Мондейн

Мондэн кабутари хонагест, ки дар Фаронса ҳамчун зоти хоҷагӣ ба вуҷуд омадааст ва бо баданаш пурқувват ва хислати ором ва мувозинаш маъруф аст. Ин зот ба гурӯҳи васеи кабутарони гӯштӣ ва думанзура тааллуқ дорад, на ба зотҳои парвозӣ ё намоишии баландпарвоз. Кабутарони калонсол киллаи васеъ ва чуқур ва баданаи вазнин доранд, ки ба парранда ҳангоми истодан шакли мустаҳкам ва мудаввар мебахшад.

Ин зот ботамкин ва бесаросема ба назар мерасад. Мондэнҳо ҳангоми даст задан ором мешинанд ва дар лонахона кам ба ошуфтагӣ медароянд, ки ин яке аз сабабҳои интихоби доимии парвардагороне мебошад, ки паррандаи оромро мехоҳанд. Хислати онҳо одатан мулоим, ором, хушрафтор ва мутеъ тавсиф мешавад ва ин хусусият дар ҳарду ҷинс якхела аст.

Имрӯз Мондэнҳоро бештар ҳаваскорон ва иштирокчиёни намоишгоҳҳо нигоҳ медоранд, на танҳо касоне, ки барои гӯшт парвариш мекунанд. Онҳо ба лонахонаи идорашаванда хуб мутобиқ мешаванд, бо дигар кабутарон созгоранд ва ба ҳамон ғамхории асосии аксари зотҳои кабутари хонагӣ ниёз доранд: хонаи тоза, хӯроки ғалладона, шағал ва оби тоза.

Ба кӣ Мондэн мувофиқ аст

Ин зот ба парвардагороне мувофиқ аст, ки кабутари вазнин ва оромро мехоҳанд, ки бе мушкилот ба даст задан ва зиндагии лонахона тоб орад. Он барои иштирокчиёни намоишгоҳ, ҳаваскороне, ки хатти гӯштӣ ё думанзура месозанд ва барои шахсоне, ки бори аввал кабутар парвариш мекунанд ва паррандаи оромро авлотар медонанд, мувофиқ аст. Ин зоти парвозӣ ё пойга нест, бинобар ин ҳар кас, ки иҷрои ҳавоиро металабад, бояд зоти дигар ҷустуҷӯ кунад.

Мондэн аз Фаронса сарчашма мегирад, ҷое ки он ҳамчун кабутари хоҷагӣ парвариш ёфтааст. Мисли дигар зотҳои хоҷагии фаронсавӣ, он дар тӯли наслҳо аз рӯи андозаи бадан, синаи васеи чуқур ва хислати устувор, ки нигоҳдории паррандаро дар шумораи зиёд осон мекард, интихоб шудааст. Номи он бо пайдоишаш дар Фаронса ва бо намуди кабутари калони хӯрокворӣ, ки ин кишвар парвариш кардааст, алоқаманд аст.

Парвариши кабутари хоҷагӣ дар Фаронса ва минтақаҳои ҳамсоя пеш аз ҳама ба тавлиди чӯҷаҳо равона шуда буд, яъне паррандагони ҷавон, ки пеш аз парвоз дар синни якчанд ҳафтагӣ гирифта мешуданд. Парвардагорон паррандагонеро тарҷеҳ медоданд, ки зуд калон шуда, дар киллаашон вазн мегирифтанд, ва Мондэн дар асоси ҳамин мақсад шакл гирифтааст. Волидайни ором, ки бо эътимод тухм мебардоштанд ва ғизо медоданд, низ қадр карда мешуданд, ки ин хислати мулоими зотро тақвият бахшидааст.

Аз пойгоҳи фаронсавиаш ин зот аз ҷониби парвардагорон дар кишварҳои дигар қабул шуд, ҷое ки онро ҳам барои гӯшт ва ҳам барои намоиш парвариш мекарданд. Бо гузашти вақт, ки нигоҳдории кабутар бештар ба сӯи шавқу завқ ва намоишгоҳ майл кард, Мондэн ҳамчун навъи эътирофшудаи намоишӣ боқӣ монд, ки аз рӯи андоза, шакли бадан ва ҳолат баҳо дода мешавад.

Имрӯз Мондэнро асосан ҳаваскорон ва иштирокчиёни намоишгоҳ нигоҳ медоранд. Мақсади аслии хоҷагӣ як қисми ҳувияти зот боқӣ мемонад, аммо аксари паррандагон ҳоло дар лонахонаи идорашаванда ҳамчун ҳайвони хонагӣ, захираи насл ё иштирокчии намоишгоҳ зиндагӣ мекунанд, на ҳамчун манбаи тиҷоратии гӯшт.

Мондэн намуди кабутари вазнини хоҷагиро дорад: бадани калон ва пурқувват, синаи васеъ ва чуқур ва намуди умумии кӯтоҳу пур. Парранда дар ҳолати тахминан уфуқӣ меистад ва синаи васеи мудаввареро нишон медиҳад, ки бадани гӯштиро, ки барои он зот парвариш ёфтааст, инъикос мекунад. Сар нисбатан калон ва ҳамвор, минқор миёна ва пурқувват ва пойҳо кӯтоҳ ва аз ҳам дур ҷойгиранд, то вазнро нигоҳ доранд.

Пар ва рангҳо

Пар ба бадан ҳамвор ва зич мехобад ва шакли тозаеро медиҳад, ки синаи васеъро намоён мекунад. Мондэн дар якчанд ранг вомехӯрад, аз ҷумла сафеди холис, сиёҳ, кабуд, сурх ва хокистарии тира, ва дар баъзе хатҳо ҳам паррандагони якранг ва ҳам аломатдор дида мешаванд. Ҳолати пар як қисми баҳодиҳии намоишгоҳ аст, бинобар ин паррандагони хубнигоҳдошта пари дурахшону бетаркиш бо ҷилои хуб дар гардан нишон медиҳанд.

Мондэн бо хислати осон ва оромаш маъруф аст. Паррандагон мулоим, ором, хушрафтор ва мутеъ ҳастанд ва ба даст задан назар ба бисёр зотҳои сабуктар ва бетоқаттар беҳтар тоб меоранд. Дар лонахона онҳо бештар ором мешинанд, на давуғеҷ мекунанд, ки ин корҳои муқаррариро, аз қабили тозакунӣ, ғизодиҳӣ ва санҷиши саломатӣ, содда мегардонад.

Бо одамон, Мондэне, ки мунтазам даст зада мешавад, ором ва бемалол мегардад, гарчанде ки он ҳамчунон паррандаест, на ҳайвони хонагии рӯи оғӯш, ва ба тарзи саг ё гурба меҳрубон нест. Дар ҳузури бегонагон зот дар аввал эҳтиёткор аст, чунон ки аксари кабутарон чунинанд, аммо майли ба ошуфтагӣ надорад. Бо дигар кабутарон Мондэн осоишта аст ва дар лонахонаи муштарак хуб омехта мешавад, бо ҷангу ҷидоли сабуки маъмулӣ барои лонаҳо дар мавсими насл. Он вазнин аст ва барои парвози дарозмуддат сохта нашудааст, бинобар ин бештар вақтро дар роҳгардӣ ва нишастан мегузаронад, на дар чархзании ҳаво.

Ғамхории ҳаррӯза барои Мондэн аз тартиби маъмули кабутари хонагӣ пайравӣ мекунад. Афзалиятҳо инҳоянд: лонахонаи хушк ва бе шамол, хӯрок ва оби тозаи ҳаррӯза ва тозакунии мунтазам, то тар ва ифлосии парранда зери назорат монад.

Тимордорӣ

• Як ё ду бор дар як ҳафта ҳаммоми кӯтоҳи оби тоза пешниҳод кунед, то парранда тавонад парҳояшро бишӯяд.
• Лонаҳо ва ҷойҳои нишастро тоза нигоҳ доред, то ҳолати пар ҳифз шавад.
• Пой ва нохунро вақт ба вақт санҷед; нохунҳои дарозшударо бо эҳтиёт кӯтоҳ кунед.
• Атрофи макраҷ ва парҳоро аз нишонаҳои кана ва шабуш назорат кунед ва агар лозим шавад, лонахонаро табобат кунед.

Машқ

• Барои роҳгардӣ, кашолшавӣ ва парвози кӯтоҳ байни ҷойҳои нишаст фазо диҳед; зот вазнин аст ва парандаи қавии парвоз нест.
• Волери кушод ё майдони парвози бехатар ба паррандагон имкон медиҳад, ки бе хатари парвози озод ҳаракат кунанд.
• Аз маҷбур кардани парвози дароз худдорӣ кунед; ин зоти хоҷагист, на паррандаи иҷрокунанда.

Муҳит

Мондэнҳоро дар лонахонаи паноҳдор бо ҷойҳои нишасти боэътимод ва лонаҳои алоҳида барои ҷуфтҳои насл нигоҳ доред. Лонахона бояд хушк, бидуни шамоли мустақим ҳаворасон ва аз каламушҳо, гурбаҳо ва паррандагони дарранда муҳофизатшуда бошад. Таъминоти доимии шағал ва оби тозаи нӯшокиро дар зарфҳое, ки паррандагон наметавонанд олуда кунанд, фароҳам оред.

Мондэн парҳези стандарти кабутарро мехӯрад, ки дар асоси ғалладонаҳо ва лӯбиёгиҳо сохта шудааст, монанди омехтаи ҷуворимакка, гандум, ҷуворӣ, нахӯд ва донаҳои дигар. Омехтаи тиҷоратии кабутар, ки барои паррандагони хоҷагӣ ё насл андозагирӣ шудааст, аксари ниёзҳоро қонеъ мекунад. Азбаски ин зоти вазнин аст, ҷираи андозагиришударо диҳед, на хӯроки доимо мондашуда, то паррандагон дар ҳолати хуб бимонанд ва фарбеҳ нашаванд. Шағали сахти ҳалнашаванда бояд ҳамеша дастрас бошад, то ғалладонаро дар меъда орд кунад, ва бисёр парвардагорон инчунин санги минералӣ ё манбаи калсий пешниҳод мекунанд.

Тансиқот ва иловаҳо

Миқдори ками донаҳои бехатар, монанди донаи каннаб ё донаи канарӣ, метавонад ҳамчун тансиқот истифода шавад, махсусан барои ором кардан ё омӯзонидани паррандагон, аммо онҳоро ба қисми хурди парҳез маҳдуд кунед. Дар давраи насл ва партопар, омехтаи бо сафедаи баланд ва дастрасии боэътимод ба шағал ва манбаи калсий ба тухмгузорӣ, афзоиши чӯҷа ва барқарор шудани пар мусоидат мекунад. Оби тозаро бояд ҳаррӯза иваз кард ва аз партовҳо озод нигоҳ дошт.

Мондэн, вақте ки хуб нигоҳ дошта ва хӯронда мешавад, кабутари мустаҳкам ва аз ҷиҳати умум солим аст. Тӯли умри маъмулӣ 8 то 12 сол аст, ва паррандагоне, ки дар лонахонаи тозаву хушк бо ғизои хуб нигоҳ дошта мешаванд, метавонанд ба канори болоии ин доира бирасанд. Аксари мушкилоти саломатии ин зот ҳолатҳои маъмули кабутарони хонагианд, на чизе, ки хоси Мондэн бошад, ва бисёре аз онҳо бо тозагии лонахона ва санҷишҳои мунтазам пешгирӣ мешаванд. Азбаски ин зоти вазнин аст, паррандагонро бояд дар вазни коркунӣ нигоҳ дошт, на иҷозат дод, ки фарбеҳ шаванд.

Ғамхории пешгирикунанда

• Лонахонаро хушк, ҳаворасон ва мунтазам тоза нигоҳ доред, то бемориву паразит маҳдуд шавад.
• Ҳаррӯза оби тоза ва хӯроки вайронношуда пешниҳод кунед.
• Тибқи ҷадвали мунтазам кирмронӣ кунед ва бар зидди паразитҳои берунӣ табобат кунед.
• Дар ҷойҳое, ки ин амали маъмулист, бар зидди бемориҳои маҳаллӣ, монанди парамиксовирус, ваксина занед.
• Паррандагони нав ё бозгаштаро пеш аз ҳамроҳ кардан ба лонахонаи асосӣ карантин кунед.

Омӯзиши Мондэн бештар ба мутеъ кардан ва идораи лонахона нигаронида шудааст, на ба парвоз. Табиати мутеи ин зот онро яке аз кабутарони осонтарин барои мутеъ кардан мегардонад: паррандагоне, ки бо мулоимат ва бо мунтазамӣ даст зада мешаванд, ба бардошта шудан, санҷида шудан ва ҷобаҷо шудан бе изтироб одат мекунанд. Ин даст задани ором барои санҷишҳои мунтазами саломатӣ, барои намоиш ва барои идораи ҷуфтҳои насл аҳамияти бештар дорад. Мондэн вазнин аст ва паррандаи қавӣ ё роҳёбанда ба хона нест, бинобар ин барои пойга ё парвози бозгашт, чунон ки зотҳои сабук омӯзонда мешаванд, омӯзонда намешавад.

Асосҳо

1. Пеш аз даст задани зиёд бигзоред паррандагони нав якчанд рӯз дар лонахона ҷо шаванд.
2. Оромона ва дар як вақти муайян ҳар рӯз наздик шавед, то парранда ба тартиб одат кунад.
3. Пеш аз бардоштан аз даст донаи хурди тансиқотӣ пешниҳод кунед, то эътимод сохта шавад.
4. Ҳангоми бардоштани парранда баданро бо ҳарду даст дастгирӣ кунед ва болҳоро печонда нигоҳ доред.
5. Машғулиятҳои аввалро кӯтоҳ ва ором нигоҳ доред ва пеш аз он ки парранда изтироб кашад, хотима диҳед.
6. Ҳар рӯз такрор кунед, то даст задан одӣ шавад ва парранда ором бимонад.

Мондэнро дар лонахона нигоҳ медоранд, ки нигоҳдории стандартии кабутари хонагист. Лонахона бояд хушк, ҳаворасон бе шамоли мустақим ва пурра аз дарранда ва ҳашароти зараррасон муҳофизатшуда бошад. Азбаски ин зоти вазнинест, ки қавӣ парвоз намекунад, аз ҷойҳои нишасти паст ва мустаҳкам ва дастрасии осон байни сатҳҳо, на аз ҷаҳишҳои баланд, манфиат мебарад. Ҳар ҷуфти насл ба лонаи ҷудогонаи худ ниёз дорад, то паррандагон бе ба ҳам печидан ҷуфт шаванд, лона банданд ва чӯҷа парвариш кунанд.

Феҳристи омодасозӣ

• Деворҳо, боми зидди дарранда ва тӯр, то каламушҳо, гурбаҳо ва паррандагони дарранда дур монанд.
• Дохили хушку ҳаворасон бе шамоли мустақим ба паррандагон.
• Ҷойҳои нишасти паст ва васеъ ва як лона барои ҳар ҷуфт.
• Шағали доимӣ, оби тоза ва манбаи калсий.
• Ҳаммоми кӯтоҳ, ки мунтазам барои шустушӯ пешниҳод мешавад.
• Фарши осонтозашаванда ва тартиби мунтазами тоза кардани партовҳо.

Мондэнҳо, мисли дигар кабутарони хонагӣ, одатан чӯҷаҳои худро худашон парвариш мекунанд, бинобар ин аксари чӯҷабарорӣ зери волидайни парранда сурат мегирад, на дар мошин. Модакабутар одатан ду тухм бо фосилаи чанд рӯз мегузорад, ва ҳарду волидайн дар чӯҷабарорӣ шарик мешаванд, нар аксар вақт рӯзона менишинад ва модина шабона. Тухмҳо пас аз тахминан 17 то 19 рӯз мебароянд. Дар рӯзҳои аввал чӯҷаҳоро бо шири макраҷ, ки моддаи бойест, ки ҳарду волидайн тавлид мекунанд, мехӯронанд, пеш аз он ки ба ғалладонаи нарм гузаранд. Дар ҷое, ки ҷуфт наметавонад чӯҷаи худро парвариш кунад, тухмҳоро метавон зери кабутарони дигар гузошт ё бо ҳарорат ва намии зерин сунъӣ чӯҷа баровард.

Қадамҳои чӯҷабарорӣ

1. Агар ҷуфти солим боэътимод нишаста бошад, бигзоред волидайн худашон тухмро чӯҷа бароранд.
2. Агар сунъӣ чӯҷа мебароред, ҳарорат ва намии устуворро нигоҳ доред ва тухмҳоро якчанд бор дар як рӯз гардонед.
3. Пас аз тахминан як ҳафта тухмҳоро бо шамъ санҷед, то рушдро тафтиш кунед.
4. Барои 2 то 3 рӯзи охир пеш аз баромадани мунтазираш гардонидан қатъ кунед ва намиро баланд кунед.
5. Чӯҷаҳои дар ҳоли баромаданро бидуни халал бигзоред; ба онҳо дар баромадан аз пӯст кӯмак накунед.
6. Чӯҷаҳоро назди волидайни хӯронанда ё кабутарони парваришдиҳанда баргардонед ё гузоред, то шири макраҷ гиранд.