Catalana

De Catalana, ook wel Catalana del Prat genoemd, is een kippenras dat zijn oorsprong heeft in Catalonië, in het noordoosten van Spanje. Het is een tweedoelras: gefokt om zowel een behoorlijk aantal eieren te leveren als een bruikbaar karkas voor de tafel. Het verenkleed heeft een warme, goudbruine tint met een zwarte staart, een kleurstelling die het ras onderscheidt van de meeste andere Mediterrane hoenders.

Het ras is gebouwd op warme, droge omstandigheden. De dieren verdragen hoge zomertemperaturen beter dan veel noordelijke rassen en blijven actief op het erf bij hitte die andere koppels vertraagt. Catalana's zijn sterke foerageerders die grote afstanden afleggen op zoek naar insecten, zaden en groen, waardoor ze bij voldoende ruimte grotendeels in hun eigen voeding voorzien.

De Catalana is een zelfstandige en energieke kip, geen schoothondje onder de kippen. Ze verdraagt hanteren, maar geeft de voorkeur aan bewegingsruimte, wat haar geschikter maakt voor scharrelhouderij en kleinschalige erven dan voor krappe rennen.

Voor wie geschikt

De Catalana past bij houders die ruimte hebben om te scharrelen en in een warm tot gematigd gebied wonen. Het ras beloont eigenaren die een productieve, onderhoudsarme kip willen en geen rustige knuffelkip zoeken. Wie in een koud, vochtig klimaat zit of de dieren in een kleine vaste ren houdt, zal het ras al snel onrustig en lastiger te temmen vinden.

De naam Catalana verwijst naar Catalonië, de regio in het noordoosten van Spanje waar het ras is ontstaan. Het ras is nauw verbonden met de plaats El Prat de Llobregat bij Barcelona, en de volledige Spaanse naam Catalana del Prat weerspiegelt die herkomst. Lokale boeren vormden het ras door de generaties heen uit gewoon Mediterraan erfkippenbestand, tot een praktische kip voor zowel eieren als vlees.

Het ras kreeg in de negentiende eeuw een erkende status in Spanje. Het groeide uit tot een van de meest gehouden inheemse hoenderrassen van het land en werd een bron van regionale trots in Catalonië, waar het een vast onderdeel bleef van boerderijen en markten.

Spaanse emigratie en handel bracht de Catalana over de Atlantische Oceaan, en het ras sloeg aan in delen van Zuid-Amerika, waar de hittebestendigheid goed paste bij het klimaat. Het ras kreeg aanhang in landen als Argentinië en elders op het continent.

Buiten Spanje en Zuid-Amerika bleef de Catalana betrekkelijk zeldzaam. Het ras wordt in verschillende landen erkend door pluimveestandaarden, maar wordt in kleinere aantallen gehouden dan de grote commerciële en showrassen, en geldt inmiddels vooral als erfgoedras.

De Catalana is een middelgroot dier met een vrij rechte, actieve houding. Het lichaam is stevig en goed gerond voor een tweedoelras en rust op schone, onbevederde poten. De totale lijn is gebalanceerd in plaats van zwaar, passend bij een ras dat gebouwd is om te scharrelen en rond te trekken.

De enkele kam is rood en staat rechtop bij hanen, terwijl bij hennen het achterste deel van de kam vaak naar één kant omvalt. Het gezicht is rood, de oorlellen zijn wit, en snavel en poten hebben een lichte leigrijze tot blauwachtige tint.

Verenkleed en kleuren

De kenmerkende kleur is een warm goudbruin over het hele lichaam, geaccentueerd door een zwarte staart en zwart in de vleugelpennen en soms de halsveren. Het zwart heeft in goed licht vaak een groene glans. In sommige streken bestaat er ook een krielversie van de Catalana, met hetzelfde goudbruin-zwarte patroon op kleinere schaal.

De Catalana is een energieke en zelfredzame kip. De dieren zijn het grootste deel van de dag in beweging, scharrelend en jagend over het terrein, en blijven waakzaam voor hun omgeving. Die alertheid maakt ze snel reagerend op roofdieren, maar betekent ook dat ze schichtig kunnen worden als ze schrikken of in te krappe ruimtes zitten.

Bij mensen is het ras gelijkmatig van humeur, maar niet aanhankelijk. Catalana's accepteren hanteren en de dagelijkse verzorging, maar houden afstand en groeien zelden uit tot een schootkip. Binnen het koppel mengen ze doorgaans goed, en ze kunnen samenleven met ander pluimvee zolang er genoeg ruimte is om uit te waaieren. Opsluiting in een kleine ren maakt ze al snel onrustig, dus ruimte is de beste basis.

Hennen zijn niet sterk broeds aangelegd, dus houders die kuikens willen hebben meestal een broedmachine of een broedse hen van een ander ras nodig.

De Catalana is een stevig ras dat weinig meer vraagt dan gedegen basiszorg voor pluimvee. De belangrijkste behoeften zijn ruimte om te scharrelen en bescherming tegen de omstandigheden die het thuisland niet kende, vooral kou en vocht.

Verzorging van het verenkleed

• Zorg voor een droge stofbadplek zodat de dieren zelf hun verenkleed op orde kunnen houden.
• Controleer poten en cloaca regelmatig op mijten en luizen.
• Inspecteer de gladde enkele kam op vorstschade tijdens koude periodes.
• Knip nagels of snavel alleen bij overgroei, wat zelden voorkomt bij actieve scharrelaars.

Beweging

• Bied dagelijks vrije uitloop of toegang tot een open ren voor foerageren.
• Geef zo veel grondoppervlak als mogelijk, want het ras houdt niet van krappe opsluiting.
• Zet zitstokken en verspreid scharrelvoer om de dieren bezig te houden.
• Gebruik stevige afrastering, want actieve dieren kunnen over lage hekken vliegen.

Omgeving

De Catalana kan goed tegen hitte en droogte, maar is minder geschikt voor koude, natte winters. Zorg in de zomer voor schaduw en vers water, en in de koudere maanden voor een tochtvrij, droog hok met goede ventilatie. Een goed ingestrooid hok en een beschutte ren houden het ras het hele jaar door gezond.

Een compleet commercieel pluimveevoer vormt de basis van het rantsoen van de Catalana, met een type dat past bij leeftijd en doel van de kip. Omdat het ras goed foerageert, vullen scharrelkippen hun inname aan met insecten, zaden en groene planten, wat de benodigde hoeveelheid mengvoer kan verminderen. Zorg altijd voor schoon, vers water naast het voer.

Leghennen hebben extra calcium nodig voor sterke eierschalen, meestal aangeboden als verbrijzelde oesterschelp of kalksteengrit, vrij beschikbaar. Dieren zonder toegang tot grond hebben ook onoplosbaar grit nodig om hun voedsel te vermalen.

Traktaties en supplementen

Houd traktaties zoals scharrelgraan, bladgroenten en keukenafval tot ongeveer 10 procent van het totale rantsoen, zodat ze het hoofdvoer niet uit balans brengen. Bied grit en oesterschelp apart aan in plaats van door het voer te mengen. Een vitamine- en elektrolytensupplement in het drinkwater kan de dieren helpen bij hittestress of herstel van ziekte.

De Catalana is over het algemeen gezond en langlevend voor een kip, met een gebruikelijke levensduur van 6 tot 8 jaar bij goede verzorging. Het ras kent geen wijdverspreide rasspecifieke afwijkingen. De meeste gezondheidsproblemen zijn de gewone kwalen die alle pluimvee treffen, en goede verzorging voorkomt het merendeel daarvan. De hittebestendigheid van het ras is een sterk punt, maar de rechtopstaande enkele kam is gevoelig voor bevriezing tijdens strenge winters.

Preventieve zorg

• Houd het hok schoon, droog en goed geventileerd.
• Voer een routinematig programma voor parasieten- en wormbestrijding uit.
• Zet nieuwe of terugkerende dieren in quarantaine voordat ze bij het koppel komen.
• Volg regionaal vaccinatieadvies waar van toepassing.
• Zorg voor uitgebalanceerd voer en constant schoon water.

De Catalana is gebouwd voor een open, scharrelend bestaan en gedijt het best waar ze over een groot gebied kan foerageren. De huisvesting moet het koppel een veilige, droge plek bieden om te slapen en te leggen, aangevuld met zo veel buitenruimte als het terrein toelaat. Het ras past bijzonder goed bij warme, droge streken, maar in koelere gebieden moet het hok de dieren droog en tochtvrij houden gedurende de winter.

Checklist voor de inrichting

• Stevig, roofdierbestendig hok met veilige sluitingen.
• Verhoogde zitstokken boven de ingestrooide vloer.
• Schone, beschaduwde legnesten met droog strooisel.
• Stofbadplek in de ren.
• Schaduw en vers water over het hele terrein op warme dagen.
• Afrastering hoog genoeg om actieve, lichtgebouwde dieren binnen te houden.

Catalana-hennen zijn niet sterk broeds, dus betrouwbaar uitbroeden hangt meestal af van een broedmachine of een broedse hen van een ander ras. De eieren van het ras volgen het gangbare uitkomstpatroon van kippeneieren en komen na ongeveer 21 dagen uit. Zet schone, goed gevormde eieren en bewaar ze met de punt naar beneden op een koele kamertemperatuur, niet langer dan ongeveer een week voor het broeden.

Stappen voor het uitbroeden

1. Selecteer schone, onbeschadigde eieren van normale vorm en grootte.
2. Laat bewaarde eieren op kamertemperatuur komen voor het zetten.
3. Stel de broedmachine in op 37,5 °C en stabiliseer temperatuur en vochtigheid.
4. Keer de eieren regelmatig tot dag 18.
5. Stop met keren op dag 18 en verhoog de vochtigheid voor het uitkomen.
6. Laat uitgekomen kuikens in de broedmachine tot ze droog en donzig zijn, en verplaats ze dan naar een warme kuikenbak.