doordat plantaardige olie en mager vlees het spek in de keuken verdrongen, daalde de vraag sterk. Commerciële, magerdere rassen namen de plaats van de Mangalitsa in op de meeste bedrijven en de aantallen zakten zo ver terug dat het ras ernstig bedreigd raakte.

Vanaf het einde van de 20e eeuw zorgden gerichte instandhoudingsprogramma's en hernieuwde belangstelling voor ambachtelijk gerijpt varkensvlees ervoor dat de populatie zich herstelde vanuit een zeer laag aantal. Tegenwoordig wordt de Mangalitsa opnieuw gefokt in Hongarije en geëxporteerd naar andere landen, gehouden zowel voor instandhouding van het ras als voor de productie van premium gerijpt vlees.

Het meest kenmerkende onderdeel is de lange, krullende vacht die het hele lichaam bedekt. In de winter wordt die dicht en wollig, in de zomer verruilt het dier die voor een korter, ruwer haarkleed. Het lichaam is rond en goed bevleesd, met een diepe borst, een matig lang lijf en relatief korte poten. De oren zijn middelgroot en hangen licht naar voren, de snuit is gemiddeld van lengte.

Vacht en kleuren

Er worden drie kleurslagen erkend. Het blonde type komt het meest voor en varieert van bleekcrème tot geelachtig. Het rode type heeft een roodbruine vacht. Het zwaluwbuiktype is donker over rug en flanken met een lichte buik en onderpoten. Bij alle kleurslagen is de huid gepigmenteerd en de krullende vacht blijft het constante herkenningsteken van het ras.

Mangalitsa's zijn gelijkmatig van humeur en makkelijker te hanteren dan veel andere varkensrassen. Ze verdragen hantering goed, voegen zich in groepen en laten zelden agressie zien wanneer ze genoeg ruimte en voer krijgen. Zeugen zijn over het algemeen goede, aandachtige moeders.

Het ras behoudt een sterke natuurlijke drang om te foerageren en te wroeten, waardoor een uitloop snel omgewoeld raakt tenzij die geroteerd wordt. De dieren zijn sociaal en doen het het best met minstens één soortgenoot in plaats van alleen. Tegenover mensen gedragen ze zich meestal gemoedelijk, al vraagt hun formaat om zorgvuldige omgang, zeker bij beren en bij zeugen met biggen.

Vachtverzorging

• Controleer de vacht op klitten en vastzittend vuil, vaker tijdens de lange wintervacht
• Borstel tijdens de rui om de oude vacht los te maken
• Inspecteer de huid tijdens hantering op parasieten en kleine verwondingen
• Controleer en bekap de hoeven regelmatig om overgroei te voorkomen

Beweging

• Bied een uitloop of weiland groot genoeg voor dagelijks foerageren
• Roteer de grond om vertrapping te beperken en omgewoelde stukken te laten herstellen
• Geef waar mogelijk toegang tot bos of ruwer terrein
• Houd de dieren bij elkaar, want activiteit en welzijn nemen toe in groepsverband

Omgeving

Dankzij vacht en speklaag is het ras goed bestand tegen kou en volstaat een droge, tochtvrije schuilstal met dik strooisel in de winter. Hitte vormt het grotere risico: dezelfde isolatie die tegen kou beschermt, maakt warm weer lastiger te verdragen. Schaduw, een modderpoel of water om af te koelen, en voortdurend vers drinkwater zijn in de zomer onmisbaar. De omheining moet stevig en laag genoeg zijn, want de dieren wroeten en duwen tegen zwakke plekken.

Het ras doet het goed op een dieet dat een uitgebalanceerd varkensvoer combineert met begrazing en wroeten. Als vetvarken zet het gemakkelijk vet aan, dus het doel is een stabiele conditie in plaats van maximale opname. Ruwvoer, wortelgewassen en geschikte groenten kunnen het samengestelde voer aanvullen, en schoon drinkwater moet altijd beschikbaar zijn. Trage groei is normaal en hoeft niet versneld te worden met overmatig krachtvoer.

Traktaties en aanvullingen

Weidegang, eikels en seizoensgroenten zijn goede aanvullingen die passen bij het foerageergedrag van het ras. Waar het rantsoen niet volledig is, moet een voor varkens geschikte vitamine- en mineralenbalans worden aangevuld. Beperk energierijke traktaties, want de Mangalitsa zet gemakkelijk vet aan en overgewicht raakt zowel gezondheid als vruchtbaarheid.

De Mangalitsa is over het algemeen weerbaar en goed bestand tegen de belasting van het buitenleven. Bij goede verzorging wordt het dier ongeveer 12 tot 15 jaar oud, ouder dan veel commerciële varkens, die niet tot op hoge leeftijd worden gehouden. De belangrijkste gezondheidsproblemen komen minder van erfelijke aandoeningen en meer van de manier van houden, vooral de neiging om vet aan te zetten en de gevoeligheid voor hitte.

Preventieve zorg

• Houd de lichaamsconditie matig met gecontroleerde voeding
• Volg een ontwormingsschema dat past bij buitenvarkens
• Houd vaccinaties op peil zoals een dierenarts voor de regio adviseert
• Controleer poten, huid en vacht bij elke hantering
• Zorg voor schaduw, een modderpoel en water gedurende de zomer

Mangalitsa's worden trager geslachtsrijp dan commerciële rassen en worden meestal pas gedekt als ze goed uitgegroeid zijn, in plaats van op de vroegst mogelijke leeftijd. De dracht duurt de gebruikelijke varkenslengte van ongeveer 114 tot 115 dagen. De tomen zijn kleiner dan bij intensieve rassen, wat past bij het trage, oorspronkelijke karakter van het ras.

Zeugen staan bekend als goede, zorgzame moeders en redden zich bij het werpen en de eerste opfok doorgaans met weinig ingrijpen, mits ze een schone, beschutte kraamruimte krijgen. Biggen worden geboren met een lichte streeptekening die vervaagt naarmate ze groeien. Jonge dieren groeien op bij de zeug tot het spenen en gaan daarna over op ruwvoer en voer, waarna ze over een lange periode naar slachtrijp gewicht toegroeien.