Пасои перуӣ

Паси Перу аспи саворие мебошад, ки дар тӯли якчанд аср дар хоки Перу парвариш ёфтааст. Ин зот бештар ба туфайли юриши ҳамвор ва чаҳоргомааш маъруф аст, ки на аз омӯзиш, балки аз рӯзи таваллуд бо асп ҳамроҳ аст. Саворон ин зотро барои соатҳои дарози нишастан дар зин қадр мекунанд, зеро он бар хилофи аспони маъмулие, ки бо юртама мехроманд, ҳаракати ларзон надорад.

Ин зот ду хусусиятеро муттаҳид месозад, ки на ҳамеша якҷоя рух медиҳанд. Дар зери зин он серҷӯшу пешрав аст ва бо ҳамон нерую омодагие ҳаракат мекунад, ки парваришдиҳандагони перуӣ онро «брио» меноманд, аммо ҳамин асп дар рӯи замин ором ва хушхулқ аст. Паси Перуи хушзот сар ва гарданашро рост ва бо ифтихор нигоҳ медорад.

Фарқкунандатарин ҳаракати ин зот «термино» ном дорад, ки чархиши берунсамти пойҳои пеш аз соҳаи китф аст. Термино танҳо хоси ҳамин зот аст ва ба ҳаракати пойҳои пеш намуди шиноро медиҳад, дар ҳоле ки қисми ақиби бадан паст ва пуртавон боқӣ мемонад.

Барои кӣ мувофиқ аст

Паси Перу барои савороне мувофиқ аст, ки роҳатро дар масофаҳои дароз меҷӯянд, ба монанди саворони масирравӣ ва касоне, ки соатҳои зиёд дар зин мегузаронанд. Хислати мутавозини он идоракунии аспро ҳатто барои саворони аз ҷиҳати ҷисмонӣ камтавон осон мегардонад, гарчанде ки нерую ҷӯшиши он дасти боэътимодро мукофот медиҳад. Ин зот инчунин дар мусобиқаҳои намоишӣ ва дар расмиёту намоишгоҳҳо истифода мешавад.

Решаи ин зот ба аспоне мерасад, ки муҳоҷирони испанӣ дар асри XVI ба Амрикои Ҷанубӣ оварда буданд. Истилогарони испанӣ аз соли 1532 сар карда ба Перу расиданд ва дар байни аспони воридотии онҳо зоти «Дженнети испанӣ» вуҷуд дошт, ки бо юриши ҳамвори паҳлугӣ маъруф буд, инчунин аспони зоти Барб ва Андалус.

Перу шабакаи роҳҳои дарозмуддати Аврупоро надошт ва мулкҳои калон дар водиҳои соҳилӣ, биёбонҳо ва кӯҳистон паҳн буданд. Соҳибони замин ба аспоне ниёз доштанд, ки метавонистанд бо суръати мунтазам масофаҳои дарозро бо роҳат тай кунанд. Парваришдиҳандагон насл ба насл аспонро барои юриши ҳамвори чаҳоргома, тоқат ва хислати мутеъ интихоб мекарданд.

Дар бештари давраи ташаккулёбии худ ин зот дар ҳасиендаҳои (мулкҳои калони кишоварзии) Перу дар ҷудоии нисбӣ парвариш ёфт. Бидуни омезиши шадиди зотӣ, юриши мазкур собит гардид ва ба таври боэътимод ба курраҳо интиқол ёфт. Маҳз ҳамин интихоби дарозмуддат ва пӯшидаи зотӣ сабаб мешавад, ки ин юриш дар қариб ҳар аспи холиси Паси Перу табиатан зоҳир гардад.

Дар асри ХХ ин асп берун аз Перу низ паҳн шуд ва парваришдиҳандагон дар Амрикои Шимолӣ ва дигар минтақаҳо феҳристҳоеро барои қайди насабнома таъсис доданд. Паси Перу ҳамчун рамзи миллии Перу эътироф шудааст. Набояд онро бо «Пасо Фино» омехта кард, ки зоти дигари соҳиби юриши хос буда, дар қисматҳои дигари Амрикои Лотинӣ парвариш ёфтааст.

Паси Перу аспи миёнаандом ва мутаносиб буда, на барои қад, балки барои тоқат сохта шудааст. Он синаи чуқур, китфҳои қавӣ ва моил, инчунин мушакҳои даврашакл дорад, ки юриши устуворашро дастгирӣ мекунанд. Гардан нисбатан вазнин буда, ба шакли камон нигоҳ дошта мешавад ва сар андозаи миёна дорад, бо ифодае, ки парваришдиҳандагон онро ҳушёр ва пур аз ифтихор тасвир мекунанд.

Ёл ва дум нозук ва пур мебошанд, дум паст ҷойгир шуда ва ба бадан наздик нигоҳ дошта мешавад. Ҳаракати қисми ақиб паст ва васеъ аст, дар ҳоле ки пойҳои пеш ҳаракати чархиши терминоро, ки хоси ин зот аст, нишон медиҳанд.

Мӯи бадан ва рангҳо

Паси Перу дар доираи васеи рангҳои якранг ва баъзе рангҳои сустшуда (дилют) ва омехта (роан) дида мешавад. Рангҳои каҳарӣ ва шоҳбулутӣ маъмултаранд, ва рангҳои сиёҳ, қаҳваранг, хокистарӣ, тиллоранг ва буғиранг низ мушоҳида мешаванд. Нишонаҳои сафед дар рӯй ва пойҳо иҷозат дода мешаванд. Худи мӯи бадан кӯтоҳ ва нозук аст, дар ҳоле ки ёл, пешмӯй ва дум дароз ва абрешимфом мерӯянд.

Паси Перу бо омезиши «брио» ва мулоимӣ маъруф аст. Брио истилоҳест, ки парваришдиҳандагон барои нерую ҷасорат ва омодагии асп ба идомаи ҳаракат истифода мебаранд. Дар зери зин асп серҷӯшу ҳассос аст ва майли равшане ба пеш ҳаракат кардан нишон медиҳад.

Дар рӯи замин ва дар атрофи одамон ҳамин асп одатан ором ва хушхулқ аст. Ин зот бо нигоҳубинкунандагон робитаи қавӣ барқарор мекунад ва майл ба итоаткорӣ ва хушнудсозӣ дорад, ки идоракунии ҳаррӯзаро осон мегардонад. Бо аспони дигар он умуман ҷамъиятӣ буда, ба осонӣ дар гала ҷойгир мешавад.

Бо бегонагон Паси Перуи боэътимод одатан ҳушёр аст, на асабонӣ. Рафтори вақордораш ҳам ба хислаташ ва ҳам ба сохти баданаш алоқаманд аст. Ин зот барои соҳибе мувофиқ аст, ки метавонад нерӯи онро бо муносибати доимӣ ва одилона равона созад.

Ороиш

• Баданро якчанд бор дар як ҳафта шона занед, то мӯй тоза ва пӯст солим бимонад.
• Ёлу думи дарозро бо эҳтиёт шона занед ва гиреҳҳоро воз кунед, то канда нашаванд.
• Ҳар рӯз сумҳоро тоза кунед ва барои санг, лою чиркиниҳои фишурда ва аломатҳои пӯсидашавии сум санҷед.
• Дар сурати зарурат ҳаммом диҳед ва пойҳоро хушк кунед, то мушкилоти пӯст пеш наояд.
• Ҳангоми ороиш чашмон, сӯрохиҳои бинӣ ва пӯстро барои аломатҳои барвақти мушкилот санҷед.

Машқ

• Барои нигоҳ доштани саломатии ҷисмонӣ ва тозагии юриши асп, кори мунтазами саворӣ ё пиёда бо асп таъмин кунед.
• Баромадани ҳаррӯза ба падок ё чарогоҳ ҳам ба ҷисм ва ҳам ба рӯҳияи асп мадад мерасонад.
• Барои нигоҳ доштани шавқи асп, корро байни сафарҳои масирравӣ ва омӯзиш дар майдон гуногун кунед.
• Пеш аз саворгардии дарозмуддат омодагии ҷисмониро тадриҷан афзоиш диҳед.

Муҳити зист

Паси Перу бо дастрасӣ ба чарогоҳ ва саройи кушода ё анбор барои паноҳ аз гармӣ, бод ва борон хуб рушд мекунад. Бо паноҳгоҳи мувофиқ ва нигоҳубини доимӣ, ин зот ба доираи васеи иқлимҳо, аз ҷумла иқлими континенталии кӯҳӣ, мутобиқ мешавад. Ҳамроҳии аспони дигар ба ин зоти ҷамъиятӣ кӯмак мекунад, ки ором бимонад.

Асоси ғизои Паси Перу алафи хушк аст. Гиёҳи хушки босифат ё чарогоҳ бояд қисми асосии хӯроки ҳаррӯзаро ташкил диҳад, тахминан 1.5 то 2 фоизи вазни бадан дар як рӯз. Бисёре аз ин аспон дар истифодаи ғизо самаранок мебошанд, бинобар ин хӯроки консентратшуда танҳо ҳангоми зиёд шудани талаботи кор илова карда мешавад.

Оби тоза ва пок бояд ҳамеша дастрас бошад, ҳамроҳ бо манбаи намак ё маъданҳо. Хӯрокдиҳиро дар вақтҳои мушаххас анҷом диҳед ва порсиёни калонро ба хӯрокҳои хурдтар тақсим кунед, то ҳозима осон гардад.

Мукофотхӯрокҳо ва иловаҳо

Миқдори ками сабзӣ ё себ ҳамчун мукофотхӯрок мувофиқ аст. Иловаи мутавозини витамину маъданҳо метавонад дар ҳолате, ки алаф танҳо талаботро қонеъ намекунад, кӯмак расонад, ва духтури байторӣ метавонад дар бораи иловаҳо барои аспони пиронсол ё серкор маслиҳат диҳад. Ҳар тағйироти хӯрокро дар давоми як ҳафта ё бештар ворид кунед.

Паси Перу зоти пурқувват буда, давраи кории дарозмуддат дорад. Бисёре аз аспон то синни бисту чандсолагӣ солим ва фаъол мемонанд ва бо нигоҳубини хуб умри 25 то 30 сол маъмул аст. Ин зот бемории генетикии мушаххасе надорад, аммо нигарониҳои умумии саломатии аспонро мисли дигар зотҳо дар бар мегирад.

Нигоҳубини мунтазами байторӣ, таваҷҷуҳ ба ғизо ва идоракунии хуби сумҳо омилҳои асосии нигоҳ доштани саломатии ин аспон дар тӯли умри дарозашон мебошанд.

Нигоҳубини пешгирикунанда

• Муоинаи солона ё ҳар шаш моҳаи байторӣ ва ваксинаҳои асосиро ба нақша гиред.
• Тибқи барномаи зидди паразитии тавсиякардаи духтур ва санҷиши тағут доруи зидди кирм диҳед.
• Дандонҳоро ҳадди ақал як бор дар сол санҷед ва суфта кунед.
• Сумҳоро ҳар шаш то ҳашт ҳафта бурида истед.
• Ҳолати баданро назорат кунед, то ҳам фарбеҳии барзиёд ва ҳам камхӯрокӣ пешгирӣ шавад.

Паси Перу боҳуш, итоаткор ва зуд бо мураббӣ пайванд мешавад, ки ин онро нисбат ба муомилаи сабрнок ҳассос месозад. Азбаски юриши чаҳоргома фитрӣ аст, омӯзиш худи юришро эҷод намекунад, балки мувозинат, оҳанг ва ҷамъшавии (коллексия) аспро такмил медиҳад. Брио ба асп нерӯи ҳаракати пешрафта медиҳад, бинобар ин кор бештар дар равона кардани ин нерӯ ва сохтани вокунишҳои нарму мунтазам мебошад.

Кор дар рӯи замин пеш аз ва дар паҳлуи кори саворӣ эътимод ва эҳтиромро мустаҳкам мекунад. Ин зот ба усулҳои сахту зӯроварона вокуниши бад нишон медиҳад, аммо ба ишораҳои равшан, одилона ва такроршаванда хеле беҳтар ҷавоб медиҳад.

Асосҳо

1. Бо муомила ва кор дар рӯи замин оғоз кунед, то пешбарӣ, истодан ва тобеъ шуданро омӯзонед.
2. Асбобҳои саворӣ (зин ва лаҷом)-ро муаррифӣ кунед ва вазни саворро дар машғулиятҳои кӯтоҳ ба таври ором қабул кунонед.
3. Пеш аз илова кардани юриш, ҳаракат, истодан ва равонакуниро дар суръати қадамравӣ муқаррар кунед.
4. Юриши табииро бо тамоси сабук ва оҳанги устувор рушд диҳед.
5. Ҳангоми афзоиши эътимод, гузаришҳо, кори паҳлугӣ ва таҷрибаи масирравиро илова кунед.

Аспони Паси Перу дар синни тақрибан чор то панҷ сол ба балоғати ҷисмонӣ мерасанд, гарчанде ки одатан онҳоро то расидан ба балоғати кофӣ барои таҳаммули кор ба зери зин намебаранд. Модиёнро одатан баъд аз пурра калон шуданашон ҷуфт мекунанд, ва парваришдиҳандагон сохти баданӣ саломат, юриши табиии тоза ва хислати хубро интихоб мекунанд.

Ҳомиладорӣ тахминан 11 моҳ давом мекунад, ва модиён қариб ҳамеша як курраи ягона мезояд. Дугоникӣ дар аспон нодир аст ва умуман номатлуб ҳисобида мешавад, зеро он барои модиён ва куррагон хатари баланд дорад. Куррaи навзод дар соатҳои аввали ҳаёташ бархоста, ба маконидан шурӯъ мекунад.

Хусусияти муайянкунандаи ин зот дар он аст, ки юриш ба таври боэътимод мерос дода мешавад. Азбаски ин хислат тавассути асрҳои зотпарварии пӯшида собит гардидааст, куррагони холис юриши ҳамвори чаҳоргомаро аз синни хурд боэътимод нишон медиҳанд. Аспони ҷавон аз шир ҷудо карда мешаванд, барои сохтани эътимод дар синни барвақт муомила карда мешаванд ва бо расидан ба балоғат тадриҷан ба сӯи кори зинпӯшӣ бурда мешаванд.