Saanen

De Saanengeit is een Zwitsers melkras en behoort wereldwijd tot de meest gehouden melkgeiten. Het is een groot dier met een korte, witte tot crèmekleurige vacht, een evenwichtig karakter en een ruime, gelijkmatige melkgift. Het ras dankt zijn naam aan het Saanendal in het kanton Bern, waar het is ontstaan.

Melkveehouders waarderen de Saanengeit om haar grote melkvolume over een lange lactatieperiode en om haar vermogen zich aan te passen aan het leven in een gehouden kudde. Geiten zijn doorgaans gedwee en laten zich gemakkelijk melken, waardoor het ras een gangbare keuze is voor zowel commerciële geitenhouderijen als kleinschalige houders. De melk heeft een gematigd vetgehalte en leent zich daardoor goed voor consumptiemelk en uiteenlopende kaassoorten.

Het ras is vriendelijk, zachtaardig en rustig. Saanengeiten gedijen goed bij regelmatig contact met mensen en wennen snel aan een vaste routine. Het zijn sociale dieren die het best samen met minstens één andere geit worden gehouden, niet alleen.

Voor wie is de Saanengeit geschikt

De Saanengeit past bij houders die veel melk willen en een rustig dier zoeken dat gemakkelijk te verzorgen is. Het ras is geschikt voor commerciële geitenhouderijen, kaasmakers en ervaren kleinschalige houders met ruimte voor een groot dier. Voor wie een kleine geit als huisdier zoekt of maar weinig ruimte en schaduw kan bieden, is het ras minder geschikt: Saanengeiten zijn groot en hun lichte huid is gevoelig voor felle zon.

De Saanengeit is afkomstig uit het Saanendal en de omliggende streken van het kanton Bern, in het westen van Zwitserland. Plaatselijke boeren selecteerden daar gedurende vele generaties witte geiten op melkopbrengst en karakter, binnen de gemengde alpenlandbouw van de streek.

Tegen het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw had het ras al een sterke reputatie op het gebied van melkproductie, en werden Zwitserse geiten uitgevoerd naar andere delen van Europa. Fokkers in landen als Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk gebruikten Saanenbokken en -geiten om hun eigen witte melkrassen te verbeteren of op te zetten.

Begin twintigste eeuw bereikte de export ook Noord-Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland, waar de Saanengeit uitgroeide tot een basisras voor de melkgeitenhouderij en in grote aantallen werd gefokt. In verschillende landen werden de geïmporteerde dieren gekruist met lokale geiten, wat op sommige plaatsen verwante witte rassen opleverde.

Tegenwoordig worden de Saanengeit en haar naaste verwanten in grote delen van de wereld gehouden. Het ras geldt nog steeds als een van de standaard melkgeitenrassen overal waar een hoge melkopbrengst het belangrijkste doel is, en de fokkerij richt zich nog altijd op melkgift, uierkwaliteit en een handelbaar karakter.

De Saanengeit is een grote melkgeit met een diepe lichaamsbouw en een zuiver witte tot lichte crèmekleurige vacht. Het lichaam is lang, met een rechte rug en bij geiten een goed aangehechte, ruime uier. De kop is middellang met een recht tot licht hol profiel, en de oren staan rechtop en wijzen naar voren en opzij. Dieren kunnen gehoornd of van nature hoornloos zijn, en veel boerderijgeiten worden als geitjes onthoornd.

Vacht en kleur

De vacht is kort en fijn en ligt strak tegen het lichaam, al hebben sommige dieren wat langer haar langs de rug en de achterhand. De standaardkleur loopt van wit tot lichtcrème, met een roze huid. Kleine donkere vlekjes op huid, neus en uier zijn toegestaan. Door de lichte huid verbrandt een Saanengeit sneller in de zon dan een donker gekleurd ras, dus schaduw is belangrijk in een zonnig klimaat. Een nauw verwante variëteit met een vaalbruine tot roodbruine vacht wordt in sommige landen apart geregistreerd als de Sable.

De Saanengeit heeft een stabiel, gemoedelijk karakter, een van de belangrijkste redenen voor de populariteit van het ras in de melkveehouderij. Geiten staan doorgaans rustig en meewerkend op de melkstand, en het ras verdraagt dagelijkse handelingen goed. Saanengeiten zijn vriendelijk tegenover bekende verzorgers en blijven, zodra er een vaste routine is, ook rustig bij nieuwe mensen.

Zoals alle geiten zijn Saanengeiten sociale dieren die het beste samen met andere geiten leven. Ze vormen hechte kuddebanden en kunnen gestrest raken als ze alleen worden gehouden. Onderling zijn ze doorgaans vreedzaam, al bepaalt de kudde wel een eigen rangorde. Bokken zijn groter en sterker en vragen om zorgvuldige omgang, vooral tijdens het bronstseizoen.

Het ras blaat met mate en is niet echt luidruchtig; het geblaat hangt meestal samen met voeren, melken of scheiding van kuddegenoten. Saanengeiten zijn intelligent en nieuwsgierig, waardoor stevige afrastering belangrijk is: een verveelde of hongerige geit test hekken en afscheidingen graag uit.

Saanengeiten zijn sterke, gezonde dieren zodra aan hun basisbehoeften wordt voldaan, maar hun formaat en melkproductie vragen om een consequente aanpak. Melkgeiten hebben een vaste dagelijkse routine en hygiënische melkomstandigheden nodig.

Lichaamsverzorging

• Bekap de hoeven elke 6 tot 8 weken, of vaker als ze snel groeien of de ondergrond zacht is
• Borstel de vacht af en toe om de huid te controleren en losse haren te verwijderen
• Controleer de uier voor en na het melken op wondjes, warmte of zwelling
• Controleer ogen, oren en huid tijdens de dagelijkse verzorging, en let bij de lichte huid op verbranding

Beweging

• Zorg voor dagelijkse toegang tot een wei of een ruim uitloopterrein om te grazen en te bewegen
• Bied waar mogelijk ook struiken en afwisselend terrein aan, want geiten knabbelen minstens zo graag aan blad en twijgen als dat ze grazen
• Zet klimobjecten of stevige speelelementen neer om actieve dieren bezig te houden
• Houd geiten niet langdurig opgesloten in een kleine ruimte

Omgeving

Saanengeiten hebben een droge, tochtvrije stal nodig met goede ventilatie en een schoon, dik strobed. De afrastering moet hoog en stevig zijn, want geiten klimmen en duwen ertegenaan. Schaduw is essentieel, omdat de lichte huid en witte vacht van het ras weinig bescherming bieden tegen felle zon, en hoge temperaturen de melkgift en het comfort van het dier verlagen. Zorg voor voortdurende toegang tot schoon water en een mineralenbron die geschikt is voor geiten.

Het voer van de Saanengeit is gebaseerd op ruwvoer. Kwaliteitsweidegras, struikgewas en hooi vormen het grootste deel van wat de geit eet, aangevuld met krachtvoer dat is afgestemd op de energiebehoefte tijdens de lactatie. Een geit met een hoge melkgift heeft meer voer nodig dan een droogstaande geit of een groeiend geitje, dus het rantsoen wordt aangepast aan levensfase en melkproductie. Plotselinge veranderingen in het rantsoen kunnen de pens van streek maken, dus voer elke aanpassing geleidelijk in, over meerdere dagen.

Lekkernijen en supplementen

Geiten hebben voortdurend toegang nodig tot vers water en een losse mineralenmix die speciaal voor geiten is samengesteld, met voldoende koper en seleen op plekken waar de bodem daarin tekortschiet. Kleine hoeveelheden groente of struikgewas kunnen als traktatie worden gegeven, maar dit moet een klein deel van het rantsoen blijven zodat de pens niet uit balans raakt. Lacterende geiten hebben soms extra calcium en energie nodig, en een dierenarts of voedingsdeskundige kan het juiste supplementenprogramma voor de kudde bepalen.

De Saanengeit is een robuust ras, en bij goede verzorging kunnen de dieren 12 tot 18 jaar oud worden. Als sterke melkproducent stelt het lichaam van de geit extra eisen aan haar conditie, waardoor uiergezondheid, lichaamsconditie en parasietenbeheersing centraal staan in een goede verzorging. De meeste gezondheidsproblemen bij het ras zijn de gebruikelijke aandoeningen van melkgeiten in het algemeen, en geen rasspecifieke afwijkingen.

Preventieve zorg

• Baseer de parasietenbestrijding op mestonderzoek in plaats van een vast schema
• Houd vaccinaties op peil voor ziektes die in de regio voorkomen, in overleg met de dierenarts
• Bekap de hoeven regelmatig en houd stal en uitloop droog
• Geef mineralen die speciaal voor geiten zijn samengesteld, om een tekort aan koper of seleen te voorkomen
• Zorg voor goede melkhygiëne en controleer de uier bij elke melkbeurt

Saanengeiten zijn geslachtsrijp vanaf ongeveer 7 tot 10 maanden, maar veel fokkers wachten met de eerste dekking tot de geit voldoende formaat en conditie heeft, vaak rond het eerste levensjaar. In gematigde streken is het ras seizoensgebonden en wordt de geit bronstig in de koelere maanden, met een bronstcyclus van ongeveer 21 dagen. Tijdens de sta-bronst wordt de geit door een bok gedekt.

De draagtijd bedraagt ongeveer 150 dagen, bijna vijf maanden. Doorgaans krijgt een geit een tot drie geitjes tegelijk, waarbij een tweeling gebruikelijk is bij volwassen dieren. De meeste geiten bevallen zonder hulp, maar de houder moet de late dracht en de bevalling in de gaten houden en klaarstaan om te helpen of een dierenarts te bellen als de bevalling stokt.

Geitjes kunnen bij de moeder drinken, of met de fles worden grootgebracht met geitenmelk of kunstmelk. Dat laatste komt vaak voor op bedrijven die de melk van de geit willen verkopen en die het risico op CAE willen beperken. Geitjes beginnen binnen de eerste weken al te knabbelen aan ruwvoer en worden meestal na 8 tot 12 weken gespeend, zodra ze genoeg vast voer eten. Bokken worden buiten het fokseizoen apart gehouden vanwege hun formaat en sterke geur.