Araucana

Ayam Araucana ialah baka ayam bersaiz sederhana yang berasal dari Amerika Selatan. Baka ini paling dikenali kerana dua ciri utama: telurnya berwarna biru, dan kebanyakan ayam ini mempunyai jambul bulu unik yang tumbuh daripada lipatan kulit kecil berhampiran telinga. Ramai ayam Araucana juga tidak berekor, iaitu tiada tulang ekor dan bulu ekor panjang yang biasa dimiliki ayam lain.

Warna biru pada telur terhasil daripada pigmen bernama oosianin yang meresap ke seluruh cangkerang, bukan setakat pada permukaan luar sahaja. Oleh sebab warna itu meresap sehingga ke bahagian dalam cangkerang, ia kelihatan biru di dalam mahupun di luar. Ciri ini membezakan Araucana daripada baka ayam bertelur perang atau putih yang biasa, dan menjadikannya asas kepada beberapa baka silangan bertelur biru dan hijau yang lahir kemudian.

Dari segi perangai, ayam Araucana bersifat berdikari, ingin tahu, aktif, dan sentiasa peka terhadap sekeliling. Ia pandai mencari makan sendiri dan sentiasa mengawasi keadaan sekitarnya, jadi ia lebih sesuai diternak secara bebas atau dalam kawasan luas berbanding dikurung rapat.

Sesuai untuk siapa

Ayam Araucana sesuai untuk penternak yang menghargai warna telur yang unik serta ayam yang aktif dan boleh berdikari. Ia bergerak cergas apabila diberi ruang meragut dan sentiasa sibuk dengan sendirinya. Namun genetik jambul telinga dan sifat tanpa ekor membawa risiko tertentu dalam pembiakan (lihat bahagian Kesihatan dan Penetasan), jadi sesiapa yang bercadang menetaskan anak ayam perlu memahami dahulu isu gen maut khusus baka ini.

Nama Araucana diambil sempena wilayah Araucanía di Chile, tempat masyarakat asli Mapuche memelihara ayam yang bertelur berwarna. Catatan awal menyebut dua jenis ayam tempatan: satu berjambul telinga dan satu lagi tanpa ekor. Penggabungan kedua-dua ciri ini menjadi satu baka yang diiktiraf berlaku kemudian, dan asal usul sebenar ayam induknya masih belum dapat dipastikan.

Baka ini mula mendapat perhatian dunia pada awal abad ke-20. Penyelidik unggas Sepanyol, Salvador Castelló, mengkaji ayam Chile pada tahun 1910-an dan melaporkan penemuan telur biru itu kepada khalayak antarabangsa, dan begitulah dunia penternakan unggas mula-mula mengetahui tentang ciri ini.

Bermula tahun 1920-an, penternak di Eropah dan Amerika Utara mengimport dan mengembangkan ayam ini. Setiap negara membangunkan baka ini mengikut hala tuju masing-masing, sebab itulah piawaian Araucana tidak sama di semua tempat. Di Amerika Syarikat, baka ini diterima ke dalam American Poultry Association Standard of Perfection pada tahun 1976, ditakrifkan di sana sebagai ayam tanpa ekor sekali gus berjambul. Piawaian British dan sesetengah negara Eropah pula menggambarkan ayam berekor dan berjambul kepala (crested), jadi nama baka yang sama boleh merujuk ayam yang agak berbeza bergantung kepada negara.

Oleh sebab gen jambul dan sifat tanpa ekor kedua-duanya membawa masalah pewarisan, Araucana turut menjadi sumber genetik untuk baka silangan seperti Easter Egger dan kemudiannya Ameraucana, yang mengekalkan ciri telur biru tanpa risiko gen maut tersebut.

Ayam Araucana ialah ayam padat bersaiz sederhana dengan gaya berdiri tegak dan aktif. Dua ciri yang menjadi penanda baka ini ialah jambul telinga, iaitu seberkas bulu yang tumbuh daripada lipatan kulit tepat di bawah telinga, dan bentuk badan tanpa ekor, iaitu tiada tulang ekor mahupun bulu ekor sehingga garis badan berakhir dengan lengkungan bulat di bahagian belakang. Tidak semua ayam mempamerkan kedua-dua ciri ini sekali gus, dan piawaian berbeza mengikut negara.

Balungnya kecil berbentuk balung kacang (pea comb), rendah dan sesuai untuk cuaca sejuk. Mukanya bersih dan badannya dipenuhi bulu yang padat dan keras.

Bulu dan warna

Ayam Araucana diiktiraf dalam pelbagai warna bulu. Varieti yang biasa diiktiraf termasuk hitam, putih, biru, merah dada hitam, silver duckwing, dan golden duckwing, dengan senarai tepat yang diterima berbeza mengikut piawaian. Kulit dan betisnya biasanya berwarna kelabu keunguan (willow) atau kelabu tua (slate), bukan kuning. Bulunya rapat dan tahan cuaca, jadi baka ini tahan menghadapi keadaan lembap dan sejuk selagi diberi tempat berlindung yang kering; di Malaysia, ciri bulu rapat ini turut membantu asalkan reban berkeadaan lapang dan berpengudaraan baik supaya ayam tidak mudah tertekan haba.

Ayam Araucana ialah ayam yang aktif dan sentiasa peka, gemar bergerak dan meneroka. Ia pandai mencari makan sendiri, merayau apabila diberi peluang, dan sentiasa mengawasi ancaman dari udara mahupun dari bawah, menjadikannya ayam ternak bebas yang cekap. Baka ini berdikari dan tidak memerlukan perhatian berterusan, jadi ia biasanya boleh menguruskan diri sendiri dalam kumpulan.

Bersama keluarga dan penjaga tetap, ayam Araucana boleh menjadi tenang dan biasa dengan manusia, terutamanya jika dibela dengan sentuhan lembut secara kerap sejak anak ayam lagi. Ia bukan ayam yang suka dipangku, dan ayam yang paling aktif boleh terkejut serta cemas jika dikejutkan atau dikurung dalam ruang sempit. Terhadap orang asing, ia lebih bersikap berjaga-jaga daripada agresif.

Bersama haiwan peliharaan lain dan dalam kumpulan ayam campuran, baka ini biasanya mudah bergaul di bawah pengurusan yang tenang, walaupun sifatnya yang peka menyebabkan ia bertindak balas pantas terhadap gangguan. Oleh sebab ia tidak suka dikurung rapat, kebosanan dan tekanan lebih mudah berlaku dalam kawasan sempit berbanding ruang terbuka.

Ayam Araucana ialah baka yang tahan lasak dan memerlukan penjagaan unggas standard, ditambah ruang yang cukup untuk memenuhi sifatnya yang aktif dan gemar meragut. Bulunya yang rapat dan balung kacangnya memang tahan cuaca sejuk, tetapi di iklim panas dan lembap seperti Malaysia, keutamaan penjaga ialah menyediakan reban yang kering, berpengudaraan baik, teduh daripada cahaya matahari, dan selamat daripada pemangsa.

Penjagaan bulu dan kebersihan

• Sediakan kawasan mandi debu yang kering supaya ayam boleh menjaga keadaan bulu dan kulitnya sendiri.
• Periksa jambul telinga dan kulit sekelilingnya semasa mengendalikan ayam secara rutin, kerana kawasan jambul ini agak sensitif.
• Periksa dubur, kaki, dan bulu secara berkala untuk mengesan hama dan kutu.
• Potong kuku atau taji hanya jika pertumbuhannya berlebihan sehingga mengganggu pergerakan.

Senaman

• Beri masa meragut bebas setiap hari atau sediakan kawasan luas; baka ini tidak selesa jika dikurung rapat.
• Sediakan tempat bertenggek dan ruang tanah yang pelbagai untuk menyokong sifat semula jadinya mencari makan dan bertenggek.
• Gunakan pagar yang kukuh atau kawasan bertutup, kerana ayam yang aktif boleh cemas dan cuba terbang melepasi halangan rendah.

Persekitaran

Bela ayam Araucana dalam reban yang kekal kering dan berpengudaraan baik tanpa terdedah kepada angin masuk secara langsung. Balung kacangnya lebih tahan radang beku berbanding balung besar sekeping, jadi baka ini tahan cuaca sejuk; namun di Malaysia, cabaran sebenar ialah haba dan kelembapan, bukan sejuk. Sekam basah dan pengudaraan yang lemah boleh menyebabkan masalah pernafasan dan kaki dalam sebarang iklim, manakala cuaca panas pula memerlukan teduhan yang cukup dan air bersih yang sentiasa tersedia. Reban dan kawasan meragut yang selamat daripada pemangsa amat penting kerana ayam yang peka dan gemar merayau ini sering berada jauh daripada tempat berlindung.

Berikan ayam Araucana makanan unggas komersial lengkap yang sesuai dengan peringkat umurnya. Anak ayam memerlukan makanan starter, ayam muda memerlukan makanan grower, dan ayam yang sedang bertelur memerlukan makanan layer yang membekalkan kalsium tambahan untuk membentuk cangkerang yang kukuh. Ayam yang meragut sendiri akan menambah pemakanannya dengan serangga dan sayuran hijau, tetapi makanan seimbang tetap perlu menjadi asas. Sediakan grit yang tidak larut supaya ayam dapat mengisar makanan dalam hempedal, dan sediakan sumber kalsium berasingan seperti cangkerang tiram yang dihancurkan untuk ayam bertelur.

Snek dan tambahan

Hadkan snek kepada lebih kurang 10 peratus daripada diet harian supaya tidak menjejaskan keseimbangan makanan lengkap. Tambahan yang sesuai termasuk sayuran berdaun hijau, bijirin yang dimasak, dan sedikit ulat tepung atau serangga lain. Air bersih mesti sentiasa tersedia, dan ayam yang bertelur perlu mempunyai akses berterusan kepada suplemen kalsium untuk mengekalkan kualiti cangkerang.

Sebagai ayam dewasa, Araucana tahan lasak dan tahan cuaca sejuk berkat balung kacang dan bulunya yang padat; walaupun begitu, di Malaysia isu haba dan kelembapan lebih relevan berbanding sejuk. Jangka hayat biasa ialah 7 hingga 8 tahun dengan penjagaan yang baik. Kebimbangan kesihatan utama baka ini bersifat genetik, bukan persekitaran, dan kebanyakannya timbul semasa pembiakan serta penetasan.

Ciri jambul telinga dikaitkan dengan gen maut. Anak ayam yang mewarisi dua salinan gen ini biasanya mati di dalam telur, sebab itu perkahwinan antara dua ayam berjambul menghasilkan kadar tetasan yang rendah. Sifat tanpa ekor, dan bentuk tulang belakang bahagian belakang yang berkaitan dengannya, turut boleh menurunkan kesuburan kerana ia mengubah sudut ketika mengawan. Ini semua adalah isu warisan genetik yang perlu dirancang, bukan penyakit yang boleh dirawat.

Penjagaan pencegahan

• Pastikan reban kekal kering dan berpengudaraan baik untuk mengelakkan masalah pernafasan dan kaki.
• Periksa hama dan kutu semasa mengendalikan ayam secara rutin dan rawat awal.
• Sediakan kalsium yang sesuai untuk ayam bertelur bagi mengelakkan cangkerang lembik dan tekanan pembiakan.
• Kuarantin ayam baharu sebelum dimasukkan ke dalam kumpulan sedia ada.
• Rancang pembiakan supaya tidak menggandakan gen jambul (lihat bahagian Penetasan).

Ayam Araucana paling baik dibela dalam reban yang selamat digabungkan dengan seberapa banyak ruang luar yang mungkin. Reban perlu kekal kering, membenarkan aliran udara yang baik tanpa angin masuk secara langsung, serta dikunci rapat pada waktu malam untuk mengelakkan pemangsa. Oleh sebab baka ini aktif dan tidak suka dikurung, kawasan meragut atau ruang ternak bebas yang bersambung dengannya sama penting dengan reban itu sendiri. Sediakan palang tenggek untuk waktu malam dan sarang bertelur yang bersih untuk bertelur.

Senarai semak persediaan

• Reban kering dan berpengudaraan baik dengan bumbung kukuh dan pintu yang selamat.
• Palang tenggek dipasang di atas paras sarang bertelur.
• Sarang bertelur yang bersih dan beralas di sudut yang tenang.
• Kawasan meragut yang luas atau ruang ternak bebas yang diawasi untuk aktiviti mencari makan setiap hari.
• Tempat mandi debu dengan bahan alas yang kering dan longgar.
• Pagar kalis pemangsa atau kawasan bertutup, ditambah teduhan dan air bersih.

Telur Araucana dieram mengikut jadual yang sama seperti telur ayam lain, menetas dalam lebih kurang 21 hari pada suhu dan kelembapan yang betul. Cabaran khusus baka ini bersifat genetik. Gen jambul bersifat maut dalam bentuk gandanya, jadi perkahwinan antara dua ayam berjambul menyebabkan banyak embrio tidak terselamat sebelum menetas. Untuk mengekalkan kadar tetasan pada tahap munasabah, penternak lazimnya memadankan seekor ayam berjambul dengan seekor ayam bermuka bersih (tidak berjambul), supaya gen tersebut tidak bergandaan sambil tetap menghasilkan anak ayam berjambul. Kesuburan juga boleh lebih rendah daripada purata pada ayam tanpa ekor kerana bentuk bahagian belakangnya menjejaskan proses mengawan.

Langkah penetasan

1. Pilih telur subur daripada perkahwinan yang dirancang (lazimnya ayam berjambul dengan ayam bermuka bersih) dan simpan dengan hujung tirus menghala ke bawah, tidak lebih daripada seminggu sebelum dieram.
2. Stabilkan mesin penetas pada suhu 37.5 C dan kelembapan yang betul sebelum memasukkan telur.
3. Pusingkan telur beberapa kali sehari sehingga hari ke-18.
4. Pada hari ke-18, hentikan pusingan telur, naikkan kelembapan untuk proses menetas, dan elakkan membuka mesin penetas (fasa lockdown).
5. Biarkan anak ayam menetas dan kering sepenuhnya sebelum dipindahkan ke tempat pengeraman anak ayam yang hangat, lengkap dengan makanan starter dan air.