Першерон

Першерон як аспи вазнини бордоркаш аст, ки маншаъаш ба минтақаи Перш дар шимоли ғарбии Фаронса рост меояд. Ин зот яке аз зотҳои сершумортарини аспҳои бордоркаш дар ҷаҳон аст ва то имрӯз барои кори заминдорӣ, аробакашӣ, маросимҳои шодиёна ва омезиш бо аспҳои сабуктар истифода мешавад.

Бо вуҷуди он ки першерон яке аз калонтарин зотҳои асп дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад, вай бо хунсардӣ ва оромии табиаташ шӯҳрат дорад. Онҳое ки бо ин аспҳо кор кардаанд, мегӯянд, ки ин зот итоаткор ва зудомӯз аст; маҳз ҳамин хусусият боис шуд, ки дар давраи аробакашӣ вай ҳам барои бори вазнин ва ҳам барои кори шаҳрӣ аспи маҳбуб ҳисобида шавад. Ин зот қуввати худро бо ҳаракати равону фаъол, ки барои аспи чунин вазнин камёб аст, якҷоя мекунад.

Аксарияти першеронҳо ранги хокистарӣ ё сиёҳ доранд, ва дар шакли сари нафис ва бадани варзидаи ин зот таъсири назарраси аспи араб мушоҳида мешавад. Першеронҳои имрӯза ҳам зери юғ ва ҳам зери зин кор мекунанд, ва онҳо дар омезишдиҳӣ низ хуб натиҷа медиҳанд, то аспҳои варзишӣ ва фароғатии дорои бадани мустаҳкам ва хулқи ором ба вуҷуд оянд.

Ба кӣ мувофиқ аст

Першерон ба соҳибоне мувофиқ аст, ки ҷои кофӣ барои асли аспи хеле калон доранд ва мехоҳанд ҳамроҳи ором ва осонтарбиятшаванда барои кори юғ, аробакашӣ ё саворшавии оддӣ дошта бошанд. Хулқи ороми ин зот муомила бо онро осон мегардонад, аммо ҷуссаи бузургаш чаппараки мустаҳкам, лавозимоти боэътимод ва идоракунии боэътимодро тақозо мекунад. Ин зоти коркарда аст ва беҳтарин ҳолати худро вақте нишон медиҳад, ки ҳар рӯз кор ва имконияти гардиш дар фазои кушод дошта бошад.

Номи першерон аз Перш гирифта шудааст, ки як вилояти пешинаи шимоли ғарбии Фаронса дар ҷануби Норманди буд. Ин зот дар он ҷо дар давоми асрҳо аз модааспҳои вазнини маҳаллӣ ва таъсири аспҳои арабӣ ва дигар аспҳои шарқӣ, ки ба он минтақа оварда шуда буданд, ба вуҷуд омад. Маҳз ҳамин таъсири арабӣ аксар вақт барои шакли нафиси сар ва ҳаракати фаъоли ин зот сабаб дониста мешавад.

Дар қисми зиёди таърихи ибтидоии худ першерон ҳамчун аспи пуриқтидори ҳамакора барои кори заминдорӣ, боркашӣ ва аробакашӣ парвариш карда мешуд. Бо густариши роҳҳои мошингард дар Фаронса, ин зот барои кашидани аробаҳои мусофиркаш ва боркашҳои вазнин истифода шуд, ва парваришдиҳандагон тобоварӣ ва қадами тезу тоза дар масофаҳои дур интихоб мекарданд.

Асри нуздаҳум ба ин зот созмонёбии расмӣ ва шӯҳрати ногаҳонӣ дар хориҷи кишвар овард. Барои ин зот дафтари насабномаи фаронсавӣ таъсис ёфт, ва шумораи зиёди першеронҳо, махсусан ба Амрико содирот шуданд, ки дар он ҷо ин зот ба яке аз пуристеъмолтарин аспҳои бордоркаш дар хоҷагиҳо табдил ёфт. Парваришдиҳандагони амрикоӣ низ бахши сабти худро таъсис доданд, то аспҳои воридотӣ ва аспҳои дар маҳал парваришёфтаро сабт кунанд.

Мошинасозӣ дар асри бист шумораи аспҳои бордоркашро якбора кам кард, ва першерон ҳамроҳ бо дигар зотҳои вазнин рӯ ба таназзул овард. Ин зот ба туфайли парваришдиҳандагони содиқ зинда монд ва аз он вақт боз аз ҷиҳати шумора рушд кардааст. Имрӯз першеронҳо дар Фаронса, Амрикои Шимолӣ ва бисёр кишварҳои дигар барои аробакашӣ, кишоварзӣ, ҷангалпарварӣ ва омезишдиҳӣ парвариш карда мешаванд.

Першерон аспи бузурги бордоркаш аст бо бадани чуқур, мушакҳои вазнин ва андоми паҳну пурқувват. Сар нисбат ба зоти бордоркаш нисбатан нафис аст, бо профили рост ё каме каҷ, пешонии васеъ ва чашмони калон, ки таъсири аспи арабро дар решаи ин зот инъикос мекунад. Гардан ғафс ва хамида аст, китфҳо шибдор мебошанд, ва пойҳо тоза ва мустаҳкаманд, бо пашми камтар дар пой нисбат ба баъзе зотҳои дигари вазнин.

Дар қадамзанӣ ва юртга ин зот бо қадами дарозу озод ҳаракат мекунад, ки онро аз зотҳои вазнинтару сустҳаракат фарқ мекунонад. Ранг як хусусияти муайянкунандаи ин зот аст: аксарияти першеронҳо хокистарӣ ё сиёҳ мебошанд, ва бисёре аз аспҳои хокистарӣ ҳангоми таваллуд тира буда, бо гузашти солҳо равшантар мешаванд.

Пӯст ва рангҳо

Хокистарӣ ва сиёҳ рангҳои нишонавии ин зот мебошанд, ва якчанд дафтари сабт ин рангҳоро авлотар медонанд ё ҳатмӣ мешуморанд. Першеронҳои хокистарӣ одатан ҳангоми таваллуд наздик ба сиёҳ буда, сол аз сол равшантар мешаванд ва аксар вақт дар пиронсолӣ тақрибан сафед мегарданд. Рангҳои дигар ба монанди зарди сурх, шоҳбулут ва хокистарии омехта дар баъзе гурӯҳҳо дида мешаванд, аммо вобаста ба дафтари сабт бо дараҷаҳои гуногун пазируфта мешаванд. Агар нишонаҳои сафед мавҷуд бошанд, онҳо одатан ба рӯй ва пойҳои поёнӣ маҳдуданд.

Першерон бо табиати устувору итоаткор шӯҳрат дорад. Ин зот ҳатто зери фишор ором мемонад, хусусияте ки дар дастаҳои аробакашӣ, чорабиниҳои оммавӣ ва ҷойҳои серодам, ки дар онҷо аспи тарсончак метавонад хатарнок бошад, хеле қадрдонӣ мешавад. Ин оромӣ ҳамроҳ бо зиракӣ боис мешавад, ки першерон тартибот ва вазифаҳоро зуд дарк кунад.

Бо одамон ин зот умуман дӯстона ва сабрнок муомила мекунад, ва аксар вақт зери назорат бо саворони навкор низ хуб кор мекунад, гарчанде андозаи бузургаш боз ҳам эҳтиёткориро тақозо мекунад. Бо аспҳои дигар першеронҳо одатан ҷамъиятдӯст мебошанд ва дар пода ва ҷуфти аробакашӣ хуб ҷо мегиранд. Ин зот меҳнатдӯст аст ва бо як кор қаноатманд мешавад, ва бисёре аз ин аспҳо ҳангоми ороиш, бастани юғ ва идоракунӣ сабри назаррасро нишон медиҳанд.

Ороиш

• Якчанд бор дар як ҳафта пашми аспро тараш кунед, то чанг ва пашми озод гирифта шавад ва пӯст санҷида шавад
• Пойҳоро ҳар рӯз тоза ва муоина кунед, зеро сумҳои бузург вазни зиёдро бардошт мекунанд
• Ба пойҳои поёнӣ ва пашмҳои он таваҷҷуҳ кунед, то мушкилоти пӯст пеш наояд
• Ҳангоми зарурат ҳаммом диҳед, махсусан аспҳои хокистарие, ки барои намоиш нигоҳ дошта мешаванд
• Ҳар 6 то 8 ҳафта як маротиба барои тарошидан ё насбкунии наъл ба наълбанд навбат таъин кунед

Машқ

• Ҳар рӯз дар майдони фарох ва боэътимод чаппаракшуда имконияти гардишро таъмин кунед
• Барои нигоҳ доштани омодагии ҷисмонӣ ва мушак кори мунтазам зери юғ ё зин диҳед
• Барои ҳифзи буғумҳои ин аспи вазнин омодагии ҷисмониро оҳиста ва зина ба зина рушд диҳед
• Аз кори сахту тез дар замини сахт, ки ба пой ва сум фишор меорад, худдорӣ кунед

Муҳит

Першерон ба саройи фарох бо дарвозаҳои паҳн, шифти баланд ва ҳуҷраҳое, ки барои аспи азим андозаашон мувофиқ аст, ниёз дорад. Чаппарак, дарвоза ва лавозимот бояд ба қуввати ин асп мустаҳкам бошанд. Ин зот метавонад дар обу ҳавои гуногун тоб орад, аммо аз паноҳгоҳ, соя дар гармӣ ва замини хушк барои ҳифзи пой ва сум фоида мебарад.

Першерон, мисли ҳамаи аспҳо, ҳайвони чаранда аст, ки бояд асосан алаф хӯрад. Алафи хушк ё чарогоҳи босифат асоси ғизоро ташкил медиҳад, ва миқдори рӯзона мутобиқи вазни бузурги бадани асп меафзояд. Аспҳои бордоркаш метавонанд ғизоро самаранок истифода баранд, аз ин рӯ хӯроки консентратшуда бояд мутобиқи вазифаи воқеии кориаш дода шавад, то вазни изофӣ пеш наояд. Дастрасии доимӣ ба оби тоза ва манбаи намак муҳим аст, ва додани якчанд хӯроки хурд аз як хӯроки калон барои низоми ҳозимаи асп муфидтар аст.

Тансиқот ва иловаҳо

Миқдори ками сабзӣ ё себ ҳамчун тансиқоти бехатар хизмат мекунад. Иловаи мутавозини витамину минералӣ ё ҷираи мувозинатбахш метавонад ҷои холиро пур кунад, вақте ки алаф танҳо талаботро қонеъ намекунад, махсусан дар чарогоҳи камсифат. Ҳар гуна тағйир дар хӯрок бояд дар давоми якчанд рӯз оҳиста-оҳиста сурат гирад, то хатари дарунравии шадид кам шавад. Барои ҷираи мувофиқ ба рушд, кор ё ҳолатҳои махсус бо духтури байторӣ ё мутахассиси ғизои асп маслиҳат кунед.

Першерон зоти сиҳатманд аст ва дар сурати нигоҳубини хуб умри маъмулаш 20 то 25 сол аст. Андозаи бузургаш ба пой, буғумҳо ва мафсалҳо бори иловагӣ мегузорад, аз ин рӯ идоракунии вазн, нигоҳубини хуби наълбанд ва замини мувофиқ барои роҳатии асп аҳамияти марказӣ доранд. Мисли дигар аспҳои бордоркаш, ин зот низ метавонад ба баъзе мушкилоти пӯст ва мушак майл дошта бошад, ва нигоҳубини мунтазами байторӣ барои муайян кардани мушкилот дар марҳилаи аввал кӯмак мекунад.

Нигоҳубини пешгирикунанда

• Муоинаи солонаи байториро ба нақша гиред ва ваксинаҳоро мутобиқи минтақаатон нав нигоҳ доред
• Барномаи мунтазами зидди курм ва нигоҳубини дандонро идома диҳед
• Ҳар 6 то 8 ҳафта сумҳоро тарош ё наъл кунед
• Ҳолати ҷисмониро назорат кунед, то аз вазни изофӣ пешгирӣ шавад
• Ҳуҷраҳоро тоза ва пойҳоро хушк нигоҳ доред, то бемории пӯст пеш наояд

Хулқи ороми першерон ва зеҳни зудкораш тарбияро барои аспи ин андоза нисбатан осон мегардонад. Ин зот ба идоракунии мунтазам ва сабрнок хуб посух медиҳад ва одатан дарсеро, ки як бор омӯхт, дар хотир нигоҳ медорад. Кори заминии аввалия хеле муҳим аст, зеро аспи бузург бояд барои гирифтани ресмон, истодан ва кор бо наълбанд ва духтури байторӣ бехатар бошад. Бисёре аз першеронҳо кори юғро зуд қабул мекунанд, ва ин зот инчунин барои саворшавӣ, аробакашӣ ва варзишҳои саворӣ тарбия мешавад.

Асосҳо

1. Гирифтани ресмон, истодан ва тобеъ шудан ба фишори сабукро дар замин омӯзонед
2. Қабули оромонаи ороиш, дастрасӣ ба сум ва бастани юғро ташаккул диҳед
3. Юғ ё зинро дар ҷаласаҳои кӯтоҳ ва камфишор муаррифӣ кунед
4. Кори аробакашӣ ё саворшавиро қадам ба қадам илова кунед, вақте ки асп ором мемонад
5. Ҷаласаҳоро мунтазам нигоҳ дошта, ҳамеша бо муваффақияти равшан ба поён баред

Першеронҳо дар ҳамон домани синнусолии дигар аспҳои бузург ба балоғати насл мерасанд, гарчанде ба зотҳои вазнин аксар вақт вақти иловагӣ дода мешавад, то пеш аз ба кор ё насл гузоштан, рушди худро ба анҷом расонанд. Модааспҳо одатан дар фасли табиии баҳор ва тобистон насл мегиранд. Давраи ҳомиладорӣ тахминан 11 моҳ давом мекунад ва қариб ҳамеша як курраи ягона таваллуд мешавад; дугоникҳо дар аспҳо нодир ва хатарнок мебошанд.

Курраҳо ҳангоми таваллуд бузург буда, дар давоми чанд соат ба по мехезанд ва шир мехӯранд. Онҳо одатан дар синни тахминан чор то шаш моҳагӣ аз шир ҷудо карда мешаванд ва андоза ва мушакҳои пурраи худро дар давоми якчанд сол рушд медиҳанд. Азбаски сохти бордоркаш ба буғумҳои дар ҳоли рушд фишор меорад, ғизои дақиқ ва рушди бидуни шитоб ҳангоми парвариши першеронҳои ҷавон аҳамияти калон дорад. Қарорҳои насл бояд сохти бадан, хулқ ва саломатиро ба назар гиранд, ва бисёре аз парваришдиҳандагон куррагонашонро дар дафтари насабномаи эътирофшудаи першерон сабт мекунанд.