Llama

Lama merupakan yang terbesar antara empat kamelid Amerika Selatan dan salah satu haiwan tertua yang didomestikasi di benua Amerika. Ia haiwan berkumpulan, bersifat tenang dan cukup bijak untuk mempelajari tugas seperti membawa muatan di denai. Berbeza daripada kebanyakan ternakan lain, lama sering dipelihara dalam bilangan kecil di ladang kecil dan ladang hobi, kerana temperamennya yang tenang serta keperluan makanannya yang sederhana memudahkan penjagaan.

Lama mempunyai leher panjang, telinga tegak berbentuk seperti pisang, bibir atas yang terbelah dan tapak kaki lembut berbantal dengan dua jari. Ia tidak mempunyai tanduk atau kuku. Spesies ini berkomunikasi melalui postur badan, kedudukan telinga dan pelbagai bunyi dengungan lembut, dan terkenal dengan tabiat meludah apabila terganggu atau menegakkan kedudukan dalam kumpulan. Kebanyakan ludahan ditujukan kepada lama lain, bukan kepada manusia.

Sebagai haiwan peliharaan, lama sesuai untuk pemilik yang boleh menyediakan padang ragut, tempat berteduh dan teman sekurang-kurangnya seekor kamelid lain. Ia bukan haiwan peliharaan dalam rumah dan tidak tahan hidup terasing. Dengan pengendalian lembut secara berkala sejak muda, lama menjadi mudah diikat tali kekang, dituntun dan dimuatkan beban, sebab itulah ia turut digunakan sebagai haiwan angkut dan haiwan pengawal untuk biri-biri serta kambing.

Siapa yang sesuai memelihara lama

Lama sesuai untuk mereka yang mempunyai tanah, masa untuk pemeriksaan harian dan minat memelihara lebih daripada seekor haiwan. Ia memberi hasil baik dengan pengendalian yang sabar dan konsisten, dan bukan pilihan yang sesuai bagi sesiapa yang mahukan seekor haiwan peliharaan tunggal atau haiwan dalam rumah.

Lama umumnya dikelompokkan mengikut jenis bulu berbanding baka yang jelas berasingan. Kira-kira empat jenis biasa diiktiraf, dan perbezaan utama antaranya terletak pada panjang, ketumpatan dan tekstur fibernya. Bentuk badan, ketinggian dan temperamen agak serupa di semua jenis, jadi pemilihan selalunya bergantung kepada berapa banyak penjagaan bulu yang diperlukan dan sama ada haiwan itu dikehendaki untuk fiber atau untuk kerja.

Bagaimana jenis-jenis ini dikelompokkan

Pengelompokan berdasarkan ciri fiber yang boleh dinilai melalui penglihatan dan sentuhan. Jenis berbulu lebih tebal seperti Wooly memerlukan lebih banyak penjagaan dan pengurusan teliti semasa cuaca panas, manakala jenis Klasik membawa wul yang lebih sedikit dan sering diutamakan apabila haiwan digunakan untuk angkutan. Suri dan Silky dihargai terutamanya oleh pengeluar fiber kerana kualiti dan tekstur bulunya.

Lama berasal daripada guanaco, kamelid liar yang masih terdapat di sebahagian kawasan Amerika Selatan. Domestikasi berlaku di tanah tinggi Andes, di kawasan yang kini dikenali sebagai Peru dan Bolivia, dengan bukti arkeologi menunjukkan proses ini telah berlangsung sejak lebih kurang 4,000 hingga 5,000 tahun lalu. Penggembala awal memilih haiwan berdasarkan sifat jinak dan keupayaannya membawa muatan merentasi kawasan curam dan tinggi.

Sebelum kedatangan orang Eropah, lama memainkan peranan penting dalam masyarakat Andes. Ia menjadi haiwan beban utama di rantau yang tidak mempunyai haiwan penarik besar mahupun roda, mengangkut barangan di sepanjang laluan gunung. Ia turut menyediakan fiber untuk tekstil, kulit, daging serta baja dan bahan bakar daripada tahinya. Bilangan kawanan menjadi ukuran kekayaan dan mempunyai kedudukan dalam kehidupan agama dan upacara.

Selepas kedatangan Sepanyol pada abad ke-16, haiwan yang dibawa masuk seperti kuda, keldai dan biri-biri menggantikan sebahagian peranan tradisional lama, dan bilangan kawanan di sesetengah kawasan Andes menurun. Spesies ini kekal penting bagi masyarakat luar bandar Andes, yang terus memelihara kawanan serta pengetahuan pengurusannya.

Sejak akhir abad ke-20, lama telah dieksport dan dibiakkan di Amerika Utara, Eropah dan Australia, tempat ia dipelihara untuk fiber, sebagai haiwan angkut, penjaga ternakan dan haiwan peliharaan. Kini spesies ini terdapat jauh di luar kawasan asalnya, walaupun bilangannya masih paling tinggi di kawasan tinggi Andes.

Lama mempunyai leher panjang dan tegak, kepala kecil dengan bibir atas terbelah, serta telinga tinggi melengkung yang sering digambarkan berbentuk seperti pisang. Badannya diselubungi fiber dengan panjang berbeza-beza bergantung kepada jenis, dan kakinya berakhir dengan tapak berbantal berjari dua, bukan kuku, yang sesuai untuk tanah lembut mahupun berbatu. Ia tidak mempunyai bonggol. Warna bulunya terdiri daripada putih, coklat, kelabu dan hitam yang solid, sehinggalah corak bercampur dan berbintik.

Bagaimana rupa berbeza antara jenis

Perbezaan yang paling ketara antara jenis lama ialah bulunya. Jenis Klasik membawa bulu yang lebih ringan dan pendek, manakala jenis Wooly mempunyai bulu lebih padat yang turun hingga ke kaki. Fiber Suri tergantung dalam ikal panjang berasingan, manakala fiber Silky halus dan licin. Saiz badan dan bentuk keseluruhan kekal agak konsisten di semua jenis.

Lama ialah haiwan berkumpulan dan memerlukan teman kamelid lain untuk berasa selamat. Dalam satu kumpulan, ia membentuk susunan kedudukan, dan haiwan berkedudukan rendah biasanya mengalah kepada yang berkedudukan lebih tinggi. Kebanyakan komunikasi berlaku secara senyap dan berasaskan bahasa badan: kedudukan telinga, postur leher dan cara ekor dipegang semuanya membawa makna. Bunyi dengungan lembut yang dihasilkan lama boleh menandakan rasa ingin tahu, kepuasan atau tekanan ringan.

Spesies ini umumnya lembut terhadap manusia apabila dikendalikan secara berkala sejak muda. Ludahan, tingkah laku yang paling dikenali pada lama, biasanya ditujukan kepada lama lain semasa pergaduhan ketika makan atau pertikaian kedudukan; ia jarang ditujukan kepada manusia, biasanya hanya apabila haiwan berasa terperangkap atau diganggu. Lama peka terhadap ancaman, sebab itulah sesetengahnya dipelihara untuk mengawal kawanan biri-biri atau kambing daripada pemangsa yang lebih kecil.

Lama bersifat ingin tahu dan cepat mempelajari rutin. Ia bertoleransi baik terhadap pengendalian, pengikatan tali kekang dan penuntunan setelah terbiasa, dan ia tidak mudah panik apabila didekati dengan tenang.

Penjagaan harian

• Periksa setiap haiwan untuk tanda penyakit, kecederaan atau tekanan
• Sediakan akses berterusan kepada air bersih dan segar
• Pastikan rumput atau jerami berkualiti baik sentiasa tersedia
• Sahkan pagar dan tempat berteduh dalam keadaan baik dan selamat
• Perhatikan interaksi kumpulan, terutamanya semasa waktu makan

Persekitaran

• Sediakan padang ragut yang selamat dengan ruang untuk meragut dan bergerak
• Sediakan tempat berteduh daripada matahari, angin, hujan dan salji
• Pelihara sekurang-kurangnya dua ekor kamelid bersama; jangan sesekali memelihara seekor sahaja
• Kekalkan tanah yang kering dan bersaliran baik untuk melindungi kaki
• Pasang pagar untuk mengurung kumpulan dan menghalang pemangsa

Penjagaan bulu dan pengendalian

Keperluan penjagaan bulu bergantung kepada jenis bulu. Lama berbulu tebal memerlukan berus secara berkala untuk mengelakkan kekusutan dan mendapat manfaat daripada pencukuran tahunan, terutamanya sebelum cuaca panas. Kuku kaki tumbuh berterusan dan perlu dipotong mengikut keperluan. Pengendalian lembut secara berkala memastikan haiwan mudah diikat tali kekang, dituntun dan diperiksa, serta memudahkan pemeriksaan kesihatan rutin.

Lama ialah herbivor yang telah menyesuaikan diri untuk memanfaatkan ragutan yang agak kurang berkualiti dengan baik. Sebahagian besar diet terdiri daripada rumput dan jerami berkualiti baik, ditambah dengan dedaunan renek jika tersedia. Kerana ia cekap mengekstrak nutrien, lama boleh menjadi gemuk jika diberi padang ragut yang subur atau makanan pekat yang berlebihan, jadi kuantiti harus disesuaikan dengan keadaan badan dan beban kerja. Bekalan air bersih yang berterusan adalah penting.

Snek, suplemen dan air

Snek harus diberi secara terhad dan hanya dengan berhati-hati menggunakan tangan, kerana pemberian snek berlebihan boleh menggalakkan tingkah laku yang mendesak. Suplemen mineral mungkin diperlukan jika tanah atau ragutan tempatan kekurangan zat tertentu; doktor haiwan atau penjaga berpengalaman boleh memberi nasihat. Air segar mesti sentiasa tersedia, dengan perhatian tambahan semasa cuaca panas dan perlindungan daripada pembekuan pada musim sejuk.

Lama ialah haiwan tabah yang, dengan penjagaan yang baik, biasanya hidup antara 15 dan 25 tahun. Kebanyakan masalah kesihatan berpunca daripada parasit, penjagaan kaki yang kurang baik, haba di kawasan beriklim panas atau kesilapan pemakanan, bukan daripada keadaan khusus baka. Pemerhatian rutin ialah alat amaran awal yang terbaik, kerana lama cenderung menyembunyikan tanda penyakit sehingga ia menjadi teruk.

Penjagaan pencegahan

• Jadualkan pemeriksaan kesihatan rutin dengan doktor haiwan yang berpengalaman dengan kamelid
• Kekalkan pelan kawalan parasit yang sesuai dengan kawasan tempatan
• Potong kuku kaki mengikut jadual tetap
• Cukur bulu haiwan berbulu tebal sebelum cuaca panas
• Pantau keadaan badan dan sesuaikan pemakanan

Lama betina biasanya mencapai usia membiak antara satu hingga dua tahun, manakala lama jantan biasanya matang sedikit lebih lewat. Lama tergolong dalam haiwan yang mengalami ovulasi teraruh, bermakna betina melepaskan telur sebagai tindak balas kepada perkahwinan, bukan mengikut kitaran tetap. Kebuntingan agak panjang, iaitu lebih kurang 11 hingga 12 bulan, dan betina yang sihat hampir selalu melahirkan seekor cria sahaja; kembar amat jarang berlaku.

Kelahiran biasanya berlaku pada waktu siang. Cria yang baru lahir umumnya dapat berdiri dan menyusu dalam masa beberapa jam dan disapih secara beransur-ansur dalam beberapa bulan. Lama muda harus dibesarkan dalam kumpulan supaya ia mempelajari tingkah laku sosial yang normal, dan cria yang terlalu rapat dengan sentuhan manusia boleh mengalami masalah pengendalian apabila dewasa.

Adakah lama sesuai untuk anda?

Sebelum memelihara lama, pertimbangkan masa, ruang dan kos yang terlibat. Lama memerlukan padang ragut yang selamat, tempat berteduh sepanjang tahun dan sekurang-kurangnya seekor teman kamelid, jadi bilangan minimum yang realistik ialah dua ekor. Pemeriksaan harian, penjagaan kaki dan bulu secara berkala serta akses kepada doktor haiwan yang berpengalaman dengan kamelid, semuanya sebahagian daripada tanggungjawab memelihara. Spesies ini boleh hidup 15 hingga 25 tahun, jadi ini komitmen yang diukur dalam dekad, bukan musim.

Di mana untuk mendapatkannya

Lama boleh diperoleh daripada pembiak yang mantap, ladang yang mengurangkan kawanan mereka, serta kumpulan penyelamatan dan penempatan semula kamelid. Sumber yang bertanggungjawab akan membenarkan anda melihat haiwan, berkongsi sejarah kesihatan dan pengendalian, serta menjawab soalan tentang temperamen dan penjagaan. Membeli sekurang-kurangnya dua ekor haiwan bersama membantu ia menyesuaikan diri, kerana seekor lama yang keseorangan akan tertekan.