Angsa

Angsa ialah unggas air berbadan berat daripada keluarga Anatidae. Angsa domestik dipelihara di ladang, tanah pegangan kecil, dan hartanah luar bandar kerana dagingnya, telurnya yang besar, bulu halusnya yang lembut, serta tabiatnya meragut rumput dan rumpai. Ia turut dipelihara sebagai hiasan dan sebagai unggas pengawas yang peka, kerana ia menjerit kuat terhadap apa sahaja yang asing.

Kebanyakan baka Barat berasal daripada angsa greylag liar (Anser anser), manakala beberapa baka Asia, seperti angsa Cina, berasal daripada angsa swan (Anser cygnoides). Angsa lebih besar dan lebih panjang umur berbanding kebanyakan unggas ternakan. Ia membentuk ikatan pasangan yang kuat, mengenali orang yang menjaganya, dan kekal rapat dengan kawanan serta wilayah yang dikenalinya.

Angsa bukan haiwan berkos rendah seperti beberapa ekor ayam. Ia memerlukan akses harian kepada rumput, bekalan air bersih yang cukup dalam untuk mencelup kepalanya, tempat berlindung malam yang selamat daripada pemangsa, dan ruang untuk bergerak. Apabila dijaga dengan baik, angsa tahan lasak, produktif, dan panjang umur, serta ramai yang menjadi jinak dan mesra kepada penjaganya.

Siapa yang sesuai memelihara angsa

Angsa sesuai untuk penjaga yang mempunyai kawasan berumput berpagar, tempat berlindung tahan pemangsa, dan masa untuk penjagaan harian. Ia sesuai untuk ladang kecil, tanah usaha rumah, dan kebun luar bandar. Ia kurang sesuai untuk hidup dalam rumah, lot bandar yang sempit, atau sesiapa yang tidak dapat menyediakan air, ragutan, serta perlindungan daripada musang dan anjing. Oleh sebab angsa boleh hidup dua dekad atau lebih, memeliharanya ialah komitmen panjang, bukan haiwan bermusim.

Baka angsa domestik sering dikumpulkan mengikut kelas berat: baka berat yang dibiakkan terutamanya untuk daging, baka sederhana, dan baka ringan yang lebih cergas serta lebih pandai mencari makan. Kira-kira dua belas baka diiktiraf secara meluas dalam pelbagai piawaian unggas. Ia berbeza dari segi berat dewasa (daripada unggas ringan beberapa kilogram hingga unggas meja berat), postur (jenis Asia yang tegak berbanding jenis Eropah yang lebih lebar dan rendah), dan bulu, yang berjulat daripada putih polos hingga kelabu, perang muda, serta bentuk bercorak.

Sesetengah baka turut membawa ciri tersendiri, seperti bonjolan pada paruh angsa terbitan Asia atau bulu keriting pada Sebastopol. Sebilangan kecil baka bersifat autoseks, bermakna jantan dan betina berbeza warna, lalu memudahkan penentuan jantina anaknya.

Baka dipilih mengikut matlamat penjaganya. Baka berat seperti Toulouse dan Embden sesuai untuk pengeluaran daging, baka ringan cergas seperti Chinese dan Shetland lebih pandai meragut dan mencari makan, baka autoseks seperti Pilgrim memudahkan membezakan jantan daripada betina, manakala baka berbulu keriting atau berwarna seperti Sebastopol dan Egyptian dipelihara terutamanya kerana rupanya.

Angsa antara unggas pertama yang dipelihara manusia. Angsa Barat domestik berasal daripada angsa greylag, spesies liar yang tersebar di seluruh Eropah dan sebahagian Asia. Bukti daripada Mesir purba dan daripada budaya pertanian awal Eropah menunjukkan bahawa angsa dipelihara untuk makanan dan bulu ribuan tahun lalu, jauh sebelum banyak unggas ternakan lain.

Di dunia Mediterranean purba, angsa ialah haiwan ladang dan rumah tangga yang lazim. Ia muncul dalam seni Mesir, dan penulis Rom klasik menggambarkan pemeliharaannya untuk daging, lemak, dan bulu, serta nilainya sebagai unggas pemberi amaran kerana jeritannya yang kuat. Baka Roman masih membawa reputasi unggas pengawas itu dalam nama dan sejarahnya.

Di Asia timur, garis domestikasi berasingan menghasilkan angsa daripada angsa swan liar. Unggas ini, yang kini diwakili baka Chinese dan African, dikenali melalui bonjolan di pangkal paruh dan gaya berdiri yang lebih tegak. Ia didomestikasi secara berasingan daripada garis greylag Eropah.

Daripada dua stok asal ini, jenis serantau berkembang selama berabad-abad apabila petani memilih saiz, bulu, penelurannya, dan ketahanan. Menjelang era moden, baka-baka berbeza telah mantap di Eropah, Asia, dan kemudian Amerika, dan banyak antaranya masih dipelihara hingga kini.

Angsa mempunyai badan tegap, leher panjang, kaki pendek yang terletak jauh ke belakang, dan kaki berselaput penuh untuk berenang. Paruhnya lebar dan rata dengan tepi bergerigi yang sesuai untuk memotong rumput. Bulunya padat dan kalis air, dijaga berminyak oleh unggas itu sendiri dan dikalis di bawah oleh bulu halus yang lembut. Pada kebanyakan baka, jantan (gander) lebih besar daripada betina (goose), walaupun bezanya boleh sedikit.

Warna berjulat daripada putih tulen hingga kelabu, perang muda, dan gabungan seperti corak pelana. Baka terbitan Asia membawa bonjolan bulat di pangkal paruh atas, yang biasanya lebih besar pada jantan.

Rupa berbeza dengan ketara antara baka. Baka berat seperti Toulouse dan Embden berbadan lebar dan dalam, baka ringan seperti Chinese dan Shetland lebih langsing dan lebih tegak, Sebastopol membawa bulu panjang keriting, manakala baka autoseks seperti Pilgrim menunjukkan jantan dan betina dalam warna berbeza.

Angsa amat sosial dan hidup dalam kawanan dengan tertib yang jelas antara unggasnya. Ia membentuk ikatan pasangan yang kuat dan kerap tahan lama, dan seekor gander akan mengawal ketat pasangan serta sebarang sarangnya. Angsa peka dan bising, sebab itu ia lama dipelihara sebagai unggas pengawas: ia menaikkan koir jeritan kuat terhadap orang asing, anjing, atau apa sahaja yang luar biasa.

Ia berkomunikasi melalui pelbagai jeritan dan melalui gaya badan, merendahkan kepala dan menghulurkan leher sebagai pameran ancaman, mendesis apabila terganggu, dan mengekek untuk mengekalkan hubungan dengan kawanan. Angsa mengenali orang yang memberinya makan dan mengendalinya, serta cenderung tenang bersama penjaga yang dikenalinya. Sepanjang musim membiak, gander boleh menjadi lantang dan mungkin mencabar orang atau haiwan lain yang menghampiri sarang. Di luar musim itu, kebanyakan angsa lebih tenang dan meragut dengan aman bersama.

Penjagaan harian

• Sediakan akses kepada rumput untuk meragut hampir sepanjang hari.
• Beri air minum bersih dalam bekas yang cukup dalam supaya unggas dapat mencelup seluruh kepalanya.
• Tawarkan makanan tambahan apabila ragutan sahaja tidak mencukupi, terutamanya pada musim sejuk.
• Kurung angsa dalam tempat berlindung selamat pada waktu senja dan lepaskan pada waktu pagi.
• Periksa kawanan setiap hari untuk tempang, kecederaan, atau unggas yang ketinggalan daripada kumpulan.

Persekitaran

• Pagar kawasan berumput yang cukup luas supaya ragutan tidak habis dan tanah kekal agak kering.
• Beri akses kepada air untuk mandi jika boleh, yang membantu angsa menjaga bulunya bersih.
• Sediakan teduhan pada cuaca panas dan reban kering bebas deruan angin pada waktu malam.
• Elakkan tanah bertukar menjadi lumpur kekal, yang boleh menyebabkan masalah kaki.

Dandanan dan pengendalian

Angsa menjaga bulunya sendiri dan tidak perlu dimandikan atau dicantas oleh penjaga. Kendalikan angsa dengan mengukuhkan badan dan sayapnya menyandar pada anda serta menyokong beratnya, bukan mengangkat pada leher atau kaki. Pengendalian yang tenang sejak muda menjadikan unggas dewasa lebih mudah ditangkap dan diperiksa. Buat pengendalian ringkas dan periksa kaki, punggung, serta keadaan badan semasa tangkapan berkala.

Angsa antara sedikit unggas domestik yang boleh hidup sebahagian besarnya daripada rumput. Padang ragut yang baik membekalkan sebahagian besar makanan angsa dewasa sepanjang musim tumbuh. Apabila rumput pendek, pada musim sejuk, atau untuk unggas bertelur dan sedang membesar, dietnya ditambah dengan bijirin (seperti gandum) dan makanan unggas air atau unggas ternakan berformula. Angsa turut menelan grit untuk membantu mengisar makanan dalam hempedal. Air diperlukan bukan sahaja untuk minum tetapi untuk menelan dan membersihkan makanan, jadi ia mesti sentiasa ada di samping makanan.

Juadah seperti sayuran berdaun dan sayur dicincang boleh diberi secara sederhana di samping ragutan. Betina yang bertelur mendapat manfaat daripada sumber kalsium seperti cangkerang tiram dihancurkan yang dihidang berasingan. Yang paling penting, kekalkan air minum bersih sentiasa ada, disegarkan kerap dan cukup dalam untuk unggas mencelup kepalanya.

Angsa ialah unggas yang kukuh dan, apabila dijaga dengan baik, ramai yang hidup 15 hingga 25 tahun, lebih lama daripada kebanyakan unggas ternakan lain. Kebanyakan masalah kesihatan datang daripada tanah basah atau kotor, diet lemah, parasit, atau serangan pemangsa, bukan daripada kelemahan baka. Angsa yang sihat peka, makan dan meragut dengan mantap, bergerak bebas, serta mempunyai mata, lubang hidung, dan kaki yang bersih.

Penjagaan pencegahan

• Kekalkan reban dan padang ragut bersih dan kering untuk melindungi kaki dan mengurangkan parasit.
• Beri diet seimbang yang sepadan dengan umur dan musim, dan elakkan makanan terlalu kaya pada anak angsa.
• Periksa kaki, mata, dan keadaan badan semasa pengendalian berkala.
• Kurung unggas dengan selamat setiap malam terhadap pemangsa.
• Kuarantin unggas baru sebelum menambahkannya ke kawanan yang sudah mantap.

Angsa dipelihara di luar dengan reban selamat untuk waktu malam dan cuaca buruk. Ia meragut pada siang hari, jadi teras habitatnya ialah rumput berpagar dengan ruang berkeliaran. Akses kepada air untuk mandi, seperti kolam atau tab besar yang boleh dibersihkan, mengekalkan bulu dalam keadaan baik, walaupun air minum bersih yang cukup dalam untuk mencelup kepala ialah tahap minimumnya. Reban malam melindungi daripada musang, anjing, dan pemangsa lain serta patut kering, berpengudaraan, dan bebas deruan angin. Angsa tahan sejuk dengan baik tetapi memerlukan teduhan dan air yang banyak dalam cuaca panas.

Senarai semak persediaan

• Pemagaran keliling selamat yang menahan angsa di dalam dan pemangsa di luar.
• Reban malam kering, berpengudaraan, tahan pemangsa dengan alas bersih.
• Rumput untuk meragut dan kawasan teduh untuk hari panas.
• Air minum bersih yang cukup dalam untuk mencelup kepala, disegarkan harian.
• Air mandi (kolam atau tab besar) yang boleh dikekalkan bersih jika boleh.

Angsa lazimnya mencapai usia membiak pada tahun pertama atau kedua dan berpasangan sebelum musim bertelur pada musim bunga. Ramai gander berikatan dengan seekor atau sebilangan kecil betina. Bertelur bersifat bermusim, terutamanya pada musim bunga, dengan betina bertelur satu kelompok telur dalam sarang di atas tanah. Betina mengeram telur sementara gander berkawal berdekatan. Pengeraman berlangsung kira-kira 28 hingga 35 hari bergantung pada baka. Anak angsa menetas berselimut bulu halus, boleh berjalan dan makan dalam masa sehari, serta mengikuti induknya dengan rapat, corak yang dikenali sebagai perkembangan prekosial. Angsa ialah induk yang prihatin, dan kumpulan keluarga kerap kekal bersama sepanjang minggu-minggu pertama. Telur juga boleh dieram secara buatan, dan anak angsa yang dibela penjaga mudah mengalami penerapan pada manusia.

Adakah angsa sesuai untuk anda?

Angsa memerlukan penjagaan harian setiap hari sepanjang tahun: melepaskan, mengurung, air segar, dan pemeriksaan ragutan serta keadaan. Ia memerlukan ruang berumput berpagar dan reban tahan pemangsa, jadi ia sesuai untuk latar luar bandar dan tanah pegangan kecil berbanding kebun bandar yang sempit. Kos meliputi reban, pemagaran, makanan (terutamanya pada musim sejuk), dan penjagaan doktor haiwan sekali-sekala. Komitmen terbesar ialah masa: angsa boleh hidup 15 hingga 25 tahun, jadi mengambilnya ialah tanggungjawab jangka panjang, bukan bermusim. Angsa ialah unggas kawanan dan mesti dipelihara bersama sekurang-kurangnya seekor angsa lain; angsa bersendirian ialah pilihan pemeliharaan yang buruk.

Di mana hendak mendapatkannya

Dapatkan angsa daripada pembiak bereputasi yang memelihara unggasnya dalam keadaan baik dan boleh memberitahu anda baka, umur, dan jantinanya. Kelab dan pameran unggas serta unggas air ialah tempat baik untuk mencari pembiak mantap. Organisasi penyelamat dan penempatan semula kadangkala mempunyai angsa yang memerlukan rumah baharu, yang sesuai untuk penjaga yang gembira mengambil unggas dewasa. Beli lebih daripada seekor, dan elakkan penjual yang tidak dapat menunjukkan induk atau reban yang sihat.