Kiko

De Kiko is een vleesgeit die in de jaren tachtig in Nieuw-Zeeland is ontwikkeld. De naam komt van een Maori-woord voor vlees, wat meteen het fokdoel van het ras blootlegt. Kiko's moesten aankomen op gras en struikgewas in plaats van op zware krachtvoergiften, en overleven in een nat, heuvelachtig landschap met minimale bemoeienis van de fokker.

Het ras staat vooral bekend om zijn taaiheid. De selectie vond plaats onder zware omstandigheden: dieren die niet meekwamen, werden afgevoerd in plaats van bijgevoerd of extra verzorgd. Het resultaat is een geit die interne parasieten beter weerstaat dan de meeste andere rassen, lange afstanden aflegt om te grazen, en bij het aflammeren zelden hulp nodig heeft. Volwassen geiten wegen doorgaans zo'n 45 tot 65 kg, bokken zijn zwaarder.

Kiko's worden vooral gehouden voor vleesproductie en voor kruisingen die andere vleeslijnen extra vitaliteit meegeven. Ook worden ze ingezet om land te ontdoen van opslag en struikgewas, iets waar veel ander vee geen belangstelling voor heeft.

Voor wie is de Kiko geschikt

De Kiko past bij boeren en hobbyhouders die een geit willen die het op de wei zelf moet uitzoeken, met weinig bijsturing. Het ras gedijt beter bij extensieve begrazing dan bij het houden in een kleine ren. Wie een klein knuffelgeitje zoekt of veel melk wil winnen, kan beter naar een ander ras kijken, want de Kiko is gefokt voor vlees en weerbaarheid in het veld, niet voor aaibaarheid of melkproductie.

De ontwikkeling van de Kiko begon eind jaren zeventig en liep door de jaren tachtig in Nieuw-Zeeland. De fokkers Garrick en Anne Batten bouwden, samen met de groep Caprinex Genetics op het Zuidereiland, aan een vleesgeit die berekend was op het natte heuvelland van het land.

De basis kwam van verwilderde geiten die al generaties lang zonder menselijke hulp leefden en zich voortplantten in het Nieuw-Zeelandse landschap. Deze taaie dieren werden gekruist met geïmporteerde melkbokken, onder meer van het Anglo-Nubische, Saanen- en Toggenburger ras, om formaat en groeisnelheid toe te voegen zonder de weerbaarheid van de wilde basis te verliezen.

Selectie vormde de kern van het programma. De dieren liepen op ruig terrein met weinig ontworming, bijvoeding of hulp bij het aflammeren. Geiten die onder die omstandigheden niet gezond bleven, hun lammeren niet grootbrachten of niet aankwamen, verdwenen uit de fokkerij. Na een aantal generaties vererfde de lijn betrouwbaar op weerbaarheid en groei, en kreeg ze de naam Kiko.

In de jaren negentig gingen Kiko's naar de Verenigde Staten, waar ze zowel als raszuiver vleesras als voor kruisingen werden ingezet om andere vleeslijnen sterker te maken. Rasverenigingen in de Verenigde Staten en elders houden inmiddels stambomen en kruisingspercentages van de Kiko bij.

De Kiko is een grote, gespierde geit met een diepe romp en sterke, rechte poten die gebouwd zijn om afstanden af te leggen. Het ras is geselecteerd op functie, niet op een vastgelegd uiterlijk, waardoor er in formaat en kleur meer variatie is dan bij showrassen. De algemene indruk is die van een stevig, atletisch dier.

Bokken dragen zware, wijd uitstaande hoorns die naar buiten en naar achteren krullen; ook geiten hebben hoorns, al zijn die lichter gebouwd. De kop is middellang met een oplettende uitdrukking. De hoeven zijn doorgaans hard en hebben minder bijknippen nodig dan die van veel geiten die op zachte bodem lopen.

Vacht en kleuren

Wit komt het vaakst voor en werd bij de vroege fokdieren geprefereerd, maar Kiko's verschijnen ook in crème, geelbruin, bruin, zwart en combinaties daarvan. De vacht is vrij ruig en ligt in warme perioden strak tegen het lijf. In een koud klimaat groeit een dikkere wintervacht met wat onderwol, die in het voorjaar wordt afgeworpen.

Kiko's zijn zelfstandig en redden zich prima op eigen kracht, wat rechtstreeks voortkomt uit de manier waarop ze zijn gefokt. Ze grazen en browsen zelfstandig over grote oppervlaktes, blijven alert op gevaar en reageren snel. Geiten zijn oplettende moeders die hun lammeren met weinig hulp verdedigen en grootbrengen.

Tegenover mensen gedraagt het ras zich over het algemeen rustig, maar niet overdreven aanhankelijk. Kiko's die regelmatig worden aangeraakt en verzorgd, worden hanteerbaar en laten zich makkelijk verplaatsen, terwijl dieren die vrij op groot terrein zijn opgegroeid wantrouwig kunnen blijven tegenover onbekenden en lastiger te vangen zijn. Ze zijn actief en nieuwsgierig en zetten hekken en omheiningen op de proef. Onderling zijn ze doorgaans sociaal en vormen ze een stabiele kuddeorde. Met ander vee delen ze zonder problemen dezelfde wei. Het is geen knuffelgeit die aan je broek hangt, dus wie op zoek is naar een hechte band moet de dieren al jong veel aandacht en handling geven.

De Kiko is gefokt om weinig dagelijkse zorg nodig te hebben, maar dat betekent niet dat goede verzorging overbodig is. De belangrijkste behoeften zijn ruimte om te grazen en te browsen, stevige omheining, beschutting tegen extreem weer en een vast gezondheidsprogramma.

Vachtverzorging

• Borstel af en toe om losse haren te verwijderen tijdens de voorjaarsrui.
• Controleer de hoeven elke paar maanden; Kiko-hoeven slijten vaak vanzelf goed af en hebben minder bijknippen nodig dan bij rassen die op zachte bodem lopen.
• Kijk bij het hanteren de vacht na op teken, luizen en huidproblemen.
• Houd hoorns en eventuele wondjes schoon en in de gaten.

Beweging

• Bied open weiland of struikgewas aan zodat de dieren dagelijks kunnen lopen en foerageren.
• Geef toegang tot houtige gewassen, want Kiko's verkiezen die boven kort gras alleen.
• Werk met roulerende beweiding om het gras vers te houden en de wormdruk te beperken.
• Geef voldoende ruimte; geiten die te krap staan, vervelen zich en beschadigen hokken en hekken.

Omgeving

Kiko's verdragen nat, heuvelachtig en koud weer beter dan veel andere geiten, maar ook zij hebben een droge, tochtvrije schuilstal nodig tegen regen, wind en hitte. De omheining moet hoog en strak staan, want het ras is atletisch en test zwakke plekken uit. Schoon water en vrij toegankelijke mineralen moeten altijd voorhanden zijn.

De Kiko is in de eerste plaats een foerageerder. Het rantsoen moet vooral bestaan uit goede weidegrond, struikgewas en hooi, met krachtvoer als aanvulling. Volwassen dieren op kwalitatief goede grasgrond hebben vaak helemaal geen krachtvoer nodig, terwijl groeiende lammeren, hoogdrachtige geiten en zogende geiten wel een aanvulling kunnen gebruiken. Zorg altijd voor schoon water en vrij toegankelijke geitenmineralen, want geiten hebben een andere behoefte aan koper en selenium dan runderen, waar rundveemineralen niet in voorzien.

Snacks en aanvullingen

Kleine hoeveelheden wortel, appel of bladrijk snoeisel zijn veilige traktaties en handige beloningen bij training. Vrij toegankelijke losse mineralen en zuiveringszout ondersteunen de pensgezondheid. In streken met een seleniumtekort in de bodem is het raadzaam lokaal veterinair advies te volgen over selenium- en vitamine-E-suppletie, want zowel een tekort als een overschot is schadelijk.

De Kiko behoort tot de robuustere geitenrassen, omdat de selectie plaatsvond onder zware omstandigheden waarbij zwakke dieren werden afgevoerd. Het ras weerstaat interne parasieten beter dan veel andere geiten en lammert doorgaans zonder hulp af. Toch is de Kiko niet immuun voor de gangbare geitenziekten, en goed management houdt de kudde gezond. Bij goede verzorging haalt een Kiko doorgaans een leeftijd van 8 tot 12 jaar.

Preventieve zorg

• Gebruik mestonderzoek (eitelling) om alleen te ontwormen wanneer dat nodig is; dat beschermt de natuurlijke wormresistentie van het ras.
• Rouleer de weides en voorkom overbeweiding.
• Houd de entingen op peil, waaronder CDT tegen clostridiumziekten en tetanus.
• Zorg voor vrij toegankelijke geitenmineralen om koper- en seleniumtekort te voorkomen.
• Knip de hoeven bij als dat nodig is en houd de ligplaats droog.

Makkelijk aflammeren is een kernwaarde van de Kiko. Geiten worden geslachtsrijp op ongeveer 7 tot 12 maanden, al wachten veel fokkers tot een geit dichter bij een jaar oud en goed uitgegroeid is voor haar eerste dekking. Bokken kunnen al vruchtbaar zijn vanaf ongeveer 5 tot 7 maanden. Zoals de meeste geiten zijn Kiko's in gematigde streken seizoensgebonden fokdieren, met een sterkere bronstcyclus in het najaar.

De dracht duurt ongeveer 145 tot 155 dagen. Kiko-geiten staan bekend om hun makkelijke aflammering en sterke moederinstinct, waardoor ze meestal zonder ingrijpen bevallen en hun lammeren grootbrengen. Tweelingen komen veel voor, en sommige geiten brengen een drieling groot. De lammeren zijn levendig en staan en drinken snel na de geboorte, wat aansluit bij het onderhoudsarme karakter van het ras. Veel houders spenen de lammeren rond 2 tot 3 maanden, afhankelijk van de groei en het weideaanbod. Door fokmateriaal te selecteren op dezelfde weerbaarheidskenmerken blijft de lijn sterk.