Landras

Het Landrace is een gedomesticeerd varkensras dat opvalt door zijn langgerekt lichaam, witte vacht en grote, naar voren hangende oren. Het is een van de meest verspreide commerciële rassen ter wereld en komt voor in zowel zuivere stammen als kruisingsprogramma's. Het ras stamt uit Denemarken, waar het werd ontwikkeld als baconvarken voor exportmarkten.

Landrace-zeugen worden in de commerciële productie veel ingezet als moederlijn. Ze werpen doorgaans grote tomen, geven ruim melk en zorgen voor hun biggen met weinig ingrijpen van de houder. Het ras is groot; volwassen dieren wegen vaak enkele honderden kilogrammen, en de langgerekte bouw zorgt voor een lang karbonade en een hoge opbrengst aan zijvlees.

Het temperament is rustig en goedaardig. Landrace-varkens zijn suel en intelligent, eigenschappen die het beheer in groepshuisvesting en bij dagelijkse werkzaamheden vergemakkelijken. Ze wroeten ijverig en passen zich aan diverse houderijsystemen aan, van intensieve stalsystemen tot vrijlooppercelen.

Voor wie geschikt

Het Landrace past bij houders die een productief moederras zoeken en voldoende ruimte hebben voor een groot dier. De rustige aard maakt het ook een redelijke keuze voor kleine boerderijen en beginnende varkenshouders, mits aan de huisvesting- en voedingsbehoeften van een groot varken kan worden voldaan. In commerciële fokkerij is het een standaardkeuze voor het opbouwen van kruisingskudden, waarbij Landrace-zeugen worden gekruist met eindtypeberen.

Het Landrace is ontstaan in Denemarken, waar varkenshouders inheemse varkens kruisten met ingevoerd wit fok materiaal om een dier te creëren dat geschikt was voor baconproductie. Het werk intensiveerde aan het einde van de negentiende eeuw, toen Deense boeren zich richtten op de bevoorrading van de Britse baconhandel, die voorkeur gaf aan lange, magere karkassen.

Denemarken organiseerde een nationaal fok- en testprogramma rondom het ras. Nakomelingenonderzoeking stations maten groeisnelheid, voederconversie en karkasleng te, en deze systematische selectie leverde het langgebouwde bacontype op waarmee het ras bekendheid verwierf. Langere tijd beperkte Denemarken de export van fokvarkens om zijn positie op de markt te beschermen.

Nadat de exportregels versoepelden en het ras zich verspreidde, werd het Landrace in tal van andere landen ingevoerd. Nationale stamboeken ontwikkelden hun eigen Landrace-populaties, vaak aangeduid met nationale voorvoegsels zoals British Landrace, American Landrace en anderen, elk gevormd door eigen selectie terwijl het lange, witte moedertype behouden bleef.

Tegenwoordig is het Landrace een fundamenteel moederras in de commerciële varkenshouderij wereldwijd. De hoofdrol is die van zeugenlijn in kruisingssystemen, waarbij toomgrootte en melkgift worden gecombineerd met de groei en bespiering van vaderdierassen.

Het Landrace valt op door zijn lengte. Het lichaam is lang en diep, met een stevige, rechte rug en goed gewelfde ribben, waardoor het ras een hoge proportie zij- en karbonadevlees heeft. De kop is vrij lang en droog, en de grote oren hangen naar voren, waardoor ze de ogen gedeeltelijk bedekken. De benen zijn stevig en goed geplaatst om het lange lichaam te dragen.

De vacht is kort en wit. De huid is licht van kleur, waardoor dieren gevoelig zijn voor sterke zon en kunnen verbranden als ze zonder schaduw worden gehouden in heet, blootgesteld terrein.

Vacht en kleur

Het ras is egaal wit en de standaard accepteert geen gekleurde aftekeningen. Omdat de huid bleek is, zorgen houders in zonnige klimaten doorgaans voor schaduw of een modderpoel zodat de varkens hun huid kunnen beschermen. De korte vacht vraagt geen verzorging voor het uiterlijk, maar de lichte huid is het voornaamste aandachtspunt in warm weer.

Het Landrace staat bekend om een evenwichtig, goedaardig temperament. Zeugen zijn suel en bekendstaan als attente moeders, en het ras in het algemeen verdraagt hantering en dagelijkse werkzaamheden goed. Deze rustige aard is een van de redenen waarom het ras zo breed wordt ingezet in commerciële groepshouderij.

Tegenover mensen zijn goed gesocialiseerde Landrace-varkens doorgaans ontspannen en responsief. Ze zijn intelligent en leren routines snel, zodat ze zonder veel problemen wennen aan voer- en handtelingschema's. Tegenover soortgenoten zijn ze over het algemeen sociaal en passen ze zich aan aan het groepsleven, al geldt ook hier het normale sociale gedrag van varkens, zoals het vaststellen van een rangorde, in het bijzonder bij het samenvoegen van onbekende dieren.

Net als bij elk groot varken moet een zeug met een vers geworpen toom voorzichtig worden benaderd, en beren vereisen ervaren omgang. Het ras is van nature niet agressief, maar door de omvang is kalm en consistent handelen van groot belang.

Zorgen voor een Landrace betekent voldoen aan de behoeften van een groot, actief varken. Het ras gedijt zowel in binnenhuisse als buitensystemen, mits het beschikt over een schone, droge ligplek, bescherming tegen extreme weersomstandigheden en betrouwbare toegang tot voer en vers water.

Verzorging

• Controleer de korte witte vacht en huid regelmatig op verwondingen, parasieten of zonbrand.
• Bied een modderpoel of schaduw zodat varkens kunnen afkoelen en hun lichte huid kunnen beschermen.
• Bekijk en verzorg de klauwen en benen, want een lang, zwaar lichaam belast de ledematen.
• Houd het strooisel schoon en droog om huid- en luchtwegproblemen te beperken.

Beweging

• Zorg voor voldoende hok- of perceelruimte voor dagelijkse beweging en wroeten.
• Buitentoegang stelt varkens in staat te scharrelen, wat past bij de actieve aard van het ras.
• Vermijd overbezetting, wat stress en concurrentie bij de voerbak veroorzaakt.
• Bied verrijking aan, zoals stro of wroetmateriaal, om actieve, intelligente varkens bezig te houden.

Omgeving

Huisvesting moet droog, tochtvrij en goed geventileerd zijn, met een comfortabele ligplek en een afzonderlijke mestzone. In warme klimaten zijn schaduw en een modderpoel van belang vanwege de lichte huid. In koud weer zorgen diep strooisel en windabri voor comfort. Hekken en hokinrichtingen moeten stevig genoeg zijn voor een groot varken.

Landrace-varkens worden gevoerd met een evenwichtig rantsoen op basis van granen en een eiwitbron, aangevuld met vitaminen en mineralen. Omdat het ras groot is en snel groeit, moeten voerkwaliteit en voerhoeveelheid afgestemd zijn op de levensfase en de conditie van het dier. Vers water moet altijd beschikbaar zijn, want varkens drinken dagelijks grote hoeveelheden.

Lekkernijen en supplementen

Groenten, knollen en ruwvoer kunnen worden gegeven als onderdeel van een evenwichtig dieet, en buitenvarkens vullen hun rantsoen aan door te wroeten. Elke lekkernij of elk supplement mag slechts een klein aandeel van de totale opname vormen, zodat het hoofdrantsoen nog steeds voorziet in de groei- en fokbehoeften. Een dierenarts of voedingsdeskundige kan advies geven over het mineraal- en vitaminebalans voor fokdieren.

Het Landrace is in het algemeen een robuust, productief ras. Bij goed vakmanschap kunnen fokdieren circa 6 tot 10 jaar oud worden, hoewel varkens die worden gehouden voor de vleesproductie een veel kortere omloop kennen. De voornaamste gezondheidspunten hangen samen met de omvang en lengte van het ras, de lichte huid en de algemene ziekterisico's die alle varkens treffen.

Preventieve zorg

• Houd de huisvesting schoon, droog en goed geventileerd.
• Volg een vaccinatie- en parasietenbeheersprogramma met veterinair advies.
• Zorg voor degelijke bevloering en strooisel om benen en klauwen te beschermen.
• Bewaak de lichaamsconditie en pas de voeding aan om te zware of te lichte conditie bij fokdieren te voorkomen.
• Begeleid zeugen bij het werpen en controleer tomen in de eerste levensdagen.

Het Landrace wordt primair gefokt om zijn moedereigenschappen. Gelten bereiken de fokrijpheid na enkele maanden, en volwassen zeugen hebben regelmatige tochtigheid. Dekking vindt plaats via natuurlijke sprong of kunstmatige inseminatie; in commerciële systemen worden Landrace-zeugen vaak gekruist met eindtypeberen om moedereigenschappen te combineren met karkaswaardering.

De draagtijd duurt circa 115 dagen, gemakkelijk te onthouden als drie maanden, drie weken en drie dagen. Tomen zijn doorgaans groot, en het ras staat bekend om zijn melkgift en attente zorg voor de biggen. In commerciële systemen worden biggen doorgaans gespeend op circa 3 tot 4 weken; bij extensieve houderij en kleine bedrijven is het speenmoment later. Met goed management werpen zeugen meer dan één toom per jaar gedurende meerdere jaren van productief leven.