Emdense gans

De Emder gans behoort tot de grootste huisganzenrassen. Volwassen ganzen bereiken gewoonlijk een gewicht van 9-14 kg (20-31 lb) en het ras heeft een zuiver wit verenkleed, een helder oranje snavel en oranje schenen en poten. Dankzij de omvang en de rechtopstaande houding is de Emder gans in een gemengde koppel gemakkelijk te herkennen.

Het ras is in eerste instantie als tafelgans ontwikkeld. Het neemt snel in gewicht toe en bereikt slachtgewicht sneller dan de meeste andere ganzenrassen, wat de voornaamste reden is dat het zich door Europa en Noord-Amerika heeft verspreid. Veel houders waarderen het ras ook om de hardheid in koude omstandigheden en het waakzame gedrag op het erf.

Emder ganzen zijn actieve en zelfverzekerde dieren. Ze vormen sterke paarbanden, lopen ver wanneer ze ruimte hebben en kondigen bezoekers luidruchtig aan. Het is geen ras voor een kleine ruimte of puur als sierras: Emder ganzen gedijen het best waar ze kunnen grazen en toegang hebben tot water om te badderen.

Voor wie geschikt

De Emder gans past bij kleinschalige boeren en bedrijven met open grond, gras om te grazen en een vijver, bak of ander badwater. Het waakzame en beschermende temperament maakt de gans geschikt als waakgans. Vanwege de omvang en het sterke karakter is het ras minder geschikt voor kleine tuinen of voor huishoudens met jonge kinderen die tijdens het broedseizoen kunnen schrikken van een grote, luidruchtige gans.

Het ras is vernoemd naar Emden, een havenstad in de regio Nedersaksen in het noordwesten van Duitsland, en de omliggende kuststreek aan de Noordzee. In deze regio werden al eeuwen lang grote, witte ganzen gehouden die voor tafelgebruik en voor hun lichte verenkleed geselecteerd waren.

In de achttiende en negentiende eeuw werkten fokkers aan een zwaarder en sneller groeiend wit ganzentype. Beschrijvingen van de rasontwikkeling vermelden vaak kruisingen tussen lokale Duitse witte ganzen en grote witte exemplaren uit Nederland, waarmee de huidige afmetingen en het zuiver witte verenkleed werden vastgelegd.

De Emder gans bereikte Groot-Brittannie in de negentiende eeuw en werd er gepromoot als een van de zware ganzenrassen voor vleesproductie. In diezelfde eeuw werd het ras naar Noord-Amerika gebracht, waar het op beide continenten uitgroeide tot een van de standaard commerciele witte ganzen.

Het ras is opgenomen in de Standard of Perfection van de American Poultry Association, erkend in de klasse van zwaar pluimvee, en geldt nog altijd als een van de meest gehouden witte ganzenrassen. Het wordt zowel voor vleesproductie als als veelzijdige boerderijgans gehouden.

De Emder gans is een grote gans met een rechtopstaande houding, een lange hals, een breed lichaam en een diep borstbeen dat met de leeftijd prominenter wordt. De kop is ovaal, de snavel kort en robuust en de algehele houding is hoog en trots. Volwassen ganders zijn merkbaar groter dan ganzen.

Verenkleed en kleuren

Op volwassen leeftijd is het verenkleed zuiver wit. Goslings komen vaak uit het ei met grijs dons en grijze veertjes die in de loop van de groei vervangen worden door witte veren; de donskleur kan bij sommige lijnen een vroege aanwijzing over het geslacht geven. Snavel, schenen en poten zijn helder oranje en de ogen zijn blauw, een combinatie die de Emder gans onderscheidt van andere witte ganzenrassen. Vogels die op modderige grond gehouden worden, kunnen vlekken op het verenkleed ontwikkelen, zodat toegang tot schoon badwater helpt het witte verenkleed helder te houden.

De Emder gans is een waakzame en zelfverzekerde vogel. Ze merkt naderende mensen en dieren op en roept luid, wat haar tot een effectieve waakgans maakt. Binnen een koppel is ze actief en territoriaal; ganders in het bijzonder kunnen assertief zijn tegenover vreemden en andere dieren.

Voor mensen die ze kennen, kunnen Emder ganzen die als kuiken zijn opgegroeid kalm zijn en vaste banden vormen. Ze herkennen hun verzorgers en volgen hen vaak over het erf. Tegenover onbekende bezoekers zijn ze alerter, en in het broedseizoen in het voorjaar kunnen ganders sissen, dreigen of aanvallen om een broedende gans te verdedigen.

Met ander pluimvee en watervogels gaat de Emder gans in het algemeen goed samen wanneer ze samen zijn opgegroeid en voldoende ruimte en water beschikbaar is, hoewel de omvang ertoe kan leiden dat ze kleinere vogels bij voerbakken verdringen. Bij jonge kinderen is toezicht aan te raden, want een grote, sissende gans kan hen angst aanjagen.

Emder ganzen zijn robuust en weinig onderhoudsgevoelig voor houders die in de basisbehoeften kunnen voorzien: ruimte, water en onderdak. De dagelijkse verzorging draait om schoon water, goed voer en een veilige slaapplaats voor de nacht.

Verenkleedverzorging

• Zorg voor badwater dat diep genoeg is zodat de gans haar kop kan onderdompelen en zich kan wassen; dit houdt het witte verenkleed helder en houdt ogen en neusgaten vrij.
• Controleer snavel, schenen en poten regelmatig op sneden, zwellingen of tekenen van bumblefoot.
• Knip nooit routinematig veren bij; ganzen onderhouden hun verenkleed zelf wanneer ze toegang hebben tot badwater.
• Controleer cloaca en verenkleed op parasieten tijdens de jaarlijkse rui.

Beweging

• Laat de ganzen dagelijks vrij lopen op gras; Emder ganzen grazen actief en lopen veel.
• Bied open terrein in plaats van een afgesloten ren, want dit is een groot en energiek ras.
• Bied waar mogelijk water om in te zwemmen, wat een goede vorm van beweging is en de conditie van het verenkleed verbetert.

Omgeving

Emder ganzen verdragen kou goed dankzij hun dicht verenkleed, maar zijn gevoelig voor hitte en hebben in de zomer schaduw en constant drinkwater nodig. Zet het terrein stevig af en sluit de dieren 's avonds op in een predatorveilig hok. Voorkom dat de bodem een permanente modderplas wordt, want natte en vuile omstandigheden vlekken het verenkleed en verhogen het risico op voetinfecties.

Gras vormt de basis van het dieet van een Emder gans. Op goed weiland kunnen volwassen ganzen een groot deel van hun behoeften dekken door te grazen, aangevuld met een geformuleerd watervogel- of pluimveepellet en wat graan. Goslings hebben een eiwitrijk startervoer nodig om de snelle vroege groei te ondersteunen, daarna een groeivoer en tot slot een onderhoudsrantsoen. Vermijd gemedicineerd kuikenvoer dat niet is goedgekeurd voor watervogels.

Traktaties en supplementen

Bied onoplosbaar grit aan zodat de dieren gras en graan kunnen malen, en geef een calciumbron zoals oesterschelpen aan leggende ganzen. Geschikte traktaties zijn bladgroenten, sla en gehakte groenten met mate. Houd altijd schoon drinkwater binnen handbereik van het voer, want ganzen hebben water nodig om te kunnen doorslikken.

De Emder gans is een robuust ras dat bij goede verzorging zo'n 15-20 jaar leeft. De meeste gezondheidsproblemen zijn te wijten aan de omgeving, niet aan erfelijke aandoeningen, zodat droge ondergrond, schaduw, schoon water en een uitgebalanceerd dieet de meeste kwalen voorkomen. Door de grote omvang is het extra belangrijk om de gezondheid van gewrichten en poten in de gaten te houden.

Preventieve zorg

• Houd hok en bodem droog en schoon om voetinfecties te voorkomen.
• Zorg voor schaduw en onbeperkt drinkwater bij warm weer.
• Geef grit en calcium ter ondersteuning van de spijsvertering en de eileg.
• Controleer poten, ogen en verenkleed regelmatig, vooral tijdens de rui.
• Voer een leeftijdsgeschikt rantsoen om angel wing bij snelgroeiende goslings te voorkomen.

Emder ganzen worden buiten op weiland gehouden, niet in kooien. Overdag hebben ze ruimte nodig om te grazen, water om te badderen en 's nachts een droog, predatorveilig hok. Omdat het zware dieren zijn, moet het hok ruim bemeten zijn en goed geventileerd, en de bodem moet goed afwateren om droog te blijven.

Installatiechecklist

• Veilig, afsluitbaar nachtverblijf met voldoende vloeroppervlak per dier.
• Predatorveilige omheining ingegraven of voorzien van een schort aan de voet tegen gravende dieren.
• Schoon badwater en een aparte drinkwatervoorziening.
• Schaduw van bomen of constructies voor warme dagen.
• Droog strooisel en goede afwatering om modder en voetproblemen te voorkomen.
• Een beschutte, rustige nestelplaats voor broedende ganzen.

Emder ganzen leggen seizoensgebonden eieren in het voorjaar; de eieren kunnen zowel natuurlijk onder een broedende gans als kunstmatig in een incubator worden uitgebroed. Ganzenieren zijn groot en hebben een hogere luchtvochtigheid nodig dan kippeneieren, samen met regelmatig keren en in veel gevallen ook koeling en besproeiing om een broedende gans na te bootsen. De incubatieperiode duurt ruwweg een maand.

Stappen bij het uitbroeден

1. Verzamel schone eieren en bewaar ze koel met het punt naar beneden voor maximaal een week voor het inleggen.
2. Leg de eieren in een schone incubator op circa 37,5 graden C en laat de temperatuur stabiliseren.
3. Keer de eieren meerdere keren per dag en handhaaf de gewenste luchtvochtigheid.
4. Schouw de eieren rond dag 10 en later opnieuw om onbevruchte of niet-ontwikkelende eieren te verwijderen.
5. Koel de eieren dagelijks licht af en besproei ze vanaf de tweede week bij kunstmatig uitbroeden.
6. Stop met keren 2-3 dagen voor de verwachte uitkomstdatum en verhoog de luchtvochtigheid voor het uitkomen.
7. Laat goslings in de incubator drogen en opdrogen voordat u ze naar een verwarmde kuikenstarter verplaatst.