Харгӯш

Харгӯши хонагӣ бо номи илмӣ Oryctolagus cuniculus аз оилаи Leporidae аст. Ин ҳайвон ором, зирак ва иҷтимоӣ буда, дар субҳидам ва шом фаъолтар аст. Дар солҳои охир дар Душанбе хонаводаҳои зиёде харгӯшро на барои гӯшт, балки ҳамчун дӯсти хонагӣ нигоҳ медоранд.

Харгӯш ба ҳамдам ниёз дорад. Агар танҳо нигоҳ дошта шавад, аксаран дучори стресс мешавад. Беҳтарин вариант нигоҳ доштани ду харгӯши мутобиқ дар якҷоягӣ аст.

Нажодҳоро метавон ба се гурӯҳ тақсим кард:

Аз ҷиҳати андоза:

• Хурд: Netherland Dwarf, вазн тақрибан 1 кг
• Миёна: Rex, Dutch, English Spot, вазн 2 то 4 кг
• Калон ва азим: Flemish Giant, French Lop, вазн 5 кг ва зиёдтар

Аз ҷиҳати мӯй:

• Кӯтоҳ: Аксарияти нажодҳои маъмул
• Мовутӣ: Rex бо нармтарин мӯи харгӯш
• Дароз: Angora, ниёзи рӯзонаи шона кардан дорад

Қадимтарин далели нигоҳдории харгӯш ба давраи румиёни қадим рост меояд. Румиён онҳоро дар маҳватаҳои маҳсур, ки лепрариум меномиданд, нигоҳ медоштанд, бештар барои таъмини гӯшти тоза. Дар асрҳои миёна, роҳибони фаронсавӣ парвариши мунтазами харгӯшро оғоз карданд ва нажодҳои гуногун пайдо шуданд.

Дар асри нуздаҳум, ҷунбиши намоишгоҳҳои нажодӣ дар Аврупо оғоз шуд ва садҳо нажод ба қайд гирифта шуд. Дар асри бистум харгӯш дар тамоми ҷаҳон ҳам барои кишоварзӣ ва ҳам ҳамчун ҳамдами хонагӣ шинохта шуд.

Сохти бадани харгӯш барои фирор аз шикорчиён такомул ёфтааст. Пойҳои қафоии қавӣ ба ӯ имкони ҷаҳишҳои тез медиҳад. Чашмони паҳн дар пасти сар майдони диди тақрибан 360-дараҷаро таъмин мекунад.

Дандонҳои харгӯш тамоми умр мерӯяд. Агар алафи кофӣ нахӯрад, дандонҳо аз ҳад дароз мешаванд ва мушкил ба вуҷуд меоранд. Думаш кӯтоҳ ва гирд аст.

Харгӯш дар табиат дар гурӯҳ зиндагӣ мекунад. Ин алгӯи иҷтимоии ӯ дар харгӯши хонагӣ ҳам боқӣ мондааст. Харгӯше ки танҳо нигоҳ дошта мешавад, аксар вақт дучори стресс ва афсурдагӣ мешавад.

Рафторҳои табиӣ, ки бояд бидонед:

• Ковидан: Рафтори ғаризӣ дар ҷустуҷӯи паноҳгоҳ
• Ҷавидан: Дандонҳои доимо рӯянда ниёзи сойидан доранд
• Нишонагузорӣ: Харгӯшҳои ихтасонашуда қаламравашонро нишон мегузоранд
• Зарб задани по: Хабар аз хатар
• Дароз кашидани пурра: Нишони оромӣ ва хушҳолӣ
• Тоза кардани худ: Нишони саломатӣ ва оромӣ

Вазифаҳои рӯзона:

• Алафи хушк бидуни маҳдудият
• Оби тоза ҳар рӯз
• Сабзавоти тоза ба андозаи мувофиқ
• Гулӯлаҳои ғизоӣ (пеллет) ба андозаи кам
• Чанд соат фазои озод барои ҳаракат
• Тоза кардани ҷои мадфӯъ

Вазифаҳои ҳафтагӣ:

• Шона кардани мӯй як то ду маротиба
• Санҷиши нохун, дандон ва гӯш
• Тоза кардани пурраи ҷойгоҳ

Зимистони кӯҳистонии Тоҷикистон:

Дар вилоятҳои кӯҳии Тоҷикистон зимистон хеле сард мешавад. Ҷойгоҳи харгӯш бояд дар ҷои гарм, пӯшида ва дур аз бод бошад. Дар Душанбе зимистон нисбатан мулоимтар аст, аммо шабона гармии иловагӣ лозим аст.

Алафи хушк - асоси ғизо:

Алаф бояд доим дар дастрас бошад. Алафи хушки тоза, бидуни қолаб ва бидуни хок дар Тоҷикистон ҳам ёфт мешавад.

Сабзавоти тоза:

Аз сабзавоти дар бозорҳои Тоҷикистон мавҷуд истифода кунед:

• Карами тарзӣ (на навъи обкӣ)
• Ҷаъфарӣ ба андозаи кам
• Кашниз
• Наъно ба андозаи кам
• Сабзӣ ба андозаи кам (қандаш зиёд аст)
• Барги чугундур
• Карафс

Мадфӯъи нарм (Caecotrophs):

Харгӯш як навъи мадфӯъи нарм ва ғанӣ мехӯрад, ки аз рӯдаи хурд хориҷ мешавад. Ин рафтор комилан табиӣ аст ва набояд пешгирӣ карда шавад.

Бемориҳои маъмул:

• Бемории дандон: Аз нахӯрдани алафи кофӣ. Дандонҳо аз ҳад дароз мешаванд ва хӯрдан душвор мегардад.
• Мавқуфии рӯда (GI Stasis): Рӯда аз кор мемонад. Ҳолати фаврӣ ва ҷиддӣ аст.
• Кирми шабпарак (Flystrike): Дар тобистон магасҳо рӯи ноҳияи олуда тухм мегузоранд.
• Сироятии нафас: Оби бинӣ, аккос, нафасгирии душвор.
• Нохуни дароз: Бе кандани мунтазам ба по зарар мерасонад.

Пешгирӣ:

• Алафи кофӣ барои саломатии дандон ва рӯда
• Ҷойгоҳи тоза ва хушк
• Ихтасо тавсия мешавад
• Санҷиши ҳафтагии дандон, нохун ва пӯст

Андозаи ҷойгоҳ:

Ҳадди ақал бояд ба қадре бошад, ки харгӯш 3 то 4 қадам гузорад, дароз кашад ва нишинад. Ҳар чи калонтар, беҳтар. Барои ду харгӯш фазо бояд калонтар бошад.

Нуктаҳои муҳим:

• Кафи ҳамвор, на симӣ (кафи симӣ ба по зарар мерасонад)
• Дур аз офтоби мустақим
• Дур аз ҷараёни бод
• Яке пинҳоншавгоҳ дар дохил
• Оби доимӣ дастрас
• Ашёи ҷавидан монанди тахтачаи чӯбӣ
• Ҷайчаи беҳдошт бо каҳ

Дар Тоҷикистон:

Дар зимистонҳои сарди кӯҳистон ҷойгоҳро ба дарунхона ё ба ҷои гарм интиқол диҳед. Дар тобистон сояи кофӣ таъмин намоед.

Хусусиятҳои наслгирӣ:

Харгӯши модина тухмдонии таҳриккунанда дорад, яъне ҷуфтшавӣ худ боиси тухмгузорӣ мешавад. Бардоштани ҳомила 28 то 31 рӯз давом мекунад. Харгӯшбаччаҳо кӯр, кар ва бе мӯй ба дунё меоянд. Тақрибан дар 10 рӯзагӣ чашмонашон кушода мешавад ва дар 4 то 8 ҳафтагӣ аз мадар ҷудо мешаванд.

Барои парвариши тиҷоратӣ:

Нажодҳои New Zealand ва Californian барои парвариши гӯшт дар Тоҷикистон мувофиқтаранд.

Барои харгӯши ҳамдам:

Ихтасоро ҷиддӣ гиред. Модинаи ихтасонашуда дар хатари саратони рӯдзот аст. Наринаи ихтасошуда оромтар аст ва кам нишонагузорӣ мекунад.

Пеш аз харид ин саволҳоро биёфтед:

• Оё вақти рӯзонаи кофӣ доред?
• Оё фазои кофӣ барои ҷойгоҳ ва ҳаракат доред?
• Оё хароҷоти ҷориро таъмин карда метавонед?
• Оё дар сафар касе аз харгӯш ғамхорӣ мекунад?
• Оё ҳамаи аъзои оила розианд?

Хароҷоти тахминӣ дар Тоҷикистон:

• Нархи харид: 50 то 300 сомонӣ вобаста аз нажод
• Алаф ва сабзавоти моҳона: 100 то 200 сомонӣ
• Муоинаи ветеринар: 100 то 300 сомонӣ
• Ҷойгоҳ ва лавозими ибтидоӣ: 200 то 500 сомонӣ

Беҳтар аст ду тогиред:

Харгӯшҳо дар ҷуфт хушҳолтаранд. Агар ду тогиред, ҳар дуро ихтасо кунед.