Marans

De Marans is een tweeledig ras uit West-Frankrijk, vooral bekend om de eieren in diep roodbruine tinten, variërend van melkchocolade tot bijna mahonie. De kleurdiepte is de eigenschap waar de meeste houders het ras om kiezen, en die wordt beoordeeld op een vergelijkende kleurschaal die fokkers en verenigingen gebruiken.

De dieren zijn middelgroot: hennen wegen ongeveer 2,5 tot 3,5 kg, hanen iets meer. Het ras heeft een brede, diepe romp die het ook geschikt maakt als slachtkip, vandaar de aanduiding tweeledig in plaats van zuiver legras. Het verenkleed kent verschillende erkende kleurslagen, waarvan Black Copper de meest verspreide is.

Het karakter is een sterk punt. Marans zijn over het algemeen rustig, goedaardig en actieve foerageerders die zich goed laten hanteren, wat het ras geschikt maakt voor zowel gezinshouderij als kleinschalige fokprogramma's. De legcapaciteit is matig in plaats van hoog, een compromis dat veel houders accepteren voor de schaalkleur.

Voor wie geschikt

De Marans past bij houders die eierkleur en een stabiel karakter belangrijker vinden dan topproductie. Het ras doet het goed in een achtertuinkoppel met ruimte om te foerageren en verdraagt beperkte ruimte redelijk als er voldoende plek is. Wie een rustige kip wil die ook als slachtkip te gebruiken is, kiest vaak voor dit ras. Wie het hele jaar door de hoogst mogelijke legcapaciteit nodig heeft, kiest beter voor een gespecialiseerd legras.

Het ras is genoemd naar het stadje en de haven Marans, in de streek Charente-Maritime in West-Frankrijk, nabij de Atlantische moerasgebieden. Het lokale pluimvee in dit natte, laaggelegen land was een gemengde populatie die door boeren werd gehouden en generatieslang gevormd werd door het vochtige klimaat.

Vanaf de negentiende eeuw werd pluimvee dat via de nabijgelegen haven van La Rochelle binnenkwam, ingekruist bij de lokale stam. Vechthoenders en andere geïmporteerde types droegen bij aan de afstamming, en de dieren die daaruit ontstonden waren gehard en vielen op door de kleur van hun eieren.

Het ras werd begin twintigste eeuw tot een uniformere vorm ontwikkeld en werd in 1914 getoond op een pluimveeshow in La Rochelle. In de jaren twintig volgde een Franse rasstandaard, en een rasvereniging werkte aan het vastleggen van het type en het definiëren van de donkere eierkleur die de Marans onderscheidde.

Later verspreidde de Marans zich buiten Frankrijk. Fokmateriaal bereikte Groot-Brittannië en andere landen, waar regionale standaarden uiteenliepen op punten zoals bevederde tegenover kale poten. Tegenwoordig wordt het ras wereldwijd gehouden, met het donkere ei nog altijd als bepalend kenmerk.

De Marans heeft een brede, diepe en vrij lange romp die het dier een stevig, goed bevleesd voorkomen geeft. De rug loopt licht af, de borst is vol en de staart wordt onder een gematigde hoek gedragen. De enkele kam, lellen en oorlellen zijn rood, de ogen oranje tot roodachtig. Franse lijnen dragen doorgaans een lichte bevedering op de buitenzijde van de poten, terwijl sommige andere standaarden kale poten voorschrijven.

Verenkleed en kleurslagen

Er zijn verschillende kleurslagen erkend, en welke daarvan worden toegelaten hangt af van de gehanteerde standaard. Black Copper is de meest gehouden variant, met een zwart lijf en koper- of roodkleurige bevedering over het halsbehang en, bij hanen, het zadel. Koekoek, met een onregelmatige grijze dwarsbanding, is de oudere traditionele Franse tekening. Andere kleurslagen zijn onder meer Zwart, Tarwe en Zilverkoekoek. Bevedering van de onderbenen verschilt per land, dus het beentype wordt getoetst aan de betreffende standaard in plaats van als één vast kenmerk beschouwd.

Marans staan bekend als rustig en evenwichtig. Ze laten zich goed vastpakken, raken zelden in paniek en zijn relatief stil vergeleken met schrikachtiger rassen, wat ze hanteerbaar maakt in een achtertuinsituatie. Tegelijk zijn ze actief en foerageren ze graag, dus komen ze het best tot hun recht met voldoende scharrelruimte.

Binnen het gezin is het ras over het algemeen vriendelijk en verdraagt het regelmatig hanteren goed; veel dieren worden tam door dagelijks contact. Tegenover vreemden zijn ze meestal terughoudend maar niet agressief, en ze wennen zodra iemand bekend raakt. In een gemengd koppel nemen Marans doorgaans een middenpositie in de pikorde in: ze zijn niet bijzonder dominant en komen goed overeen met andere rustige rassen.

Hanen worden vaak omschreven als standvastig, al verschilt het karakter per dier en per lijn. Zoals bij elk ras leidt vroege gewenning en rustige omgang tot de meest ontspannen dieren. De combinatie van een rustige aard en foerageerdrift is een belangrijke reden waarom houders het ras waarderen, los van de eieren.

Verenverzorging

• Controleer bevederde onderbenen (bij Franse lijnen) op vastgekoekte modder en tekenen van kalkpoot
• Inspecteer voeten en voetzolen regelmatig, want zware dieren kunnen bevangenheid ontwikkelen op slechte ondergrond
• Let op uitwendige parasieten zoals luis en rode vogelmijt, vooral rond de cloaca en onder de vleugels
• Knip nagels alleen als ze te lang worden; actieve foerageerders slijten ze meestal vanzelf
• Zorg voor een droge stofbadplek zodat de dieren hun eigen verenconditie kunnen onderhouden

Beweging

• Geef dagelijks toegang tot een ren of begeleide vrije uitloop om te foerageren
• Reken op minimaal circa 1 vierkante meter renruimte per dier, meer indien mogelijk
• Plaats zitstokken op verschillende hoogtes om natuurlijke beweging te stimuleren
• Strooi voer of groenvoer uit om actieve dieren bezig te houden en verveling zoals verenpikken te voorkomen

Omgeving

Marans zijn winterhard en verdragen vochtige omstandigheden beter dan veel andere rassen, een erfenis van hun moerasoorsprong. Toch hebben ze een droog, tochtvrij en goed geventileerd hok nodig. Houd de strooisellaag droog onder bevederde poten om modderklonten en huidproblemen te voorkomen, en zorg voor schaduw en vers water bij warm weer, want zware dieren hebben meer last van hitte dan lichtere types.

Een volwaardig commercieel pluimveevoer vormt de basis van het dieet, afgestemd op de levensfase van het dier. Kuikens hebben een eiwitrijk startvoer nodig, opfokdieren gaan over op een opfokvoer met minder eiwit, en leghennen hebben legvoer nodig met extra calcium voor de schaalkwaliteit. Omdat de Marans een middelgroot tweeledig ras is, eet het dier een gematigde hoeveelheid en wordt het niet snel te mager op een uitgebalanceerd rantsoen. Zorg altijd voor vers, schoon water.

Traktaties en aanvullingen

Houd traktaties tot ongeveer 10% van de dagelijkse voeropname zodat het rantsoen in balans blijft. Geschikte extra's zijn bladgroenten, groenteresten, meelwormen en kleine hoeveelheden graan. Bied onoplosbaar grit aan zodat de dieren voer kunnen vermalen, en verstrek gebroken oesterschelp of kalksteen vrij verkrijgbaar aan leghennen voor sterke schalen. Foeragerende dieren halen ook een deel van hun eiwit uit insecten.

De Marans geldt als een gehard, weerbaar ras zonder wijdverspreide rasspecifieke genetische afwijkingen. Bij goede verzorging worden hennen doorgaans 6 tot 8 jaar oud, al neemt de legcapaciteit ruim voor die leeftijd al af. De meeste problemen die zich voordoen zijn de gangbare pluimveekwalen die in elk koppel voorkomen, met een paar aandachtspunten die samenhangen met de bevederde onderbenen van Franse lijnen.

Preventieve zorg

• Houd het hok droog, schoon en goed geventileerd, en ververs het strooisel regelmatig
• Controleer poten, voeten en cloaca op parasieten volgens een vast schema
• Zet nieuwe dieren in quarantaine voordat ze bij het koppel komen
• Zorg voor uitgebalanceerd voer, grit en vrij verkrijgbaar calcium voor leghennen
• Houd vaccinatie en ontworming volgens een schema dat past bij de lokale omstandigheden

Als actieve, middelgrote foerageerder doet de Marans het best met een stevig hok en een ruime uitloop. Het hok moet droog en goed geventileerd blijven zonder tocht, en de uitloop moet roofdierveilig zijn en goed afwateren zodat er geen modder ontstaat. Het ras verdraagt kou en vocht goed, maar blijvend nat terrein zorgt voor de meeste problemen, vooral bij bevederde poten.

Checklist inrichting

• Droog, geïsoleerd of goed ingestrooid hok met ventilatie boven de dieren
• Roostplanken hoger geplaatst dan de legnesten om roosten in de nesten te ontmoedigen
• Roofdierveilige uitloop met ingegraven of omgeplooid gaas tegen gravers
• Beschaduwde plek en betrouwbaar vers water tijdens warme periodes
• Droge, overdekte stofbadplek

Marans-eieren komen uit volgens het normale kippenschema van ongeveer 21 dagen, of ze nu onder een broedse hen liggen of in een broedmachine. Het belangrijkste praktische verschil is de donkere schaal, die lastiger te schouwen is, waardoor het controleren van bevruchting en ontwikkeling meer licht en geduld vraagt. Marans-hennen worden af en toe broeds, maar de betrouwbaarheid verschilt per lijn, en veel fokkers gebruiken een broedmachine om de donkerschalige broedeieren veilig te stellen.

Stappen bij het broeden

1. Leg schone, goedgevormde eieren in de broedmachine op starttemperatuur na een korte rustperiode op kamertemperatuur
2. Houd temperatuur en luchtvochtigheid constant en keer de eieren tot dag 18
3. Schouw rond dag 7 tot 10 met een sterke lamp, rekening houdend met de donkere schaal
4. Stop met keren op dag 18 en verhoog de luchtvochtigheid naar ca. 65 tot 70% voor de uitkomstfase
5. Laat uitgekomen kuikens opdrogen en pluizen in de broedmachine voordat ze naar een warme kuikenbroeder gaan