Kunekune

De Kunekune is een varkensras dat oorspronkelijk uit Nieuw-Zeeland komt. De naam is Maori en betekent ongeveer vet en rond, een verwijzing naar de korte, gedrongen bouw van het ras. Volwassen dieren worden middelgroot voor een varken, maar blijven aanzienlijk kleiner dan commerciële vleesvarkens, en hun gemoedelijke aard maakt ze geliefd bij hobbyhouders en liefhebbers van gezelschapsdieren.

Een herkenningspunt is het paar kwabben, piri piri genoemd, dat bij veel dieren onder de onderkaak hangt. Niet elke Kunekune heeft ze, en ze hebben geen functie, maar ze behoren tot de bekendste kenmerken van het ras. Het lichaam is compact met korte poten, een licht holle of omhoogstaande snuit, en een vacht die varieert van glad tot krullend.

Kunekunes zijn van nature grazers. Door hun opstaande snuit en hun graasgedrag halen ze het grootste deel van hun voedsel uit gras in plaats van diep te wroeten, waardoor ze makkelijker op grasland te houden zijn dan veel andere varkensrassen. Het zijn sociale dieren die een band aangaan met mensen en met soortgenoten, en ze staan doorgaans rustig tegenover hun verzorgers.

Voor wie is de Kunekune geschikt

De Kunekune past bij houders met ruimte voor een grasweide die op zoek zijn naar een rustig, goed te hanteren varken in plaats van een ras dat gericht is op hoge vleesproductie. De levensverwachting van 15 tot 20 jaar is een serieuze verplichting, die meer lijkt op het houden van een hond dan op kortlopende veehouderij. Wie kan zorgen voor veilige afrastering, een droge stal, dagelijkse verzorging en het gezelschap van minstens één ander varken, zal veel plezier beleven aan het ras. Het is minder geschikt voor wie een huisdier voor binnen verwacht of een dier dat weinig aandacht vraagt, want varkens hebben buitenruimte, een vaste dagindeling en gedurende hun hele, lange leven diergeneeskundige zorg nodig.

De Kunekune wordt geassocieerd met Nieuw-Zeeland, waar het ras al generaties lang aanwezig is. Het werd gehouden door Maori-gemeenschappen, die het waardeerden als een klein, gemakkelijk te houden varken dat dicht bij de nederzettingen kon leven en grotendeels leefde van grasland en etensresten. De precieze vroege afstamming van het ras is niet volledig gedocumenteerd, en onder fokkers en historici bestaat nog altijd discussie over welke varkenspopulaties eraan hebben bijgedragen.

In de tweede helft van de twintigste eeuw werd de Kunekune zeldzaam. Het aantal dieren bereikte een dieptepunt in de jaren zeventig, en het ras dreigde als apart type te verdwijnen.

Eind jaren zeventig en in de jaren tachtig verzamelden op behoud gerichte fokkers in Nieuw-Zeeland de overgebleven dieren en begonnen ze bewust met een herstelprogramma. Vanuit een zeer kleine basispopulatie fokten ze gericht om de kenmerken van het ras te behouden, waaronder de kwabben en het gemoedelijke karakter. Dit werk haalde de Kunekune terug van de rand van uitsterven.

Vanaf de jaren negentig werden Kunekunes buiten Nieuw-Zeeland geëxporteerd, onder meer naar het Verenigd Koninkrijk, het Europese vasteland en Noord-Amerika. In verschillende landen ontstonden rasverenigingen die stambomen bijhielden en de bloedlijnen uit die kleine oorspronkelijke groep in stand hielden.

De Kunekune heeft een compact, tonvormig lichaam op korte poten, wat het dier een laag, rond silhouet geeft. De kop is vrij kort met een snuit die vaak licht hol of enigszins omhooggericht is, een vorm die samenhangt met het graasgedrag van het ras. Veel dieren dragen kwabben, het paar vleeskwabben dat aan de onderkaak hangt, al komen binnen het ras zowel dieren met als zonder kwabben voor.

Vacht en kleuren

De Kunekune kent een grote variatie in vachtkleur en tekening. Effen zwart, roodbruin, crème, bruin en goud komen allemaal voor, net als gevlekte en meerkleurige dieren. Ook de vachttextuur varieert, van kort en glad tot lang en krullend, en dieren met een langere vacht kunnen 's winters een opvallend ruige wintervacht krijgen. De huidskleur volgt over het algemeen de vachtkleur. Omdat het ras is voortgekomen uit een kleine oorspronkelijke fokgroep, worden kleur en tekening door rasverenigingen samen met de stamboom geregistreerd, zonder dat er één vastgelegd uiterlijk verplicht is.

De Kunekune staat bekend als een van de zachtaardigste varkensrassen. Het dier is doorgaans rustig, vriendelijk en houdt van gezelschap van mensen, en veel dieren zoeken actief menselijk contact op en genieten van een aai of krabbeltje. Deze inschikkelijkheid is een belangrijke reden waarom het ras zowel als gezelschapsdier als op de hobbyboerderij wordt gehouden.

Bij het gezin en vertrouwde verzorgers is de Kunekune meestal ontspannen en gemakkelijk te hanteren. Vergeleken met veel andere varkens wroet het dier weinig, waardoor het minder snel de grond openscheurt, al zal het nog steeds grazen en met de snuit in de weide snuffelen. Tegenover onbekenden zijn de meeste Kunekunes nieuwsgierig in plaats van nerveus of agressief, en ze wennen snel aan een nieuw persoon.

Het zijn sociale dieren die het best gedijen met minstens één ander varken als gezelschap. Alleen gehouden kunnen ze zich vervelen of eenzaam worden. Tegenover andere huisdieren gedragen ze zich over het algemeen kalm, maar kennismakingen moeten onder toezicht gebeuren, en een dier dat het varken niet kent, verdient voorzichtige begeleiding. Voer kan zelfs een rustig varken opdringerig maken, dus verzorgers doen er goed aan om vaste voertijden aan te houden zodat het dier niet gaat dringen.

Vachtverzorging

• Controleer de huid regelmatig op droogte, zonnebrand en parasieten; lichte of dungehaarde dieren kunnen verbranden en hebben schaduw nodig
• Knip de hoeven bij wanneer nodig, want te lange hoeven veroorzaken kreupelheid
• Borstel dieren met een langere vacht om losse haren te verwijderen, vooral tijdens het verharen van de wintervacht
• Zorg bij warm weer voor een modderpoel of natte plek zodat het dier kan afkoelen en de huid beschermen

Beweging

• Geef dagelijks toegang tot een grasweide om te grazen en te bewegen
• Bied ruimte om te lopen, grazen en wroeten in plaats van het dier in een klein hok te houden
• Voorkom overvoeding in combinatie met weinig beweging, want dat leidt bij dit ras snel tot overgewicht

Omgeving

Kunekunes worden buiten op grasland gehouden, achter een veilig, laag hek dat een sterk varken niet kan wegduwen of ondergraven. Ze hebben een droge, tochtvrije stal nodig met strooisel om te slapen en beschutting tegen regen, zon en kou. Omdat het zeer sociale dieren zijn, moeten ze samen met minstens één ander varken worden gehouden. Zorg voor voortdurende toegang tot schoon water en een beschaduwde modderpoel voor warme dagen.

De Kunekune is gebouwd om grotendeels van grasland te leven. Goed gras levert tijdens het groeiseizoen een groot deel van het dieet van een volwassen dier, aangevuld met een afgewogen portie geschikt varkensvoer voor de voedingsstoffen die gras alleen niet levert. Hoeveel bijvoer nodig is, hangt af van de graskwaliteit, het seizoen, de leeftijd van het dier en zijn lichaamsconditie. Omdat het ras gemakkelijk aankomt, moeten porties worden afgemeten in plaats van vrij voer beschikbaar te stellen.

Traktaties en aanvullingen

Groente en fruit kunnen in kleine hoeveelheden als traktatie worden gegeven, ruim binnen de dagelijkse voerhoeveelheid om gewichtstoename te voorkomen. Op schraler grasland of in de winter kan een dierenarts of ervaren fokker advies geven over de vraag of extra mineralen nodig zijn. Verander het voer altijd geleidelijk om spijsverteringsproblemen te voorkomen.

De Kunekune is over het algemeen een robuust ras en een van de langstlevende varkensrassen, en haalt bij goede verzorging vaak 15 tot 20 jaar. De meeste gezondheidsproblemen hangen samen met de manier van houden en niet met het ras zelf, en overgewicht is het meest voorkomende, te voorkomen probleem. Omdat de huidige populatie afstamt van een kleine oorspronkelijke groep, letten fokkers goed op de bloedlijnen om de genetische variatie zo breed mogelijk te houden.

Preventieve zorg

• Houd een ontworm- en vaccinatieschema aan in overleg met een dierenarts
• Knip de hoeven voordat ze te lang worden
• Houd een gezond gewicht aan door afgemeten voer en grazen
• Zorg voor schaduw, beschutting en een modderpoel ter bescherming van de huid
• Controleer het dier dagelijks op veranderingen in eetlust, beweging en gedrag

Kunekunes bereiken de fokrijpheid eerder dan hun volledige formaat. Zeugen kunnen vruchtbaar worden vanaf ongeveer zes tot twaalf maanden, al wachten veel fokkers tot een zeug goed is uitgegroeid voordat ze wordt gedekt. De dracht duurt ongeveer de gebruikelijke 115 dagen voor een varken, vaak omschreven als drie maanden, drie weken en drie dagen. De tomen zijn bescheiden van omvang vergeleken met commerciële rassen, en Kunekune-zeugen zijn over het algemeen goede moeders die rustig blijven bij hun biggen en zich goed laten hanteren.

Biggen worden na enkele weken gespeend en groeien gestaag op melk, gras en startvoer. Omdat het ras is voortgekomen uit een zeer kleine oorspronkelijke groep, werken verantwoordelijke fokkers met stambomen van rasverenigingen om nauwe inteelt te vermijden en aparte bloedlijnen in stand te houden. Fokdieren moeten gezond zijn, een goed karakter hebben en waar mogelijk geregistreerd zijn, zodat de afstamming traceerbaar blijft.