Hamburger

Het Hamburgs hoen is een licht kippenras dat van oudsher wordt geassocieerd met Duitsland en de Lage Landen. In Engeland kreeg het de bijnaam "Dutch Everyday Layer", naar de gewoonte om in de warmere maanden bijna elke dag een klein wit ei te leggen. De dieren zijn compact gebouwd en dragen zich rechtop en waakzaam. Een haan weegt ongeveer 2 tot 2,5 kg, een hen zo'n 1,6 tot 2 kg, waarmee het ras stevig in de categorie klein en licht valt.

Het ras is vooral bekend om de gespikkelde en gepenceleerde kleurslagen, waarbij een zuiver witte of gouden grondkleur wordt getekend met scherpe zwarte spikkels of dwarsbanden. In combinatie met een nette rozenkam, leisteenblauwe poten en witte oorlellen is de Hamburg al lang een vaste waarde op keuringen en bij particuliere houders.

Hamburgs zijn energieke foerageerders. Ze leggen grote afstanden af, vliegen goed en geven de voorkeur aan ruimte boven een krappe ren. Ze houden liever afstand van de houder en zoeken weinig menselijk contact, waardoor het ras vooral geschikt is voor wie productiviteit en zelfredzaamheid waardeert boven een aanhankelijk huisdier.

Voor wie geschikt

Het Hamburgs hoen past bij houders die veel ruimte kunnen bieden en een goed afgesloten of overdekte ren, want de dieren vliegen moeiteloos en houden niet van een kleine ren. Wie op zoek is naar gestaag kleine witte eieren en een sober, gehard hoen, zal veel plezier beleven aan dit ras. Het is minder geschikt voor wie een rustige, hanteerbare kip zoekt of een dubbeldoelras voor de vleesproductie, want het karkas is licht en het karakter schichtig.

De precieze oorsprong van het Hamburgs hoen is niet volledig gedocumenteerd, maar het ras wordt in verband gebracht met het gebied tussen Duitsland en Nederland, waar al eeuwenlang kleine, productieve legkippen werden gehouden. De naam verwijst naar de Duitse stad Hamburg, al zijn verschillende kleurslagen elders in Europa ontstaan voordat ze onder één rasnaam werden samengebracht.

In Nederland werden de dieren gewaardeerd als alledaagse leghennen, die huishoudens vrijwel dagelijks van kleine witte eieren voorzagen. Die reputatie reisde mee naar Engeland, waar het ras in de negentiende eeuw aan populariteit won. Britse en Duitse fokkers hebben het meeste werk verzet om de huidige kleurslagen vast te leggen, met name de gepenceleerde en gespikkelde types.

De Hamburg stond al in de eerste editie van de American Standard of Perfection uit 1874, waarin verschillende variëteiten worden genoemd, waaronder zilvergespikkeld, goudgespikkeld, zilvergepenceleerd, goudgepenceleerd, wit en zwart. Deze vroege erkenning laat zien hoe wijdverspreid het ras eind negentiende eeuw al was.

Gedurende de twintigste eeuw verschoof de Hamburg van een werkkip op de boerderij naar een tentoonstellings- en liefhebbersras, doordat commerciële hybriden het ras op productie voorbijstreefden. Tegenwoordig wordt het gehouden door liefhebbers, onder meer aangesloten bij Kleindier Liefhebbers Nederland (KLN), vanwege het uiterlijk, de weerbaarheid en de gestage leg.

De Hamburg is een klein, evenwichtig gebouwd hoen met een lange, vloeiende staart die zelfverzekerd wordt gedragen. Het lichaam is compact en licht rond van vorm, gedragen door fijne leisteenblauwe poten zonder bevedering. De kop draagt een nette rozenkam die naar achteren uitloopt in een punt, samen met felrode lellen en zuiver witte oorlellen. De algehele indruk is waakzaam en sierlijk, eerder dan zwaar.

Verenkleed en kleurslagen

De gespikkelde variëteiten hebben een witte of gouden grondkleur met aan de top van elke veer een duidelijke zwarte spikkel, wat over het hele lichaam een gestippeld effect geeft. Bij de gepenceleerde variëteiten loopt over een witte of gouden grondkleur een fijne, gelijkmatige zwarte dwarsbanding op de lichaamsveren, terwijl hals en staart donkerder blijven. De zwarte kleurslag is een egaal zwart met een groenachtige glans, de witte kleurslag is zuiver wit. Welke tekening het ook betreft, de standaard beloont scherpe, zuivere tekening en een hard, strak aansluitend verenpak in plaats van los of donzig verenkleed.

De Hamburg is een levendig, oplettend ras. De dieren zijn de hele dag in beweging, scharrelen en foerageren over zoveel grond als ze kunnen bereiken, en ze vliegen goed genoeg om gewone hekken te overwinnen en desgewenst in bomen te overnachten. Die drang maakt ze efficiënt in het vinden van eigen voedsel, maar betekent ook dat ze zich verzetten tegen een krappe ren.

Bij mensen houdt de Hamburg afstand. De dieren zijn niet agressief, maar laten zich niet graag vangen of vasthouden en worden zelden tam, waardoor ze afstandelijker overkomen dan rustige tuinrassen. Bij vreemden blijven ze waakzaam en verspreiden ze zich snel. Binnen de groep verlopen de zaken doorgaans zonder problemen, al kan hun energie erg rustige rassen in een kleine ruimte onrustig maken. Ze zijn niet betrouwbaar broeds, waardoor ze zelden zelf kuikens grootbrengen.

Hamburgs zijn gehard en vragen weinig onderhoud zodra aan hun ruimtebehoefte is voldaan. De grootste uitdaging in de verzorging is insluiting, want de dieren vliegen gemakkelijk weg en zwerven ver af als de kans zich voordoet.

Verzorging van verenkleed en poten

• Zorg voor een droge zandbadplek zodat de dieren zelf uitwendige parasieten kunnen bestrijden.
• Controleer bij het hanteren regelmatig de leisteenblauwe poten op kalkpoot en de veren op luis.
• Houd rozenkam en oorlellen schoon; de lage kam is minder gevoelig voor bevriezing dan een grote enkele kam.

Beweging

• Bied dagelijks vrije uitloop of een grote ren; deze dieren zijn gebouwd om afstanden af te leggen.
• Zorg voor zitstokken en natuurlijke dekking, want Hamburgs vliegen graag omhoog om hoog te zitten.
• Wissel foerageerplekken waar mogelijk af, zodat de grond fris blijft en de dieren bezig blijven.

Omgeving

Hamburgs verdragen kou goed dankzij hun strakke bevedering en kleine kam, en komen ook redelijk door de hitte heen bij voldoende schaduw en water. Een roofdiervrij hok en een ren met overkapping of hoog hekwerk zijn belangrijk, want hun vliegvermogen maakt een laag hek zinloos. In het vochtige zeeklimaat van Nederland is droge, tochtvrije ventilatie in het hok minstens zo belangrijk als bescherming tegen kou.

De Hamburg is een efficiënte foerageerder die het rantsoen aanvult met insecten, zaden en groenvoer, waardoor de behoefte aan aangekocht voer bescheidener is dan bij zwaardere rassen. Toch hebben leghennen een uitgebalanceerd rantsoen nodig om de leg vrijwel dagelijks vol te houden. Compleet legvoer met ongeveer 16 tot 18 procent eiwit vormt de basis van het dieet voor volwassen hennen.

Snacks en aanvullingen

Bied onoplosbaar grit aan zodat de dieren voedsel in de spiermaag kunnen vermalen, en zet verbrijzelde oesterschelp of een andere kalkbron onbeperkt neer om de eierschalen sterk te houden. Snacks zoals bladgroenten, meelwormen en kleine hoeveelheden graan zijn met mate prima, maar moeten onder ongeveer tien procent van de dagelijkse voeding blijven, zodat het uitgebalanceerde rantsoen niet verwatert. Schoon drinkwater moet altijd beschikbaar zijn.

De Hamburg is een robuust, lang gevestigd ras zonder wijdverbreide rasgebonden aandoeningen. Bij goede huisvesting en regelmatige zorg worden de dieren doorgaans 6 tot 8 jaar oud. De meeste gezondheidsproblemen zijn de gangbare pluimveekwalen die elke tuinkoppel kunnen treffen, en niets dat specifiek aan het ras is gebonden. De kleine rozenkam biedt enige bescherming tegen bevriezing, wat helpt in een koud, vochtig klimaat zoals dat van Nederland.

Preventieve zorg

• Houd de huisvesting droog, goed geventileerd en schoon om luchtwegklachten te beperken.
• Bied zandbadplekken aan en controleer regelmatig op luis en mijt.
• Volg een ontworm- en parasietenschema dat past bij uw regio.
• Houd nieuwe dieren in quarantaine voordat ze bij de groep komen.

Hamburgs gedijen waar ze ruimte hebben om te foerageren en een hok dat roofdieren buiten houdt. Omdat de dieren goed vliegen en graag hoog zitten, moet de huisvesting verhoogde zitstokken bieden en een ren die ofwel overdekt is, ofwel hoog genoeg omheind om ze binnen te houden. Goede ventilatie is in elk klimaat belangrijk, en de koudetolerantie van het ras betekent dat tochtvrije luchtcirculatie 's winters belangrijker is dan verwarming, zeker in het vochtige zeeklimaat van Nederland.

Checklist inrichting

• Roofdiervrij hok met stevige deur en zonder kieren.
• Verhoogde, brede zitstokken om te overnachten.
• Droog strooisel en voldoende ventilatie zonder tocht.
• Overdekte ren of hoog hekwerk om wegvliegen te voorkomen.
• Schaduwplek, zandbadplek en constant schoon drinkwater.

Hamburg-eieren volgen de standaard broedtijd voor kippen van ongeveer 21 dagen. Het ras is niet betrouwbaar broeds, waardoor hennen zelden gaan zitten om hun eigen kuikens groot te brengen. Houders die het ras willen doorfokken, vertrouwen meestal op een broedmachine of een broedse hen van een ander ras om het broeden te doen. Hamburg-eieren zijn klein en wit; kies daarom schone, goedgevormde eieren van gelijke grootte voor het beste broedresultaat.

Stappen bij het broeden

1. Verzamel schone eieren van gelijke grootte en bewaar ze met de punt naar beneden, niet langer dan ongeveer een week voor het inleggen.
2. Breng de broedmachine op een stabiele temperatuur en luchtvochtigheid voordat de eieren erin gaan.
3. Keer de eieren meerdere keren per dag tot en met dag 18, zodat het embryo gelijkmatig ontwikkelt.
4. Schouw rond dag 7 tot 10 om heldere of niet-ontwikkelende eieren te verwijderen.
5. Stop met keren op dag 18, verhoog de luchtvochtigheid en laat de broedmachine dicht tijdens het uitkomen.
6. Laat de kuikens in de broedmachine opdrogen en pluizig worden voordat u ze naar een warme opfokbak overbrengt.