Fries

Het Friese paard, kortweg de Fries, is afkomstig uit Friesland, de noordelijke provincie waaraan het zijn naam dankt. Het dier is vrijwel altijd zwart, met een lange, dikke manen, een volle staart en zijdezachte vinnen (beharing) onderaan de benen. Een volwassen Fries meet doorgaans rond de 15.3 hands (ongeveer 160 cm) en kan 16 hands of meer bereiken, waarmee het ras tot de grote paardenrassen gerekend wordt.

Het ras is zowel geschikt voor licht trekwerk als voor sierlijk rijden. Friezen hebben een gespierd, compact lichaam, een gebogen hals en een kniebeweging die de voorbenen hoog van de grond tilt. Deze hoge, gedragen gang is een van de kenmerken waar het ras het meest om bekendstaat.

Friezen staan bekend als kalm en goedaardig. Ze blijven doorgaans rustig te midden van mensen en zijn, hun omvang in aanmerking genomen, relatief eenvoudig te hanteren. Dat verklaart mede waarom het ras verschijnt in de aangespannen sport, de dressuur en bij film- en televisiewerk.

Voor wie is de Fries geschikt

De Fries past bij eigenaren die dagelijks tijd hebben voor hantering, regelmatige beweging en vaste verzorging van de vinnen en de lange manen. Het kalme karakter maakt het ras toegankelijk, maar door het formaat en de voerbehoefte is de Fries beter geschikt voor mensen met paardenervaring dan voor beginners die er alleen voor staan.

De naam Fries verwijst naar Friesland, de provincie in het noorden van Nederland. Al eeuwenlang worden er in de streek paarden van dit type gefokt. In de middeleeuwen droegen zware paarden uit de regio geharnaste ruiters, en de kracht en de stabiele aard van het ras sloten goed aan bij dat werk.

In latere eeuwen werd het ras af en toe gekruist met lichtere paarden, wat verfijning opleverde en de hoge kniebeweging die tegenwoordig kenmerkend is. De Fries ontwikkelde zich van een zwaar oorlogspaard tot een paard voor boerenwerk en het trekken van rijtuigen.

Het ras kende meerdere periodes van teruggang. Begin twintigste eeuw was de populatie zo klein geworden dat het voortbestaan onder druk stond. Toegewijde fokkers in Nederland bouwden de veestapel weer op, en sinds 1879 houdt het Koninklijk Fries Paarden Stamboek (KFPS) het stamboek en de rasstandaard bij.

Tegenwoordig is de Fries ver buiten Nederland te vinden. Het paard wordt ingezet in de dressuur, de aangespannen sport en bij tuigshows, en het herkenbare uiterlijk zorgt ervoor dat het paard regelmatig wordt gevraagd voor film- en ceremonieel werk.

De Fries heeft een sterk, evenwichtig gebouwd lichaam met een gebogen hals, een compacte romp en een schuin geplaatste schouder. Het hoofd is relatief fijn voor de lichaamsbouw, met kleine, alerte oren. De benen zijn droog van bouw met lange, zijdezachte vinnen aan de achterzijde van het kootgewricht. De manen en staart zijn lang, dik en vaak golvend, en worden doorgaans ongeknipt gelaten.

Vacht en kleur

De kenmerkende kleur van de Fries is egaal zwart. Stamboeken zijn streng op kleur, en de meeste staan naast een kleine witte ster op het voorhoofd geen andere aftekeningen toe. Sommige zwarte vachten verkleuren bij fel zonlicht of tijdens de vachtwisseling naar een donkerbruine tint, maar de rasstandaard schrijft zwart voor. De lange manen, de volle staart en de vinnen zijn kenmerken die fokkers zoveel mogelijk in stand proberen te houden.

De Fries staat bekend om zijn zachte, gelijkmatige karakter. Paarden van dit ras zijn doorgaans kalm en goedaardig, en ze blijven meestal beheerst in drukke situaties zoals wedstrijden, optochten en op filmsets. Deze stabiliteit is een van de redenen waarom het ras wordt vertrouwd voor de aangespannen sport en voor optredens in het openbaar.

Bij de verzorger is de Fries doorgaans meewerkend en op de mens gericht. Het paard reageert goed op een vaste routine en bouwt vaak een duidelijke band op met degene die er dagelijks mee werkt. Door de inschikkelijke aard vergeeft het paard kleine hanteringsfouten, al vraagt het formaat nog altijd om een zelfverzekerde aanpak.

Tussen andere paarden voegt de Fries zich meestal zonder veel problemen in een groep. De meewerkende, leergierige aard maakt het ras coöperatief onder het zadel en voor de wagen, en het neemt sturing goed aan wanneer het geduldig wordt benaderd.

De lange manen, volle staart en vinnen van de Fries vragen meer verzorgingstijd dan bij een kortharig paard. Het schoon en droog houden van de vinnen is belangrijk, want opgesloten vocht en vuil kunnen leiden tot huidproblemen aan de onderbenen.

Verzorging

• Borstel de vacht dagelijks en krab de hoeven uit voor en na het werk.
• Kam de manen en staart in lokken uit om klitten te voorkomen.
• Maak de vinnen schoon en droog, en controleer de huid eronder op irritatie.
• Was het paard indien nodig, en droog de vinnen daarna volledig.
• Plan regelmatige afspraken met de hoefsmid voor bekappen en beslaan.

Beweging

• Zorg voor dagelijkse weidegang in een paddock of wei.
• Werk het paard meerdere keren per week onder het zadel of voor de wagen.
• Bouw de conditie geleidelijk op, want het ras draagt een zwaar lichaam en vinnen mee.
• Neem de tijd voor op- en aftrappen rond zwaarder werk.

Omgeving

De Fries doet het goed met droge, schone bodem en beschutting tegen zware regen en modder. Natte, modderige grond is belastend voor de vinnen, dus een droge staplaats en goede afwatering van de paddock helpen huidproblemen te voorkomen.

De basis van het dieet van een Fries is ruwvoer: gras en hooi. Een groot paard eet dagelijks een flinke hoeveelheid ruwvoer, en de hoeveelheid krachtvoer hangt af van de conditie en de arbeidsintensiteit van het paard. Een paard in licht werk heeft veel minder aanvullend voer nodig dan een paard in regelmatige training. Schoon, vers water moet altijd beschikbaar zijn.

Snacks en supplementen

Snacks zoals kleine stukjes wortel of appel zijn in beperkte mate prima. Een algemene vitamine- en mineralenbalancer kan tekorten opvangen wanneer ruwvoer alleen niet volstaat. Overleg met een dierenarts of een voedingsdeskundige voor paarden voordat je supplementen toevoegt, want oversuppletie kan net zoveel schade aanrichten als een tekort.

De Fries heeft een gemiddelde levensverwachting van 16 tot 18 jaar, wat wat korter is dan bij sommige lichtere paardenrassen. Goede voeding, regelmatige hoefverzorging en een schone, droge omgeving dragen bij aan een gezond leven. Het ras stamt af van een relatief kleine foklijn, waardoor bepaalde erfelijke aandoeningen vaker voorkomen dan bij rassen met een bredere genetische basis.

Preventieve zorg

• Plan routinematige dierenartscontroles en houd de vaccinaties op peil.
• Volg een ontwormingsschema dat past bij het paard en de omgeving.
• Houd een vast bekapschema aan voor een goede hoefbalans.
• Houd de gebitsverzorging bij, zodat het paard goed kan kauwen en verteren.
• Kies fokdieren die getest zijn op bekende erfelijke aandoeningen.

De Fries behoort tot de meest leergierige paardenrassen. Door zijn kalme, meewerkende aard neemt het paard sturing goed aan en blijft het doorgaans geconcentreerd tijdens lessen. Het ras komt voor in de dressuur en de aangespannen sport, beide disciplines waarin exacte reacties en een rustige uitstraling gevraagd worden, ook binnen de KNHS-reglementen. Consequent optreden werkt beter dan druk, want een inschikkelijk paard kan zijn zelfvertrouwen verliezen bij een harde aanpak.

De basis

1. Begin met grondwerk: leiden, stilstaan en het accepteren van hantering over het hele lichaam.
2. Leer het paard rustig en in korte sessies wennen aan het tuig en, waar van toepassing, het gareel.
3. Introduceer de basiscommando's voor voorwaarts, stoppen en wenden voordat je verder gaat met gevorderd werk.
4. Bouw duur en moeilijkheidsgraad langzaam op, en houd sessies kort genoeg om positief te kunnen afsluiten.
5. Herhaal lessen regelmatig zodat reacties betrouwbaar worden.

De fokkerij van de Fries volgt het algemene patroon voor paarden. Merries en hengsten zijn op een leeftijd van enkele jaren fokrijp, al wachten veel fokkers tot het paard fysiek verder ontwikkeld is voordat ze het inzetten voor de fok. De merrie draagt ongeveer elf maanden voor één veulen; een tweeling komt zelden voor en is bij paarden meestal ongewenst.

Na de geboorte staat het veulen binnen de eerste uren op de benen en drinkt het bij de merrie. Het veulen blijft enkele maanden bij de merrie en drinkt gedurende die tijd, voordat het gespeend wordt. Omdat de Fries afstamt van een kleine foklijn, testen verantwoordelijke fokkers hun dieren op bekende erfelijke aandoeningen en proberen ze de genenpoel zo divers mogelijk te houden. Het niet loskomen van de nageboorte wordt bij dit ras vaker gemeld, dus het veulenen verdient toezicht en veterinaire hulp binnen handbereik.