Araucana

De Araucana is een middelgroot hoenderras uit Zuid-Amerika. Het ras valt vooral op door twee kenmerken: het legt eieren met een blauwe schaal, en de meeste dieren hebben opvallende pluimen die uit kleine huidflappen bij de oren groeien. Veel Araucana's zijn bovendien staartloos: ze missen het staartbeen en de lange staartveren die de meeste andere hoenders wel hebben.

De blauwe eikleur komt van het pigment oocyanine, dat door de hele schaal heen wordt afgezet en niet alleen aan de buitenkant. Omdat de kleur helemaal door de schaal loopt, is die ook aan de binnenkant zichtbaar. Dit onderscheidt de Araucana van de gewone bruine en witte rassen en maakte het ras tot de basis voor latere kruisingen met blauwe of groene eieren.

Qua karakter is de Araucana zelfstandig, nieuwsgierig, actief en waakzaam. De dieren foerageren graag en houden hun omgeving goed in de gaten, wat beter past bij scharrelhouderij of een grote ren dan bij krappe huisvesting.

Voor wie geschikt

De Araucana past bij een houder die een bijzondere eikleur waardeert en een actief, zelfredzaam dier op prijs stelt. Het ras doet het goed met ruimte om te scharrelen en houdt zichzelf graag bezig. De genetica achter de pluimen en de staartloosheid brengt broedproblemen met zich mee (zie de secties Gezondheid en Broeden), dus wie kuikens wil uitbroeden doet er goed aan zich eerst te verdiepen in de specifieke letale genfactor van dit ras.

De naam Araucana verwijst naar de streek Araucanía in Chili, waar de inheemse Mapuche hoenders hielden die gekleurde eieren legden. Vroege beschrijvingen noemen twee lokale types: een met oorpluimen en een staartloze variant. Deze kenmerken zijn later samengevoegd tot één erkend ras, en de exacte herkomst van de stamvogels staat niet vast.

Het ras kreeg internationale aandacht in het begin van de twintigste eeuw. De Spaanse pluimveedeskundige Salvador Castelló bestudeerde in de jaren 1910 Chileense hoenders en berichtte over de blauwe eieren aan een internationaal publiek. Zo hoorde de bredere pluimveewereld voor het eerst van dit kenmerk.

Vanaf de jaren twintig importeerden fokkers in Europa en Noord-Amerika deze vogels en werkten ze verder met het ras. Verschillende landen ontwikkelden het ras op hun eigen manier, waardoor de rasstandaard niet overal gelijk is. In de Verenigde Staten werd het ras in 1976 opgenomen in de Standard of Perfection van de American Poultry Association, waar het als zowel staartloos als gepluimd wordt omschreven. Britse en sommige Europese standaarden beschrijven juist een vogel met staart en kuif, waardoor dezelfde rasnaam per land voor een merkbaar ander dier kan staan.

Omdat zowel het pluimengen als de staartloosheid overervingsproblemen kennen, werd de Araucana ook de genetische basis voor kruisingen zoals de Easter Egger en later de Ameraucana, die het kenmerk van blauwe eieren behouden zonder het risico van het letale gen.

De Araucana is een compact, middelgroot dier met een rechte, actieve houding. De twee kenmerken die het ras typeren zijn de oorpluimen, bosjes veren die ontspringen aan huidflappen net onder de oren, en de staartloze rug, waarbij staart en staartbeen ontbreken zodat de rug afloopt in een ronde welving. Niet elk dier vertoont beide kenmerken, en de standaarden verschillen per land.

De kam is een kleine erwtenkam, die laag op de kop zit en goed bestand is tegen kou. Het gezicht is onbevederd en het lichaam draagt een volle, harde bevedering.

Verenkleed en kleuren

De Araucana is erkend in een breed scala aan kleurslagen. Veelvoorkomende erkende varianten zijn zwart, wit, blauw, zwartgeborsten rood, zilverpatrijs en goudpatrijs, waarbij de exacte erkende lijst per standaard verschilt. Huid en poten zijn doorgaans wilgengroen of leikleurig getint in plaats van geel. De bevedering is dicht en waterafstotend, wat het ras helpt vochtige en koude omstandigheden te doorstaan wanneer er droge beschutting is.

De Araucana is een actief, alert dier dat het liefst in beweging blijft en op ontdekking gaat. Het foerageert goed, legt bij de kans flinke afstanden af en houdt gevaar van boven en van de grond scherp in de gaten, wat het geschikt maakt als scharrelhoen. Het ras is zelfstandig en vraagt geen voortdurende aandacht, waardoor het zichzelf goed redt binnen een koppel.

Bij het gezin en vaste verzorgers kunnen Araucana's rustig en aan mensen gewend raken, vooral als ze vanaf kuikenleeftijd regelmatig zacht worden benaderd. Het zijn over het algemeen geen schootdieren, en de meest actieve exemplaren kunnen schrikachtig reageren bij een schrik of in krappe ruimtes. Tegenover vreemden blijven ze waakzaam zonder agressief te worden.

Met andere huisdieren en binnen gemengde koppels integreert het ras doorgaans zonder problemen bij rustig management, al reageert het door zijn waakzame aard snel op onrust. Omdat het dicht opeengepakt houden slecht bevalt, ontstaan verveling en stress eerder in een kleine ren dan in een open uitloop.

De Araucana is een robuust ras dat aan gewone pluimveezorg genoeg heeft, aangevuld met voldoende ruimte om aan zijn actieve, foerageergedrag tegemoet te komen. De dichte bevedering en de erwtenkam zorgen voor een goede koudetolerantie, maar het dier heeft nog steeds droge, tochtvrije huisvesting en bescherming tegen roofdieren nodig.

Verenverzorging

• Zorg voor een droge stofbadplek zodat de dieren hun veren en huid zelf op orde kunnen houden.
• Controleer de oorpluimen en de omliggende huid tijdens het hanteren, want dit gebied is gevoelig.
• Inspecteer cloaca, poten en veren regelmatig op mijten en luizen.
• Knip nagels of sporen alleen als overgroei de beweging belemmert.

Beweging

• Bied dagelijks vrije uitloop of een grote ren; dit ras gedijt slecht in krappe huisvesting.
• Zorg voor zitstokken en gevarieerde grond zodat het natuurlijke foerageer- en slaapgedrag mogelijk blijft.
• Gebruik een stevige afrastering of overdekte ren, want actieve dieren kunnen schrikachtig zijn en proberen laag over hekken te vliegen.

Omgeving

Huisvest de Araucana in een hok dat droog en goed geventileerd blijft zonder tocht. De erwtenkam is minder gevoelig voor bevriezing dan grote enkele kammen, waardoor het ras goed tegen kou kan, maar nat strooisel en slechte luchtcirculatie veroorzaken in elk klimaat luchtweg- en pootproblemen. Zorg voor schaduw en vers water bij warmte. Een roofdiervrij hok en ren zijn essentieel, omdat waakzame, scharrelende dieren veel tijd buiten de beschutting doorbrengen.

Geef de Araucana compleet commercieel pluimveevoer dat past bij de levensfase. Kuikens hebben opfokkorrel nodig, opgroeiende dieren groeivoer en leghennen legkorrel, dat de extra calcium levert voor sterke eierschalen. Dieren die scharrelen vullen hun dieet aan met insecten en groen, maar een uitgebalanceerd voer moet de basis blijven. Zorg voor onoplosbare grit zodat de dieren voedsel in de spiermaag kunnen vermalen, en bied leghennen een aparte calciumbron zoals verbrijzelde oesterschelpen.

Snacks en supplementen

Houd snacks tot ongeveer 10 procent van het dagelijkse dieet zodat ze het complete voer niet verstoren. Geschikte extra's zijn bladgroenten, gekookte granen en kleine hoeveelheden meelwormen of andere insecten. Er moet altijd vers water beschikbaar zijn, en leghennen hebben permanent toegang tot een calciumsupplement nodig om de schaalkwaliteit op peil te houden.

Als volwassen dier is de Araucana sterk en kan het goed tegen kou dankzij de erwtenkam en de dichte bevedering. Bij goede verzorging is de levensverwachting doorgaans 7 tot 8 jaar. De belangrijkste gezondheidsrisico's van het ras zijn genetisch van aard en komen vooral naar voren bij het fokken en uitbroeden.

Het kenmerk van de oorpluimen is gekoppeld aan een letaal gen. Kuikens die twee kopieën erven, sterven meestal al in het ei, waardoor kruisingen tussen twee gepluimde dieren een lager uitkomstpercentage opleveren. Ook de staartloosheid, en de bijbehorende vorm van de onderste wervels, kan de vruchtbaarheid verlagen omdat dit de paringshoek beïnvloedt. Dit zijn erfelijke aandachtspunten om rekening mee te houden, geen ziektes om te behandelen.

Preventieve zorg

• Houd de huisvesting droog en goed geventileerd om luchtweg- en pootproblemen te voorkomen.
• Controleer tijdens regelmatig hanteren op mijten en luizen en behandel dit tijdig.
• Bied leghennen voldoende calcium om zachte schalen en overbelasting van het voortplantingsstelsel te voorkomen.
• Zet nieuwe dieren in quarantaine voordat ze bij het koppel komen.
• Plan het fokken zo dat het pluimengen niet dubbel voorkomt (zie de sectie Broeden).

De Araucana houdt het best in een veilig hok gecombineerd met zoveel mogelijk buitenruimte. Het hok moet droog blijven, goede luchtcirculatie hebben zonder tocht, en 's nachts stevig afgesloten zijn tegen roofdieren. Omdat het ras actief is en niet goed tegen opsluiting kan, telt de aangesloten ren of vrije uitloop net zo zwaar als het hok zelf. Zorg voor zitstokken voor de nacht en schone legnesten om in te leggen.

Checklist voor de inrichting

• Droog, geventileerd hok met een dicht dak en een stevige deur.
• Zitstokken boven de legnesten geplaatst.
• Schone, met strooisel beklede legnesten in een rustige hoek.
• Grote ren of begeleide vrije uitloop voor dagelijks foerageren.
• Stofbadplek met droog, los substraat.
• Roofdiervrije afrastering of overdekte ren, plus schaduw en vers water.

Araucana-eieren volgen hetzelfde broedschema als andere hoendereieren en komen bij de juiste temperatuur en luchtvochtigheid na ongeveer 21 dagen uit. De bijzondere uitdaging van dit ras is genetisch. Het pluimengen is letaal in dubbele vorm, waardoor kruisingen tussen twee gepluimde dieren veel embryo's verliezen voor het uitkomen. Om het uitkomstpercentage werkbaar te houden, koppelen fokkers doorgaans een gepluimd dier aan een dier zonder pluimen, waardoor het gen niet dubbel voorkomt terwijl er toch gepluimde kuikens geboren worden. Ook bij staartloze dieren kan de vruchtbaarheid lager uitvallen dan gemiddeld, doordat de vorm van het achterlijf de paring beïnvloedt.

Stappen bij het broeden

1. Selecteer bevruchte eieren uit een geplande koppeling (meestal gepluimd met een dier zonder pluimen) en bewaar ze met de punt naar beneden, niet langer dan ongeveer een week voordat ze in de machine gaan.
2. Stabiliseer de broedmachine op 37,5 °C en de juiste luchtvochtigheid voordat de eieren erin gaan.
3. Keer de eieren meerdere keren per dag tot en met dag 18.
4. Stop op dag 18 met keren, verhoog de luchtvochtigheid voor de uitkomst en open de broedmachine niet meer (uitkomstfase).
5. Laat de kuikens volledig uitkomen en opdrogen voordat ze naar een warme kunstmoeder gaan met opfokkorrel en water.