Хукчаи ҳиндӣ

Хуки гвинейӣ бо номи илмии Cavia porcellus аз оилаи Caviidae аст — ҷонвари хурде, на хук. Хостгоҳи аслии он кӯҳҳои Анд дар Перу, Эквадор ва Боливия аст, ки мардуми бумии тамаддуни Анқо бештар аз се ҳазор сол пеш онро аҳлӣ карда буданд.

Испанӣҳо дар асри шонздаҳум ин ҷонварро ба Аврупо бурданд ва аз он ҷо дар тамоми ҷаҳон паҳн шуд. Дар Душанбе ин ҳайвон имрӯз дар баъзе мағозаҳои ҳайвоноти хонагӣ дастрас аст.

Бо умри 5 то 7 сол ва мизоҷи ором, барои оилаҳое ки фазои кам доранд низ мувофиқ аст.

Хуки гвинейӣҳо аз рӯи навъи пӯст ба се гурӯҳи асосӣ тақсим мешаванд:

Мӯи кӯтоҳ: Нажоди Амрикоӣ (American) маъруфтарин нажод аст. Нигоҳубини осон ва барои оғозкорон мувофиқ.

Мӯи дароз: Нажоди Перувиан (Peruvian) бо мӯяшои дароз ва нарм, ки ҳар рӯз шона кардан лозим аст. Барои тачрибакорон мувофиқтар.

Мӯи ҷингила: Нажоди Абиссинӣ (Abyssinian) бо мӯяшое, ки дар гурӯҳҳои чархшакл мерӯяд. Зоҳири хос ва ҷолиб дорад.

Тамаддуни Анқо дар кӯҳҳои Анд, аз гунаи ваҳшии Cavia aperea ҷонвари аҳлӣ сохт. Мақсади аслӣ тайёр кардани гӯшт буд ва сарвати оилаҳо гоҳе аз рӯи шумораи хукашон санҷида мешуд.

Вақте испанӣҳо дар асри шонздаҳум ба Амрикои Ҷанубӣ расиданд, ин ҷонварро ба Аврупо бурданд. Дар дарбори аврупоӣ он ба зудӣ ба ҳайвони хонагии сарватмандон табдил ёфт.

Дар асри нуздаҳум ва бистум, хуки гвинейӣ дар озмоишгоҳҳои илмӣ ҳам истифода шуд. Имрӯз нигоҳ доштани он ба ҳайси ҳайвони хонагӣ хеле маъмул аст.

Хуки гвинейӣ рангҳо ва нақшаҳои хеле гуногун дорад: аз сафеди холис то сиёҳ, норанҷӣ, қаҳваранг, хокистарӣ ва омезиши ду ё се ранг. Ранги чашмон аз қаҳваранг то сурх (альбино) тафовут мекунад.

Дандонҳои хуки гвинейӣ ҳеҷ гоҳ аз рушд намеистанд. Барои пешгирӣ аз дарозшавии зиёд, алафи хушк (hay) ҳамеша дар дастрас бошад.

Нохунҳо ҳар 4 то 6 ҳафта як бор кӯтоҳ карда шаванд.

Хуки гвинейӣ дар давоми рӯз фаъол аст ва давраҳои кӯтоҳи хоб ва бедорӣ дорад. Гоҳе бо чашмони кушода мехобад ки ин табиист.

Садоҳои гуногун дорад ки ҳар кадом маъно доранд. Садои wheek (вик-вик) ҳангоми интизории ғизо баланд мешавад. Ғурришии ором нишонаи қаноат аст.

Вақте хеле хурсанд аст ҷаҳишҳои ногаҳонӣ ва буроие мезанад ки онро popcorning меноманд. Ин рафтор нишонаи саломатӣ ва шодии ин ҷонвар аст.

Нигоҳубини рӯзонаи хуки гвинейӣ чанд вазифаи асосиро дар бар мегирад:

Ғизо: Алафи хушки беҳад, сабзавоти тоза ҳар рӯз, оби тоза.

Беҳдошт: Тоза кардани ахлот аз қафас ҳар рӯз. Иваз кардани бистар ҳар ҳафта.

Муошират: Ҳадди ақал як соат берун аз қафас дар муҳити амн.

Тафтиши саломатӣ: Ҳар рӯз ба рафтор, иштаҳо ва зоҳир диққат кунед.

Нохун: Ҳар 4 то 6 ҳафта кӯтоҳ карда шавад.

Алафи хушк (Timothy Hay): Ҳамеша ва беҳад дар дастрас бошад. 80 фоизи парҳези ғизоиро ташкил медиҳад ва дандонҳоро солим нигоҳ медорад.

Сабзавоти тоза: Ҳар рӯз як коса барои ҳар хуки гвинейӣ. Беҳтарин интихоб дар Тоҷикистон: қаламфури болгарӣ, карам, кахӯи румӣ, бодиринг.

Донаи махсус: Миқдори кам (як қошуқи хӯрокхӯрӣ) ҳар рӯз. Бояд махсуси хуки гвинейӣ бошад, на харгӯш.

Об: Ҳамеша оби тоза дар дастрас бошад.

Бемориҳои маъмул:

Скурвут (Scurvy): Камбуди витамини C. Аломатҳо: хунравии милк, беиштаҳоӣ, лангидан. Пешгирӣ: сабзавоти витамини C ҳар рӯз.

Бемории нафаскашӣ: Оби биниш, ханда, нафаскашии душвор. Аксар вақт аз тагйири ногаҳонии ҳарорат.

Бемории ҳозима: Исҳол метавонад дар чанд соат хатарнок шавад.

Паразити берунӣ: Арма ва шапш. Аломат: харидани шадид, рехтани мӯ.

Мушкили дандон: Бо мушкил дар хӯрдан ё калон шудани як тарафи фак мушаххас мешавад.

Андозаи қафас: Ҳадди ақал 0.7 метри мураббаъ барои як хуки гвинейӣ. Барои ду хук, 1 метри мураббаъ ё бештар.

Ҷой: Қафас бояд дохили хона бошад. Аз ҷойҳое ки офтоби рост мегиранд ё канори тирезаи сард дур бошад.

Бистар: Коҳи тоза ё кисмаи чӯби бе ранг. Ғафсии ҳадди ақал 5 сантиметр. Ҳар ҳафта иваз карда шавад.

Таҷҳизоти зарурӣ: Обхӯрӣ, зарфи ғизо, ҷойи алафи хушк, паноҳгоҳи хурд.

Ҳарорат: Аз 18 то 24 дараҷа. Дар тобистони Душанбе кондиционер зарурист.

Навзодони хуки гвинейӣ баръакси аксари ҷонварони хурд, пурра рушдёфта таваллуд мешаванд: бо чашмони кушода, мӯяшои пурра ва қобилияти роҳ рафтан. Дар чанд соати аввал шурӯъ ба хӯрдани алафи хушк мекунанд.

Модар 2 то 3 ҳафта шир медиҳад. Аз синни 3 ҳафтагӣ, навзодони нар бояд аз модар ва хоҳаронашон ҷудо карда шаванд чун метавонанд бордор кунанд.

Агар нақшаи наслгирӣ надоред, ду модаро ё ду нарро (ки аз кӯдакӣ бо ҳам бошанд) нигоҳ доред.

Аз куҷо харед: Дар Душанбе дар баъзе мағозаҳои ҳайвоноти хонагӣ хуки гвинейӣ ҳаст. Муҳити мағозаро тафтиш кунед. Тозагии мағоза ва саломатии ҳайвонот нишонаи хуб аст.

Аломатҳои саломатӣ:

• Чашмони равшан ва тоза
• Мӯи тоза ва дурахшон
• Рафтори кунҷков ва фаъол
• Биниш тоза, бе оби бинӣ

Аломатҳои нигаронкунанда:

• Беҳолӣ ё кам ҳаракатӣ
• Мӯи жӯлида ё рехта
• Оби биниш ё чашм
• Лоғарии зиёд