Suri

De Suri is een vezeltype van de gedomesticeerde lama (Lama glama), een van de vier Zuid-Amerikaanse kameelachtigen naast de alpaca, guanaco en vicuna. De naam verwijst naar de manier waarop het vlies groeit. In plaats van de dichte, gekrulde wol die bij de meeste lama's voorkomt, vormt Suri-vezel lange, potloodachtige strengen die in ringlets draaien en dicht tegen het lichaam hangen. Het uiterlijk is strak en vloeiend, niet wollig.

Suri lama's zijn grote dieren. Volwassen dieren staan hoog op de schouder en kunnen meer dan 100 kilogram wegen, waarbij de kop hoog op een lange hals gedragen wordt. Ze worden hoofdzakelijk gehouden voor de vezel, als lastdier en waakdier, en als gezelschapsvee. Het ras is rustig en mensgericht wanneer het van jongs af aan regelmatig wordt omgegaan.

Het Suri-vlies komt bij lama's minder voor dan bij alpaca's, waar de Suri een erkend type is. Bij lama's is het kenmerk zeldzamer, waardoor goed gefokte Suri-dieren gewaardeerd worden door vezelproducenten en kleinere houders die kameelachtigen houden.

Voor wie is dit ras geschikt

De Suri past bij eigenaren die beschikken over weide, onderdak en tijd voor dagelijkse omgang. Lama's zijn kuddedieren en mogen niet alleen worden gehouden; een minimum van twee is de norm. Het ras is geschikt voor kleine boerderijen, vezelliefhebbers en houders die een stille, weinig luidruchtige dier zoeken. Het is minder geschikt voor zeer kleine percelen, voor mensen die geen gezelschapsdier kunnen bieden, of voor wie een huisdier verwacht dat binnenshuis leeft.

Lama's werden in de Andeshooglanden van het huidige Peru en Bolivia gedomesticeerd vanuit de wilde guanaco. Archeologisch bewijs dateert deze domesticatie op enkele duizenden jaren geleden, waarmee de lama een van de oudste gedomesticeerde dieren van de Amerika's is. De dieren speelden een centrale rol in het Andesbestaan als lastdier, vezel- en vleesleverancier, en in culturele en religieuze gebruiken.

Tijdens het Inca-rijk en in eerdere Andesculturen vervoerden lama's goederen over berghandelswegen die voor wieltransport onbegaanbaar waren. De kuddes werden zorgvuldig beheerd, en door generaties van selectie ontstonden dieren die goed bestand waren tegen grote hoogte, koude en lange tochten.

Binnen deze kuddes varieerde de vezel. De meeste lama's dragen een dubbele vacht met een ruwere buitenlaag en een zachtere onderlaag. Een kleiner aantal vertoont het Suri-kenmerk, waarbij de vezel groeit in lange, afzonderlijke strengen die in ringlets draaien. Hetzelfde vezeltype is beter bekend bij de alpaca, waar Suri en Huacaya de twee erkende vliestypen zijn. Bij de lama blijft de Suri de zeldzamere variant.

Vanaf de late negentiende en gedurende de twintigste eeuw werden lama's vanuit Zuid-Amerika geexporteerd naar Noord-Amerika, Europa en Australie, aanvankelijk voor dierentuinen en later voor de landbouw en vezelproductie. Dieren met Suri-vlies maken deel uit van die bredere populatie en worden gehouden en gefokt door eigenaren van kameelachtigen die het karakteristieke strengvlies willen.

De Suri is een groot, rechtop staand dier met een lange hals, een langwerpig hoofd en hoog opgaande oren. Het bouw is het standaard lama-frame: lange benen, een rechte rug en een hoge hoofdhouding. Het kenmerkende is het vlies. Suri-vezel groeit in duidelijke strengen die tot op de huid gescheiden zijn en in ringlets draaien, waardoor de vacht er vlak, drapend en glanzend uitziet. De vezel heeft een opvallende glans en ligt dicht tegen het lichaam, in plaats van er van af te staan.

Vacht en kleuren

Suri-vezel wordt gewaardeerd om zijn glans, lengte en draperend vermogen. De strengen dienen gelijkmatig over het lichaam verdeeld te zijn, met een nette scheiding en een duidelijke draaiing. Kleuren variëren over het volledige kameelachtigenpalet, van wit en lichtbruin via bruinen en grijzen tot effen zwart, naast gespikkelde en meerkleurige patronen. Het vlies wordt periodiek geschoren; hoe vaak hangt af van de groeisnelheid en het klimaat. De lange strengen vereisen regelmatige controle, omdat ze plantenresten en vuil kunnen vasthouden.

De Suri is zachtaardig, rustig en volgzaam, met een gevoelig en nieuwsgierig karakter. Lama's letten sterk op lichaamstaal en reageren goed op kalme, voorspelbare omgang. Een dier dat van jongs af aan regelmatig contact gewend is, laat zich gemakkelijk halsterstellen, leiden en werken. Een dier dat ruw of zelden behandeld wordt, blijft waakzaam en is moeilijker te benaderen.

Bij het huishouden en vertrouwde verzorgers is de Suri rustig en vertrouwend. Tegenover vreemden is het aanvankelijk voorzichtig en het geeft er de voorkeur aan eerst te observeren voor het dichterbij komt. Lama's bijten zelden; de meeste communicatie verloopt via oorstand, lichaamshouding en een zacht gonzend geluid. Spugen doen ze hoofdzakelijk onderling om rangen bij voedsel of rangorde te regelen, en ze richten het alleen op mensen wanneer ze zich in het nauw gedreven of mishandeld voelen.

Tegenover andere dieren is de Suri gezellig naar soortgenoten en alpaca's toe, en hij heeft ten minste een metgezel-kameelachtige nodig. Sommige lama's worden ingezet als waakdier voor schapen en geiten, waarbij hun alertheid en omvang kleine roofdieren op afstand houdt. Bij honden en onbekende dieren blijft een lama waakzaam.

Grooming

• Controleer het vlies regelmatig en verwijder vastgehakt hooi, klissen en vuil uit de lange strengen
• Scheer periodiek om de vezellengte te beheersen en hittestress bij warm weer te voorkomen
• Knip de hoornklauwen op een vast schema, want te lange klauwen beinvloeden het gangwerk
• Vermijd overmatig borstelen, want dat kan de strengstructuur breken die kenmerkend is voor Suri-vezel
• Let op vervilting bij de benen en buik, waar strengen het meest in de war raken

Beweging

• Bied open weide of een paddock voor dagelijkse beweging en begrazing
• Zorg voor voldoende ruimte om te lopen en te rennen; lama's bewegen zichzelf wanneer ze de ruimte krijgen
• Halstertrain dieren die als lastdier of showdier ingezet worden en beloop ze regelmatig om ze fit en handelbaar te houden

Omgeving

Lama's zijn goed bestand tegen kou, maar gevoelig voor warmte, zeker met een vol vlies. Zorg te allen tijde voor schaduw, ventilatie en toegang tot schoon water. Een drieszijdig onderdak of schuur beschermt tegen regen, wind en zon. Stevige omheining houdt de kudde binnen en roofdieren buiten. Omdat lama's kuddedieren zijn, moet er altijd ten minste twee bij elkaar gehouden worden.

Lama's zijn efficiente grazers met een driedelige maag die plantaardige vezel fermenteert. De basis van het dieet bestaat uit grasweide en grashoooi. De meeste gezonde volwassen lama's houden een goede conditie op ruwvoer alleen en hebben weinig of geen krachtvoer nodig. Overvoeding met eiwitrijk voer of luzerne leidt tot obesitas en gezondheidsproblemen; krachtvoer wordt spaarzaam gebruikt, hoofdzakelijk voor drachtige, zogende of ondergewichtige dieren.

Vers, schoon water moet te allen tijde beschikbaar zijn. Kameelachtigen hebben specifieke mineraalbehoeften; een voor lama's geschikte mineralenmix helpt tekorten te voorkomen, met name in gebieden met een laag seleniumgehalte in de bodem. De lichaamsconditie dient met de hand gecontroleerd te worden, omdat een vol vlies gewichtsveranderingen verbergt.

Snacks en supplementen

Kleine hoeveelheden lama-brokken of een handjevol goedgekeurd groente of fruit kunnen worden gebruikt voor training en omgang. Bied een vrij beschikbaar mineralensupplement voor kameelachtigen aan dat is afgestemd op de lokale bodemomstandigheden. Suppletie met selenium en vitamine D wordt soms per regio en seizoen aanbevolen; volg het advies van de dierenarts in plaats van zelf doses te schatten.

Suri lama's zijn over het algemeen robuuste dieren die bij goed management 15 tot 25 jaar oud worden. De meeste gezondheidsproblemen zijn het gevolg van beheer in plaats van genetica: inwendige en uitwendige parasieten, hittestress in de zomer, verwaarlozing van hoeven en klauwen, en obesitas door overvoeding. Het lange Suri-vlies verdient bijzondere aandacht, want vastgehakt vuil en vervilting kunnen huidproblemen verbergen en het risico op oververhitting verhogen.

Preventieve zorg

• Plan routinematige dierenartsconsulten en volg een regionaal vaccinatieprogramma
• Voer mestonderzoek uit en ontwormen op basis van de uitslag, niet op een vaste kalender
• Knip klauwen en controleer hoeven op een vast schema
• Inspecteer gebit en lichaamsconditie met de hand bij elke omgang
• Bied regiogericht mineraal- en seleniumsupplement aan zoals geadviseerd
• Houd stal en strooisel schoon en droog

Lama's bereiken de fokrijpheid op verschillende leeftijden afhankelijk van het geslacht. Vrouwtjes worden doorgaans gefokt vanaf een leeftijd van ongeveer 18 tot 24 maanden, zodra ze voldoende groot zijn, terwijl mannetjes iets later rijpen. Vrouwtjes zijn geinduceerde ovulatoren, wat wil zeggen dat de ovulatie wordt opgewekt door de paring in plaats van door een vaste cyclus; hierdoor kunnen ze gedurende een groot deel van het jaar gedekt worden.

De paring vindt plaats terwijl het vrouwtje in een houding zit die kushed wordt genoemd; de dekking wordt vaak bevestigd door herhaalde paringsmomenten of door gedragsobservatie en veterinair onderzoek. De draagtijd is lang en bedraagt gemiddeld circa 11,5 maanden; vrijwel altijd wordt een enkel nakomeling geboren, cria genaamd. Een tweeling is zeldzaam.

Crias worden gewoonlijk overdag geboren, wat verband lijkt te houden met de koude Andesomgeving van de soort. Een gezonde cria staat binnen de eerste uren op en begint te drinken. Het spenen vindt doorgaans plaats tussen de vier en zes maanden. Bij de Suri-fokkerij selecteren houders op vezelkwaliteit, waaronder strengdefinitie, glans en gelijkmatigheid, naast bouw, temperament en algehele gezondheid.

Omdat het Suri-vezeltype bij lama's minder algemeen is, letten fokprogramma's die op Suri-nakomelingen aansturen nauwkeurig op beide ouderdieren en op de mate waarin het strengvlies op de cria overgaat.