Suri

De Suri is een van de twee erkende typen alpaca; het andere type is de Huacaya. Net als de Huacaya stamt het dier af van de wilde vicuna en wordt het al duizenden jaren gehouden in de hooggelegen Andesgebieden van Peru, Bolivia en Chili. Het kenmerkende verschil ligt in de vacht: de Suri draagt een vlies dat groeit in dunne, gedraaide lokken die recht langs het lichaam naar beneden hangen, in plaats van er van af te staan. De vezel heeft een opvallende glans en voelt glad en koel aan.

Volwassen Suri-alpaca's hebben een schouderhoogte van circa 90 cm en wegen doorgaans tussen de 55 en 85 kg; de mannelijke dieren zijn over het algemeen zwaarder dan de vrouwtjes. Ze worden vrijwel uitsluitend gehouden voor de vezels, niet voor vlees. Per scheerbeurt levert een dier enkele kilogrammen vlies op. Wereldwijd is de Suri de zeldzamere van de twee typen en maakt het slechts een bescheiden deel uit van de totale alpacastapel.

Qua karakter is de Suri zachtaardig, gelijkmatig en ingetogen. De dieren zijn sociaal met soortgenoten en nieuwsgierig naar hun omgeving, maar houden doorgaans afstand van mensen totdat zij er regelmatig aan gewend raken. Alpaca's zijn kuddedieren en gedijen slecht als ze alleen worden gehouden.

Voor wie is de Suri geschikt?

De Suri past bij kleinschalige boeren en vezelproducenten die weiland, geschikte begeleiding en beschutting tegen hitte en neerslag kunnen bieden. Omdat het vlies fijn is en snel vuil opneemt, vraagt de Suri om schonere omstandigheden dan sommige andere veerassen. Het is geen geschikte keuze voor wie een enkel dier of een waakdier zoekt, want alpaca's zijn prooidiersinstinctieve kuddedieren die afhankelijk zijn van soortgenoten voor hun veiligheidsgevoel.

Alpaca's werden gedomesticeerd in de hoogvlakten van Peru, waarbij archeologisch en genetisch onderzoek de oorsprong situeert bij de wilde vicuna, enkele duizenden jaren voor het begin van onze tijdrekening. De dieren waren onmisbaar in Andeseconomieen en werden gehouden op hoogten boven de 3.500 meter, waar weinig andere landbouwhuisdieren konden overleven.

Tijdens het Incarijk was alpacavezel een waardevol materiaal. De fijnste vliezen waren voorbehouden aan textielstoffen van hoge status. Het Suri-type, met zijn lange glanzende lokken, wordt in die context vaak beschreven als bijzonder gewaardeerd. In de praktijk werden Suri's en Huacaya's veelal gemengd gehouden.

De Spaanse verovering in de zestiende eeuw bracht grote verstoringen mee voor de Andesveeteelt. Grote aantallen kameelachtigen gingen verloren en fokpopulaties kromp aanzienlijk in, waardoor de genetische diversiteit van de overgebleven dieren werd beperkt. Het houden van alpaca's bleef voornamelijk bestaan bij inheemse herders in afgelegen hooglanden van Peru, Bolivia en Chili.

Vanaf het einde van de twintigste eeuw werden alpaca's uitgevoerd naar Noord-Amerika, Europa, Australie en Nieuw-Zeeland, waar houders kuddes opbouwden voor vezelproductie. De Suri bleef door deze uitbreiding het minst voorkomende type en wordt nog steeds in kleinere aantallen gehouden dan de Huacaya.

De Suri heeft een lange hals, een rechtop gehouden houding en een fijnbeendig postuur dat kenmerkend is voor alpaca's. Het opvallendste kenmerk is het vlies: de lokken groeien los van elkaar, draaien langs hun lengte en liggen dicht tegen het lichaam aan. Daardoor heeft het dier een vlak, gedrapeerd silhouet, wat sterk verschilt van het ronde, wollige uiterlijk van de Huacaya. De vezel heeft een zichtbare glans en voelt glad en koel aan bij aanraking.

Vacht en kleur

Suri-vezel komt voor in een breed scala aan natuurlijke kleuren, van wit en lichtbeige tot tinten bruin en grijs tot echt zwart, plus meerkleurige dieren. Wit en lichtgekleurde vliezen zijn bij producenten vaak gewild omdat ze goed verf aannemen. Het vlies bedekt het grootste deel van het lichaam, terwijl het gezicht en de onderbenen korter haar dragen. De vezeldiameter is het fijnst bij jonge dieren en heeft de neiging grover te worden met de leeftijd, wat de reden is dat vlieskwaliteit het hoogst is in de vroege jaren.

Suri-alpaca's zijn rustige, evenwichtige dieren. Bij routinematige omgang zijn ze zachtaardig en zelden agressief tegenover mensen. Van nature zijn ze terughoudend: een Suri die weinig is omgegaan met mensen, houdt afstand en kan terugdeinzen bij aanraking, terwijl dieren die regelmatig worden behandeld duidelijk ontspannener zijn.

Onderlinge verhoudingen in de kudde verlopen bij Suri's doorgaans zonder grote conflicten. Ze communiceren via zacht gezoem en lichaamstaal, en ze hebben minstens een of twee soortgenoten nodig om zich veilig te voelen. Een alpaca die alleen wordt gehouden, raakt gestrest.

Tegenover vreemden gedraagt de Suri zich nieuwsgierig maar voorzichtig. Het dier observeert een nieuwe persoon vanuit een veilige afstand voordat het nadert. Spugen, het gedrag waar alpaca's het meest bekend om zijn, is hoofdzakelijk gericht op kuddegenoten in situaties rondom voer of rang en wordt slechts naar mensen gebruikt als het dier zich in het nauw gedreven voelt. Suri's gaan over het algemeen goed om met rustig vee zoals schapen of geiten, maar ze zijn niet geschikt als waakdieren.

Suri-alpaca's zijn robuust in koele klimaten, maar de verzorging moet gericht zijn op het beschermen van het vlies en het welzijn van het dier. De lokvormige vezel trekt plantenresten en vuil gemakkelijk aan, en weide en stalbodem moeten dan ook redelijk schoon worden gehouden om de vlieswaarde te bewaren.

Grooming

• Scheer de dieren eenmaal per jaar, doorgaans in het voorjaar, om het volledige vlies te verwijderen en hittestress in de zomer te voorkomen
• Knip de hoeven meerdere keren per jaar, want ze groeien continu en kunnen vervormen als ze verwaarloosd worden
• Controleer de tanden periodiek en laat de vechtanden bij mannelijke dieren zo nodig afvijlen
• Vermijd intensief borstelen van de lokken, want dat kan de vezelstructuur beschadigen die kenmerkend is voor het Suri-vlies

Beweging

• Zorg voor open weide voor dagelijks grazen en bewegen
• Geef de kudde ruimte om te rennen, wat ze in korte uitbarstingen doen
• Gestructureerde beweging is niet noodzakelijk; toegang tot een paddock volstaat

Omgeving

Suri's hebben een droge, beschaduwde en goed geventileerde stal nodig als bescherming tegen zon, regen en wind. Ze verdragen kou goed mits ze droog zijn, maar hebben het zwaar bij hitte en vochtigheid. In warm weer zijn schaduw, voldoende luchtcirculatie en toegang tot water onmisbaar. Omheining moet in de eerste plaats roofdieren buiten houden. De bezettingsdichtheid dient voldoende weide over te laten om de ophoping van parasieten te beperken.

Alpaca's zijn efficiente grazers met een driekamerige maag die is aangepast aan vezelrijke voeding. Het grootste deel van het dieet van een Suri bestaat uit weide en grashoo. Goed ruwvoer voorziet doorgaans in de meeste voedingsbehoeften; overvoeding met krachtvoer of vetrijke weide leidt tot zwaarlijvigheid en spijsverteringsproblemen. Toegang tot schoon drinkwater is te allen tijde noodzakelijk.

Omdat de bodem in het gebied van herkomst verschilt van die in de landen waar alpaca's tegenwoordig worden gehouden, kan de mineraalbalans een aandachtspunt zijn. Veel houders verstrekken een kameelachtigenspecifieke mineraalmenging om tekorten op te vangen, in het bijzonder selenium en vitamine D in regio's met beperkte zonnestraling.

Snacks en supplementen

Kleine hoeveelheden gewone groenten of fruit kunnen af en toe als traktatie worden aangeboden, maar houd de hoeveelheid minimaal om maagdarmproblemen en aangeleerd opdringerig gedrag te voorkomen. Een los mineraalpreparaat voor kameelachtigen is nuttiger dan voedertraktaties. Een dierenarts of voedingsdeskundige kan adviseren over plaatselijke tekorten en over suppletie bij drachtige dieren.

Bij een goede bedrijfsvoering bereikt een Suri-alpaca een leeftijd van 15 tot 20 jaar. De dieren zijn gezond in koele, droge omstandigheden, maar kampen met een vaste reeks gezondheidsrisico's die samenhangen met klimaat, parasieten en voeding. Veel problemen zijn beter te voorkomen dan te behandelen; regelmatige beoordeling van de lichaamsconditie, het eetgedrag en de mestproductie vormt de basis van een gezonde alpacastapel.

Preventieve zorg

• Regelmatige lichaamsconditiebeoordeling
• Een parasietenbeheersprogramma in overleg met een dierenarts, inclusief preventie van hersenworm waar relevant
• Jaarlijkse of seizoensgebonden vaccinatie op advies van een dierenarts
• Mineralensuppletie afgestemd op de regio
• Hoeven knippen en gebitsinspectie
• Jaarlijkse schering ter voorkoming van hittestress in de zomer

Vrouwelijke alpaca's zijn fokrijp bij circa 12 tot 18 maanden, zodra ze voldoende zijn uitgegroeid; mannelijke dieren worden iets later geslachtsrijp. Alpaca's zijn gefaciliteerde ovulatoren: het vrouwtje werpt een eicel los als reactie op de paring in plaats van op een vaste cyclus. Daardoor kan de houder de dekking plannen en, in geschikte klimaten, het hele jaar door fokken.

De drachttijd duurt circa 11 tot 12 maanden en resulteert vrijwel altijd in een enkel cria. Tweelingen zijn zeldzaam en overleven vaak niet. Geboortes vinden doorgaans overdag plaats, wat vermoedelijk samenhangt met de behoefte van het pasgeboren dier om droog te worden en te gaan staan voordat de Andesnacht intreedt.

Een pasgeboren cria weegt doorgaans 6 tot 9 kg en staat normaliter binnen enkele uren en zuigt. Cria's worden gespeend op circa vijf tot zes maanden. Bij Suri-cria's wordt vroeg gecontroleerd op lokvormige vezel, als bewijs van het Suri-type. Fokprogramma's selecteren op finheid, glans en lokstructuur. Binnen een kudde is een sterke vrouwelijke lijn minstens zo belangrijk als de keuze van de dekhengst.