Zijdehoen

Het Zijdehoen is een klein sierhoenras dat bekendstaat om zijn donzige verenkleed, dat meer aanvoelt als bont of dons dan als gewone veren. De veren missen de haakjes die een normale veer bij elkaar houden, waardoor de baard los en zijdezacht blijft. Dit geeft de vogel zijn kenmerkende zachte uiterlijk en zijn naam.

In de meeste streken worden Zijdehoenders als kriel gehouden, al bestaan er in delen van Azië ook grotere standaardvarianten. Naast de vacht heeft het ras nog een paar bijzondere kenmerken: zwarte huid en botten, turkooisblauwe oorlellen en vijf tenen per poot in plaats van de gebruikelijke vier. Deze eigenschappen maken het Zijdehoen tot een van de meest afwijkende hoenderrassen.

Het ras wordt vooral gehouden als sierdier, als gezelschapsdier en om zijn betrouwbare broedsheid. Zijdehoen-hennen gaan gemakkelijk broeden en worden vaak ingezet om eieren van ander pluimvee uit te broeden en groot te brengen, ook eenden en andere wildvogels. Ze zijn slechte vliegers en blijven dicht bij de grond, waardoor ze makkelijker binnen de omheining te houden zijn dan actievere rassen.

Voor wie geschikt

Het Zijdehoen past bij houders die een tam, laag vliegend hoen willen dat hanteren en menselijk contact goed verdraagt. Door het rustige karakter is het een veelgekozen ras voor gezinnen met kinderen en voor beginnende pluimveehouders. Ook wie een betrouwbare broedse hen zoekt om eieren uit te broeden, kiest vaak voor dit ras. Het ras legt maar weinig kleine eieren, dus voor houders die vooral op eier- of vleesproductie uit zijn is het geen sterke keuze.

Het Zijdehoen gaat terug tot het oude China, waar al eeuwenlang hoenders met een bontachtig verenkleed werden gehouden. Het ras geldt algemeen als een van de oudste bekende hoenderrassen, en vroege beschrijvingen wijzen op Zuid- en Oost-China als waarschijnlijke bakermat.

Ontdekkingsreiziger Marco Polo krijgt vaak de eer voor de eerste Europese vermelding van een harige hen, opgetekend eind dertiende eeuw tijdens zijn reizen door Azië. Hij beschreef een vogel met haarachtige veren, wat de meeste historici opvatten als een verwijzing naar het Zijdehoen of een nauw verwant ras.

In de eeuwen daarna verspreidde het ras zich westwaarts via zeehandel en landroutes. Tegen de tijd dat het Europa bereikte, leidde het ongewone verenkleed tot fantasierijke verkoopverhalen: sommige handelaren presenteerden de vogels als kruising tussen een kip en een konijn. Dat klopte niet, maar het laat zien hoe vreemd de vacht overkwam op mensen die het dier nog niet kenden.

De American Poultry Association erkende het Zijdehoen in 1874 en gaf het ras daarmee een officiële rasstandaard in de Verenigde Staten. Tegenwoordig wordt het Zijdehoen wereldwijd gefokt en tentoongesteld en blijft het populair, zowel als show-hoen als als gezelschapsdier voor de achtertuin.

Het Zijdehoen heeft een rond, gedrongen lichaam bedekt met een verenkleed dat aanvoelt als bont of dons. Omdat de veren de haakjes missen die de baarden normaal vastzetten, blijft de vacht over het hele lichaam los en pluizig. Op de kop zit een ronde kuif van veren, en veel dieren dragen ook een kleine baard en bakkebaarden rond het gezicht.

De poten zijn kort en bevederd, en elke voet heeft vijf tenen in plaats van de gebruikelijke vier. Onder het witte of gekleurde verenkleed zijn huid, botten en vlees donkergrijs tot zwart, een eigenschap die wordt veroorzaakt door extra pigment in het weefsel. De oorlellen zijn turkooisblauw en de kam is donker en breed, in plaats van de gebruikelijke rode enkele kam.

Vacht en kleuren

Wit is de bekendste en meest voorkomende kleur, maar het ras komt ook voor in verschillende erkende kleurslagen, waaronder zwart, blauw, geel, patrijs, grijs en splash. Het verenkleed moet droog en schoon blijven om zijn vorm te behouden, want de losse veren stoten water niet af zoals gewone veren dat doen. De kuif kan zo lang worden dat hij het zicht belemmert, daarom knippen sommige houders de veren rond de ogen bij, zodat de vogel goed kan zien.

Het Zijdehoen behoort tot de tamste hoenderrassen die er zijn. De dieren zijn rustig, vriendelijk en schrikken niet snel, en veel exemplaren verdragen het om opgepakt en vastgehouden te worden. Dit evenwichtige karakter is de belangrijkste reden waarom het ras wordt aanbevolen voor gezinnen met kinderen en voor houders die nauw contact met hun dieren willen.

Bij mensen zijn Zijdehoenders aanhankelijk en lopen ze vaak achter hun verzorger aan door de ren. Onder soortgenoten staan ze meestal laag in de pikorde, omdat ze zachtaardig zijn en zich niet fladderend verdedigen. Daarom gedijen ze het best in rustige, gemengde koppels en niet naast grote of agressieve rassen, die hen kunnen pesten.

Hennen zijn sterk broeds en zitten soms wekenlang op de eieren, tot het punt dat ze van het nest gehaald moeten worden om te eten en te drinken. Die toewijding maakt ze uitstekende natuurlijke moeders, maar beperkt het aantal eieren dat ze over het jaar leggen. Hanen zijn doorgaans mild van aard, al lopen de verschillen tussen individuen uiteen.

Zijdehoenders zijn niet moeilijk te houden, maar hun losse verenkleed vraagt meer aandacht dan dat van een gewoon hoen. De veren stoten geen water af, waardoor de dieren bij regen doorweekt en onderkoeld raken, dus moeten ze altijd bij een droge schuilplek kunnen.

Vachtverzorging

• Controleer de kuif en knip veren rond de ogen bij als ze het zicht belemmeren
• Houd de omgeving rond de cloaca schoon, want mest kan vastkoeken in de pluizige veren
• Controleer de bevederde poten op modderklonten en mijten
• Baad alleen wanneer nodig, en droog de vogel volledig voordat hij weer naar buiten gaat
• Let op uitwendige parasieten, die zich makkelijk verschuilen in de dichte vacht

Beweging

• Bied een veilige ren voor dagelijks scharrelen en krabben
• Houd zitstokken laag, want Zijdehoenders kunnen niet vliegen en houden niet van hoge roeststokken
• Sta onder toezicht vrije uitloop toe waar roofdieren onder controle te houden zijn
• Bied stofbadplekken aan ter ondersteuning van vacht en huid

Omgeving

Een droog, tochtvrij hok met lage zitstokken of bodemstrooisel past bij dit ras. Omdat Zijdehoenders niet kunnen vliegen, hoeft de omheining niet hoog te zijn, maar ze moet wel roofdierbestendig zijn, want de dieren zijn een makkelijke prooi en kunnen niet naar boven ontsnappen. Natte, modderige grond is het grootste risico, dus goede afwatering en een overdekte ren houden de vacht in goede staat.

Zijdehoenders eten een standaard pluimveedieet op basis van een compleet commercieel voer. Kuikens hebben opfokkorrel nodig, opgroeiende dieren gaan over op groeivoer, en leghennen hebben legvoer nodig met extra calcium voor de eierschaalvorming. Onoplosbaar grit moet altijd beschikbaar zijn zodat de dieren voer kunnen vermalen in de spiermaag, en vers, schoon water moet altijd voorhanden zijn. Omdat de veren rond het gezicht nat kunnen worden bij de voer- en drinkbak, houden ondiepe drinkbakken of drinknippels de kuif droog.

Lekkernijen en aanvullingen

Lekkernijen mogen maar een klein deel van het dieet uitmaken, ruwweg een tiende of minder. Geschikte extraatjes zijn bladgroenten, meelwormen en kleine hoeveelheden fruit of groente. Verbrijzelde oesterschelp apart aangeboden helpt leghennen een goede schaalkwaliteit te behouden. Plotselinge dieetveranderingen kunnen de spijsvertering ontregelen, dus voer nieuw voer altijd geleidelijk in.

Zijdehoenders zijn redelijk robuuste dieren met een gemiddelde levensverwachting van 7 tot 9 jaar bij goede huisvesting en voeding. Hun bijzondere bouw brengt een paar rasgebonden risico's met zich mee. De kuif ligt over de schedel en kan oogletsel verbergen, en bij sommige lijnen zit er onder de kuif een kleine opening in de schedel, waardoor de hersenen kwetsbaarder zijn voor stoten. De dichte, bontachtige vacht en de bevederde poten geven parasieten bovendien meer schuilplaatsen.

Preventieve zorg

• Vaccineer kuikens tegen de ziekte van Marek waar mogelijk
• Controleer huid, poten en de omgeving rond de cloaca regelmatig op parasieten
• Houd de huisvesting droog om onderkoeling en luchtwegproblemen te voorkomen
• Knip kuifveren bij zodat de vogel kan zien en botsingen kan vermijden
• Bied het hele jaar door schoon water, grit en uitgebalanceerd voer

Zijdehoenders worden als tuinpluimvee gehouden en de huisvesting moet rekening houden met twee dingen: ze kunnen niet vliegen en hun veren houden geen water tegen. Een droog, tochtvrij hok met goede ventilatie beschermt ze tegen onderkoeling, terwijl een overdekte of goed afwaterende ren de vacht schoon houdt. Zitstokken moeten laag staan of vervangen worden door dik bodemstrooisel, want de dieren komen moeilijk op hoge roeststokken en kunnen zich bezeren bij het naar beneden springen.

Checklist voor de inrichting

• Droog, geventileerd hok met lage zitstokken of dik strooisel
• Overdekt deel van de ren om de dieren tegen regen te beschermen
• Stevige omheining en een goed sluitend uitloopluik tegen roofdieren
• Legnesten op of dicht bij de grond voor broedse hennen
• Droge, losse stofbadplek
• Makkelijk schoon te maken voer- en drinkbakken die de kuif droog houden

Zijdehoen-eieren zijn klein en crème tot lichtbruin van kleur, en ze komen uit op dezelfde termijn als andere kippeneieren, ongeveer 21 dagen. Het ras staat bekend om natuurlijk broeden: Zijdehoen-hennen worden gemakkelijk broeds en zitten betrouwbaar op het nest, waardoor veel houders ze inzetten om hun eigen eieren en die van ander pluimvee uit te broeden. Eieren kunnen ook in een broedmachine worden uitgebroed met standaard instellingen voor kippen.

Stappen bij het broeden

1. Verzamel schone eieren en bewaar ze met de punt naar beneden, niet langer dan ongeveer een week
2. Leg de eieren in de machine en breng de broedmachine op een stabiele temperatuur en luchtvochtigheid
3. Keer de eieren meerdere keren per dag tot en met dag 18
4. Schouw de eieren rond dag 7 tot 10 om de ontwikkeling te controleren
5. Stop met keren op dag 18 en verhoog de luchtvochtigheid voor de laatste fase
6. Laat uitgekomen kuikens in de broedmachine tot ze droog zijn en verplaats ze daarna naar een warme kunstbroeder