Saksische eend

De Saksische eend is een zwaar huisrasduif dat in Duitsland is ontwikkeld. Het wordt beschouwd als een tweeslachtig ras dat zowel voor vlees als voor een gestaag eierproductie wordt gehouden, wat het onderscheidt van rassen die voor één enkel doel zijn gefokt. Volwassen dieren zijn fors van stuk en de drake draagt een kleurpatroon dat de herkenbaarheid van het ras bepaalt.

Het meest opvallende kenmerk is het verenkleed van de drake: een zachte blauwgrijze kop, een roestbruin of abrikooskleurig borststuk en crèmekleurige onderdelen. Vrouwelijke dieren hebben een egale buff- of abrikooskleur. Deze kleur is afkomstig van een specifieke combinatie van verdunningsgenen en was een bewuste doelstelling van de fokker van het ras. De Saksische eend behoudt de lichaamsvormen van de Rouen- en Pommerse stammen waarvan ze afstamt: een lang en breed frame met een rechtopstaande maar ontspannen houding.

Het temperament is een van de voornaamste troeven van het ras voor kleine boerderijen en hobbyhouders. Saksische eenden zijn rustig en goedaardig, verdragen behandeling goed en foerageren actief wanneer ze ruimte krijgen. Ze zijn minder schrikachtig dan sommige lichtere rassen, waardoor ze in gemengde koppels goed beheersbaar zijn.

Voor wie het geschikt is

De Saksische eend past bij houders die een productieve, evenwichtige eend zoeken in plaats van een hoogproductief eierspecialiste of een siervogel. Haar rustige aard maakt haar geschikt voor gezinnen met kinderen en voor mensen die voor het eerst met pluimvee omgaan. Omdat het een zwaar ras is dat graag foeragert, gedijt het het best met ruimte om buiten te lopen en toegang tot water om te baden. De doelgroep bestaat van nature uit mensen die met één ras zowel tafelgevogelte als een redelijke hoeveelheid eieren willen produceren.

De Saksische eend werd in de jaren dertig van de twintigste eeuw gecreëerd door Albert Franz in de regio Saksen in Duitsland. Franz kruiste Rouen-, Duits Pekin- en Blauwe Pommerse eenden met als doel een groot, productief dier te fokken dat ook een aantrekkelijk en opvallend kleurpatroon droeg.

Het ras werd in 1934 voor het eerst aan het publiek getoond op een tentoonstelling in Chemnitz. De vroege ontwikkeling werd onderbroken door de Tweede Wereldoorlog, waarbij een groot deel van het oorspronkelijke fokmateriaal verloren ging. Franz hervatte zijn werk daarna en herbouwde het ras vanuit de overgebleven dieren.

De Saksische eend werd in 1957 officieel erkend in Duitsland. Van daaruit verspreidde ze zich naar andere delen van Europa en werd ze later naar verdere streken geëxporteerd. Het ras bereikte de Verenigde Staten in de jaren tachtig, waar het in 2000 werd opgenomen in de Standard of Perfection van de American Poultry Association.

De Saksische eend is door haar geschiedenis heen een betrekkelijk zeldzaam ras gebleven en is nooit een commercieel massaproductie-eend geworden. Ze wordt gehouden door kleinschalige boeren en rasbehoudsenthousiastelingen die haar tweeslachtige kwaliteiten en haar plaats in het pluimvee-erfgoed waarderen.

De Saksische eend is een zwaar dier met een lang, breed en vrij diep lichaam dat op een gematigde hoek omhoog is geheven. De kop is ovaal, de snavel lang en nagenoeg recht, de poten staan vrij ver naar achteren, wat de vogel een evenwichtige loophouding geeft in plaats van de bijna verticale stand van loopvogeleenden. Alles bij elkaar presenteert het ras zich als een stevige, goed geproportioneerde boerderijvogel.

Verenkleed en kleuren

De Saksische eend heeft één erkende kleurvariant. De drake heeft een blauwgrijze kop en bovenhals, gescheiden van het roestbruine of abrikooskleurige borststuk door een witte halsring; de flanken lopen van crème naar wit, de stuit is blauwgrijs. Het vrouwtje heeft een zachtere, egaler buff-abrikooskleur, vaak met lichte oogstrepen en een crèmekleurige keel. Het verenkleed is dicht en waterdicht, zoals verwacht van een eend met regelmatige toegang tot water. De kleur is afkomstig van verdunningsgenen die werken op het onderliggende mallard-patroon; een consistente kleur was vanaf het begin een van de fokdoelen.

De Saksische eend staat bekend om een stabiel, evenwichtig temperament. De dieren zijn rustig en goed van aard en verdragen behandeling beter dan veel lichtere, meer opgewonden rassen. Dit maakt ze geschikt voor gezinnen met kinderen en voor houders die contact met hun koppel willen, in plaats van het slechts op afstand te beheren.

Tegenover vreemden is de Saksische eend doorgaans voorzichtig maar niet paniekerig. Ze trekt zich terug van onbekende mensen, maar kalmeert snel zodra ze een vaste routine heeft aangeleerd. Tussen andere pluimvee en watervogels is het ras over het algemeen vredelievend en domineert het geen gemengde koppels, al kunnen drakes tijdens het broedseizoen assertiever worden.

Het ras is een actieve foerageerder. Met voldoende ruimte besteden Saksische eenden een groot deel van de dag aan het zoeken naar slakken, insecten en plantaardig materiaal, wat de voerkosten verlaagt en bijdraagt aan plaagbestrijding in een tuin of boomgaard. Ze vliegen niet sterk, zodat insluiting eenvoudig is. Saksische eenden zijn matig vocaal; vrouwtjes kunnen luider zijn dan drakes, maar het ras is voor zijn formaat niet bijzonder luidruchtig.

De Saksische eend is een robuust ras dat goed aanpast aan diverse klimaten, maar heeft dezelfde basisbehoeften als elke zware eend: schoon water, ruimte om te foerageren en veilige huisvesting.

Verzorging

• Zorg voor water dat diep genoeg is zodat de eend haar kop erin kan steken om ogen en neusgaten te reinigen
• Bied regelmatig toegang tot badwater zodat het dier zich kan poetsen en het verenkleed waterdicht houdt
• Controleer poten en voeten op sneden, zwellingen of tekenen van voetzoolontsteking
• Let op de jaarlijkse rui en houd het strooisel schoon terwijl nieuwe pennen uitgroeien

Beweging

• Geef dagelijks toegang tot een foerageerperceel of ren
• Bied waar mogelijk een vijver of grote watercontainer aan om in te zwemmen
• Wissel foerageerpercelen af om te voorkomen dat de bodem modderig en kaal wordt
• Zorg dat het koppel genoeg ruimte heeft; overbevolking strest zware eenden

Omgeving

Saksische eenden gedijen goed in gematigde omstandigheden en verdragen kou beter dan extreme hitte. Bied een droog, goed geventileerd en predator-proof hok met schoon strooisel voor de nachtrust. Zorg bij warm weer voor schaduw en extra water. Het ras voelt zich thuis in een weiland en heeft geen ingewikkelde huisvesting nodig, maar het onderkomen moet vossen, wasbeertjes en roofvogels buiten houden.

Een uitgebalanceerd commercieel watervogel- of pluimveevoer vormt de basis van het dieet van de Saksische eend. Omdat het ras actief foeragert, vullen vrij uitlopende dieren hun rantsoen op natuurlijke wijze aan met insecten, slakken en plantaardig materiaal, waardoor minder bereid voer nodig is. Zorg altijd voor schoon drinkwater naast het voer, want eenden hebben water nodig om te kunnen slikken.

Traktaties en supplementen

Groenten zoals sla, doperwten en gehakte bladgroenten zijn goede traktaties en kunnen in water worden gedaan. Bied onoplosbaar grit aan zodat dieren voedsel kunnen vermalen, en geef aan leggende eenden een aparte bron van oplosbaar calcium, zoals gemalen oesterschelpen. Traktaties mogen slechts een klein deel van het totale dieet uitmaken, zodat het uitgebalanceerde voer de belangrijkste voedingsbron blijft.

De Saksische eend is over het algemeen een gezond en robuust ras met een gebruikelijke levensduur van 8-12 jaar bij goede verzorging. Er zijn geen wijdverbreide rasspecifieke erfelijke aandoeningen bekend; de meeste problemen zijn terug te voeren op het houderijsysteem: natte grond, vuil water, parasieten of predatorenstress. Goede basisomstandigheden voorkomen de meeste veelvoorkomende kwalen.

Preventieve zorg

• Houd bad- en drinkwater schoon en ververs het regelmatig
• Bied droog strooisel en goed gedraineerde grond om de poten te beschermen
• Inspecteer dieren regelmatig op parasieten, voetproblemen en gewichtsverlies
• Voer een rantsoen dat past bij de levensfase, met voldoende niacine voor jonge dieren
• Quarantineer nieuwe dieren voordat ze aan een bestaand koppel worden toegevoegd

De Saksische eend is een op de grond levende, weidegangsvriendelijke eend die slecht vliegt, waardoor de huisvesting eerder gericht is op het buiten houden van predatoren en het droog houden van de grond dan op het tegengaan van wegvliegen. De ideale opstelling combineert een veilig nachtonderkomen met dagelijkse toegang tot een foerageerperceel en badwater. Het ras verdraagt kou redelijk goed en heeft de voorkeur voor gematigde boven extreme hittecondities.

Inrichtingschecklist

• Predator-proof hok met veilige deur voor de nacht
• Droog, absorberend strooisel, regelmatig ververst
• Schaduwplek voor warm weer
• Badwater geplaatst boven goed afwaterende ondergrond
• Schoon drinkwater altijd beschikbaar
• Omheind perceel om dieren binnen te houden en predatoren buiten

Eieren van de Saksische eend worden uitgebroed volgens het standaard tijdschema van eenden, namelijk ongeveer 28 dagen, langer dan de 21 dagen van kippeneieren. De eieren kunnen worden uitgebroed onder een broedse eend of in een incubator. Geïncubeerde eieren vereisen een stabiele temperatuur en luchtvochtigheid, regelmatig keren en goede ventilatie; de luchtvochtigheid moet vlak voor het uitkomen worden verhoogd om de kuikens te helpen de schaal te doorbreken.

Stappen bij het uitkomen

1. Verzamel schone eieren en bewaar ze met de punt naar beneden vóór het inleggen
2. Stabiliseer de incubator op temperatuur en luchtvochtigheid voordat de eieren worden ingezet
3. Keer de eieren meerdere keren per dag gedurende de hoofdincubatieperiode
4. Schouw rond dag 7 en dag 14 om de ontwikkeling te controleren en niet-levensvatbare eieren te verwijderen
5. Stop met keren ongeveer 3 dagen voor het uitkomen en verhoog de luchtvochtigheid voor de lockdown
6. Laat de kuikens drogen en uitdrogen in de incubator voordat ze naar een warme opfokkamer worden overgebracht