Понии куҳии шотландӣ

Пони Ҳайленд яке аз зотҳои табиии пони дар ҷазираҳои Британия ва калонтарин пони кӯҳию ботлоқии Шотландия мебошад. Ин зот дар кӯҳистони Шотландия ва ҷазираҳои соҳили ғарбии он ба вуҷуд омадааст, ки дар он ҷо иқлим қисми зиёди сол тар, хунук ва бодхез аст. Наслҳои зиёде, ки дар чунин шароит зиндагӣ кардаанд, ҳайвони мустаҳкам ва ба обу ҳаво тобоварро ба вуҷуд оварданд, ки дар чарогоҳи камҳосил вазни худро нигоҳ медорад ва дар роҳҳои душвор бо суботкорӣ кор мекунад.

Қади он одатан аз 13 то 14.2 ҳенд аст, ки ин ҳадди болоии андозаи пони мебошад. Сохти бадан чуқур ва пурқувват аст, на сабук: устухонҳои мустаҳкам, синаи васеъ ва сурини хуб мушакдор дорад. Мӯи ғафс ва ёлу думи вазнин дар зимистон ба ин зот намуди хоси пашмолуд медиҳад.

Пони Ҳайленд аз қадим ҳайвони корӣ буд. Он ҳангоми шикор гавазнҳои кушташударо аз кӯҳ мебаровард, чӯб ва бори хоҷагиро мекашид ва дар хоҷагиҳои хурди деҳқонӣ ҳамчун пони ҳамакора хизмат мекард. Имрӯз он барои сайругашти кӯҳӣ, аробакашӣ, саворӣ ва корҳои сабуки хоҷагӣ низ истифода мешавад ва бинобар хӯи ороми худ дар марказҳои аспсаворӣ ва оилаҳо зиёд дида мешавад.

Ба кӣ мувофиқ аст

Пони Ҳайленд ба соҳибоне мувофиқ аст, ки пони пурқувват ва камталабро барои саворӣ, сайругашти кӯҳӣ ё аробакашӣ мехоҳанд, на барои мусобиқаҳои суръатнок. Хӯи ором ва итоаткории он хатоҳои дастпарварони камтаҷрибаро мебахшад; андоза ва қувваташ бошад савораи калонсолро бе душворӣ мебардорад. Ин зот дар хоҷагиҳои дорои чарогоҳи камҳосил ё кӯҳӣ хуб инкишоф меёбад ва барои оилаҳое, ки як пониро якчанд нафар савор мешаванд ва ба ароба мебанданд, низ мувофиқ аст.

Пони Ҳайленд навъи қадимии маҳаллӣ буда, асрҳои зиёд дар шимол ва ғарби Шотландия зиндагӣ мекунад. Пониҳои тобовар дар ин минтақа хеле пеш аз пайдоиши сабтҳои хаттии зот вуҷуд доштанд; онҳоро иқлими сахти кӯҳистон ва талаботи зиндагии деҳқонӣ шакл доданд. Аҳолии маҳаллӣ онҳоро ҳамчун ҳайвони ҳамакора истифода мебурд: савор мешуд, ба ароба мебаст, бор мекард ва дар замин кор мефармуд.

Бо мурури замон ду хати умумӣ фарқ карда шуд: пони калонтар ва вазнинтари қитъавӣ, ки барои боркашӣ ва корҳои хоҷагӣ хизмат мекард, ва пони сабуктари ҷазиравӣ аз Ҷазираҳои Ғарбӣ. Дар давраҳои гуногун ба баъзе хатҳо хуни бегона, аз ҷумла асли арабӣ ва таъсирҳои дигар, ворид карда шуд, аммо навъи асосӣ ҳамон пони мустаҳками корӣ, ки ба шароити Шотландия мувофиқ аст, боқӣ монд.

Дар мулкҳои кӯҳистон пониҳо дар шикори гавазн вазифаи махсус доштанд: гавазни паррондашударо дар зини махсус аз кӯҳ фуроварданд. Ин кор ҳайвони ором ва побарҷоро талаб мекард, ки оромона истода тавонад ва бо бори вазнин аз нишебиҳои тунду сангзор гузарад. Ҳамин хислатҳо зотро барои корҳои умумии мулк ва кишоварзӣ низ арзишманд гардонданд.

Ҳоло ин зот ҳамчун пони маҳаллии эътирофшуда нигоҳ дошта мешавад ва саршумори он аз ҷониби касоне дастгирӣ меёбад, ки онро барои саворӣ, аробакашӣ, сайругашти кӯҳӣ ва чарониши ҳифзи табиат нигоҳ медоранд. Таърихи тӯлонии он ҳамчун пони корӣ то ҳол сохти бадан ва хӯи онро муайян мекунад.

Пони Ҳайленд бадани мустаҳкам ва мутаносиб дорад, ки барои қувват ва тобоварӣ, на барои суръат, сохта шудааст. Сар дар байни чашмон васеъ ва нигоҳаш мулоим аст; он бар гардани мустаҳкам ва каме қатшуда ҷойгир аст. Бадан дар қисми сина чуқур буда, пушти васеъ, қабурғаҳои хуб хамида ва сурини мушакдор дорад. Пойҳо кӯтоҳ ва мустаҳкаманд, бо устухони ҳамвор ва сахт ва миқдори мӯътадили мӯи абрешимии дароз дар болои туёқ. Умуман, ҳайвон таассуроти вазнинӣ ва мувозинатро мебахшад.

Мӯй ва рангҳо

Рангҳои саманд барои ин зот хос буда, дар якчанд тобиш дучор меоянд: зард, мушранг, хокистарӣ ва қаймоқӣ, аксаран бо рахи тираи дарозрӯя дар пушт ва баъзан бо хатҳои сусти зебромонанд дар пойҳо. Рангҳои хокистарӣ, бӯр, сиёҳ ва ҷигарии тира низ вомехӯранд. Дар бисёр пониҳо мӯй бо гузашти солҳо нуқрагун мешавад. Мӯи зимистона ғафс аст ва обро намегузаронад, ки ин ба пони имкон медиҳад дар ҳавои хунуку тар дар берун зиндагӣ кунад; мӯи тобистона ба бадан ҷафс мехобад ва рангро равшантар нишон медиҳад. Нишонаҳои хурди сафед маҳдуданд, майдонҳои калони сафед бошад барои зот хос нестанд.

Пони Ҳайленд бо хӯи мӯътадил ва оқилона маълум аст. Он дар вазъиятҳои душвор ором мемонад, кам метарсад ва ба кор моил аст, ки ин натиҷаи таърихи тӯлонии он ҳамчун пони кӯҳӣ ва хоҷагӣ мебошад, ки бояд дар шароити сахт устувор мемонд. Аксари пониҳо бо одамон, аз ҷумла кӯдакон ва навкорон, мулоим ва пуртоқатанд ва бо нигоҳубинкунандагони доимӣ робитаи ороми боварибахш пайдо мекунанд.

Бо одамони бегона ин зот одатан дӯстона ва беташвиш аст, ки барои марказҳои аспсаворӣ ва сайругашти кӯҳӣ, ки дар он пониҳо бо одамони гуногун вомехӯранд, муносиб аст. Дар байни аспҳо ва пониҳои дигар он одатан муоширатпазир аст ва ба гала зуд одат мекунад. Ҳамин табиати мулоим, агар шиносоӣ дуруст гузаронида шавад, ба аксари ҳайвоноти хоҷагӣ ва сагҳо низ дахл дорад.

Ин зот зирак аст ва метавонад якрав бошад, бинобар ин ба муносибати пайваста ва одилона ниёз дорад. Пони Ҳайленди дилгир ё камкор метавонад саркаш ё якрав шавад, ва иштиҳои қавии он маънои онро дорад, ки дар масъалаи хӯрок ҳудудҳоро месанҷад. Реҷаи муайян ва кори мунтазам онро қаноатманд ва ҳамкор нигоҳ медорад.

Пони Ҳайленд яке аз аспҳои осонтар нигоҳдошташаванда аст, аммо мӯи ғафс, мӯйҳои дарози пой ва майл ба фарбеҳшавии он нигоҳубини мунтазамро талаб мекунад.

Тимор

• Баданро дар як ҳафта якчанд маротиба шона кунед, то лой ва мӯи афтидаро тоза кунед ва пӯстро аз назар гузаронед
• Ба мӯйҳои дарози болои туёқ диққат диҳед ва онҳоро тоза ва хушк нигоҳ доред, то хатари бемориҳои пӯст кам шавад
• Туёқҳоро ҳар рӯз тоза кунед ва ҳар шаш то ҳашт ҳафта наълбандро даъват намоед
• Ёл ва думи вазнинро мунтазам шона кунед, то печ нахӯранд
• Дар баҳор, ҳангоми рехтани мӯи ғафси зимистона, мӯйрезии зиёдро интизор шавед

Машқ

• Кори мунтазами мӯътадил, аз қабили саворӣ, аробакашӣ ё сайругашти кӯҳӣ, таъмин кунед
• Кор дар нишебиҳо ва релефи гуногунро истифода баред; зот ба он хуб тоб меорад ва ин ба назорати вазн кӯмак мекунад
• Ба чарогоҳ баровардан ва ҳаракати ҳаррӯзаро аз машқҳои гоҳ-гоҳи сахт афзал донед
• Аз давраҳои дарози бекорӣ худдорӣ кунед, зеро он ба фарбеҳшавӣ ва дилгирӣ оварда мерасонад

Муҳит

Пони Ҳайленд барои зиндагӣ дар берун сохта шудааст ва ба ҳавои хунук, тар ва бодхез хуб тоб меорад, агар аз шароити сахттарин паноҳгоҳ дошта бошад. Дар аксари иқлимҳо, аз ҷумла дар зимистонҳои хунуки кӯҳистон, ба ҷули вазнин ниёз надорад ва аз ҷули аз ҳад зиёд ё чарогоҳи серғизо зарар мебинад. Чарогоҳи камҳосил ё маҳдуд барои он аз алафзори сералаф беҳтар аст.

Пони Ҳайленд ҳайвони камхарҷ аст, ки қисми зиёди ниёзи худро аз алаф ва хасбеда мегирад. Парҳез бояд дар асоси хӯроки дағал сохта шавад; хӯроки консентратӣ танҳо дар ҳолате илова карда мешавад, ки ҳаҷми кор, синну сол ё ҳолати бадан онро талаб кунад. Бисёр пониҳое, ки кори сабук ё мӯътадил мекунанд, бо хӯроки дағал ва балансер, яъне омехтаи витамину минералӣ бе калорияи иловагӣ, солим мемонанд. Дастрасии доимӣ ба оби тоза ва манбаи намак муҳим аст.

Ширинӣ ва иловаҳо

Бо назардошти майли зот ба фарбеҳшавӣ ширинӣ кам диҳед ва миқдори ками сабзӣ ё ширинии камшакари махсуси пониро афзал донед. Аксари пониҳое, ки хӯроки дағали хуб мегиранд, ба ҷои иловаҳои гуногун танҳо ба балансери витамину минералӣ ниёз доранд. Ҳар тағйири хӯрокро дар давоми як то ду ҳафта тадриҷан ворид кунед, то системаи ҳозима ҳифз шавад.

Пони Ҳайленд умуман зоти солим ва тобовар аст, ки ҳангоми нигоҳубини хуб аксар вақт 25 то 30 сол умр мебинад. Аксари мушкилоти саломатӣ ба нигоҳубин, на ба бемориҳои ирсӣ, вобаста аст ва хатари калонтарин аз вазни зиёдатӣ бармеояд. Азбаски зот барои зинда мондан дар чарогоҳи камҳосил ташаккул ёфтааст, чарогоҳ ва хӯронидани муосир ба осонӣ ба вазни зиёдатӣ ва мушкилоти пас аз он оварда мерасонад.

Нигоҳубини пешгирикунанда

• Пониро дар ҳолати солими бадан нигоҳ доред ва вазни онро мунтазам баркашед ё баҳо диҳед
• Эмгузаронии мунтазам ва нақшаи муолиҷаи зидди кирмҳоро дар асоси ҳисоби тухми кирм дар саргин таъмин кунед
• Муоинаи дандонро ҳадди аққал як маротиба дар сол ба нақша гиред
• Наълбандро ҳар шаш то ҳашт ҳафта даъват кунед
• Пойҳо, туёқҳо ва пӯстро зуд-зуд, махсусан дар шароити тар, аз назар гузаронед

Пони Ҳайленд боҳуш, мӯътадил ва одатан ба ҳамкорӣ моил аст, ки омӯзиши онро самаранок мегардонад. Табиати ором маънои онро дорад, ки вазифаҳои навро бе ғавғои зиёд қабул мекунад ва пас аз шиносоии дуруст ба нақлиёт, техника ва вазъиятҳои ношинос хуб тоб меорад. Ҳамон зиракӣ боиси он мешавад, ки одатҳои бадро мисли одатҳои хуб зуд аз худ мекунад, аз ин рӯ муносибат бояд одилона ва пайваста бошад. Поние, ки ба он иҷозат дода мешавад ҳудудҳоро вайрон кунад, махсусан дар масъалаи хӯрок, метавонад якрав ё саркаш шавад.

Асосҳо

1. Аз кори ороми заминӣ оғоз кунед: бурдан бо лаҷом, истодан ва қабул кардани даст расонидан ба тамоми бадан
2. Фармонҳои возеҳ ва пайвастаи овозӣ ва ишораҳои ҷилав ё арғамчинро омӯзонед
3. Абзол, афзори ароба ё зинро тадриҷан ворид кунед ва қабули оромро ҳавасманд гардонед
4. Кори саворӣ ё аробакаширо дар машғулиятҳои кӯтоҳ ва мунтазам ба роҳ монед
5. Пониро ба нақлиёт, об ва релефи гуногун оҳиста одат кунонед
6. Машғулиятҳоро мақсаднок гузаронед, то диққати пони зиракро нигоҳ доред

Пониҳои Ҳайленд ба камолоти ҷисмонӣ оҳиста мерасанд ва одатан танҳо пас аз он насл мегиранд, ки модиён ва айғирон болиғ, солим ва аз навъи хуб бошанд. Модиёнҳо дар моҳҳои гарм мавсимӣ ба ҷуфтшавӣ омода мешаванд, ва ҷуфтшавӣ тавре вақтбандӣ мешавад, ки тойчаҳо дар баҳор, вақте алаф ва обу ҳаво ба тойчаи навзод мусоидат мекунанд, таваллуд шаванд. Ҳомиладорӣ тақрибан ёздаҳ моҳ давом мекунад ва қариб ҳамеша як тойча медиҳад; дугоникҳо кам вомехӯранд ва одатан номатлубанд.

Тойчаҳои ин зот одатан мустаҳкаманд ва зуд ба по мехезанд ва шир мемаканд, ки ин аз пайдоиши тобовари зот шаҳодат медиҳад. Модиёнҳо умуман модарони хуб ва бодиққатанд. Ҷавонҳоро беҳтар аст дар алафзор, дар байни ҳамсолон, парвариш кунанд, ки дар он ҷо озод ҳаракат мекунанд ва пойҳои мустаҳкам ва рафтори хуби иҷтимоӣ пайдо мекунанд. Аз шир ҷудо кардан одатан дар тақрибан шашмоҳагӣ гузаронида мешавад; пас аз он ҷавонҳо оҳиста калон карда мешаванд, то ба буғумҳои инкишофёбанда бори зиёд наафтад.

Наслгирии масъулиятнок сохти дурусти бадан, хӯи солим ва навъи анъанавиро интихоб мекунад, ва ҳайвоноти наслдеҳ пеш аз истифода бояд аз ҷиҳати саломатӣ ва мувофиқат баҳо дода шаванд.