Фредериксборг

Фредериксборг зоти аспи гарммизоҷи Дания аст. Ин зот куҳантарин намунаи мустанади кишвар маҳсуб мешавад ва номи худро аз Аспарваргоҳи Шоҳонаи Фредериксборг гирифтааст, яъне аз ҳамон хоҷагии давлатии парвариш, ки дар он ин зот ба вуҷуд омадааст. Зот пеш аз ҳама бо мӯи каҳарӣ, хислати устувор ва сохти баданаш, ки барои корҳои аробакашӣ ва саворшавӣ мувофиқ аст, шинохта мешавад.

Аспҳои Фредериксборг андозаи калон доранд ва одатан 25 то 30 сол умр мебинанд. Онҳоро ором, хушхулқ, зирак, омӯзишпазир ва бисёркорбар тавсиф мекунанд. Ин хислатҳо дар тӯли якчанд аср ин зотро барои корҳои низомӣ, маросимӣ ва хоҷагидорӣ интихоби амалӣ гардонидаанд ва имрӯз ҳам барои саворони ҳаваскор ва мухлисони аробакашӣ мувофиқанд.

Дар асри XIX зот қариб аз байн рафт, зеро қисми зиёди беҳтарин моли зотиаш ба хориҷа фурӯхта шуд. Кӯшишҳои ҳифзи он дар Дания шумораи аҳолии зотро кам, вале устувор нигоҳ доштаанд ва Фредериксборг то ҳол нишонаи мероси миллӣ боқӣ мемонад.

Ба кӣ мувофиқ аст

Фредериксборг ба соҳибоне мувофиқ аст, ки аспи ором ва тобеъро барои саворкории умумӣ ё аробакашӣ мехоҳанд. Хулқи баробари он идора карданашро ҳатто барои нигоҳубингарони камтаҷриба, вале дар зери назорат, осон мегардонад, гарчанде ки ҳамчун аспи калонҷусса он то ҳол соҳиберо тақозо мекунад, ки вақт, ҷой ва хароҷоти нигоҳдории аспро таъмин карда тавонад.

Ин зот бо Аспарваргоҳи Шоҳонаи Фредериксборг вобаста аст, ки соли 1562 бо фармони подшоҳи Дания Фредерики II дар шаҳри Ҳиллерёд таъсис ёфтааст. Аспарваргоҳ аспҳоро барои дарбор, қушуни саворадор ва маросимҳо парвариш мекард ва аз зотҳои иберӣ (испонӣ ва неаполӣ), ки он замон дар саросари Аврупо қадр карда мешуданд, истифода мебурд.

Дар тӯли асрҳои XVII ва XVIII Фредериксборг ҳамчун аспи саворӣ ва аробакашӣ обрӯи баланд пайдо кард. Аспҳои он ба аспарваргоҳҳои шоҳона ва ашрофии дигар нуқтаҳои Аврупо содир мешуданд ва ба ташаккули якчанд зоти дигар мусоидат карданд. Сифат ва якхелагии зот боис шуд, ки он яке аз пуртапаттарин аспҳои замони худ гардад.

Ҳамон тақозое, ки обрӯи зотро сохт, онро суст низ кард. Содироти пайвастаи беҳтарин моли зотӣ захираи аспарваргоҳро камбуд кард ва дар ибтидои асри XIX шумораи аҳолии зот якбора коҳиш ёфт. Аспарваргоҳи шоҳонаи Фредериксборг соли 1839 ҳамчун корхонаи зотпарварӣ баста шуд ва аспҳои боқимонда асосан ба дасти шахсони алоҳида гузаштанд.

Зотпарварони хусусии Дания навъи зотро дар тӯли асрҳои XIX ва XX ҳифз карданд ва имрӯз як ҷамъияти зотпарварӣ феҳристи зотиро нигоҳ медорад. Шумораи аспҳо на он қадар зиёд аст ва Фредериксборг ҳоло на ҳамчун зоти тиҷоратии паҳнгашта, балки ҳамчун зоти нодир ва мероси таърихӣ шинохта мешавад.

Фредериксборг сохти баданаш миёна-вазнин ва гарммизоҷ дорад, бо устухони хуб ва андоми мутавозину ростқома. Сараш мутаносиб буда, аксар вақт профили рост ё андаке қавс дорад, ки решаи иберии зотро инъикос мекунад. Гардан ба ҷояш нишаста, китфҳо шеб ва пушт дарозии миёна дорад, ки ба асп қадами мувофиқ барои ҳам саворӣ ва ҳам аробакашӣ мебахшад.

Мӯина ва рангҳо

Каҳарӣ ранги асосии муайянкунандаи зот аст ва аксарияти аспҳои дар феҳрист сабтшуда каҳаранг мебошанд, аксар вақт бо ёл ва думи заъфаронӣ. Нишонаҳои сафед дар рӯй, аз қабили ситора ё роҳи сафед, маъмуланд, ҳамчунон ки пайпакҳои сафед дар пойҳо. Рангҳои дигар гоҳ-гоҳ ба назар мерасанд, вале каҳарӣ ҳамчун аломати асосии шиносоии зот боқӣ мемонад.

Фредериксборг пеш аз ҳама бо хулқи баробар ва боэътимодаш маъруф аст. Дар шароити фишор ором мемонад, дер метарсад ва хатогии нигоҳубингарро мебахшад, ва маҳз ҳамин хусусиятҳо сабаб шуданд, ки таърихан барои корҳои маросимӣ ва низомӣ, ки дар онҳо устувории асп муҳим буд, қадр карда шавад.

Бо одамон зот хушхулқ ва тобеъ аст. Бо нигоҳубингарони доимии худ пайванд мебандад ва ба тартиби мунтазам хуб ҷавоб медиҳад. Дар назди бегонагон одатан ором аст, на асабонӣ, ба шарте ки мунтазам нигоҳубин шуда бошад. Бо аспҳои дигар ҷамъиятпазир аст ва бидуни мушкилоти зиёд ба рама ҳамроҳ мешавад.

Зиракӣ хусусияти муайянкунандаи ин зот аст. Аспҳои Фредериксборг зуд меомӯзанд ва дарси гирифтаро хуб дар хотир нигоҳ медоранд, ки инро барои аробакашӣ, саворкории умумӣ ва мусобиқаҳои сатҳи паст мувофиқ месозад. Ҳамин зиракӣ маънои онро дорад, ки онҳо аз кори гуногун баҳра мебаранд, зеро аспи дилтанг метавонад барои ба ҳаракат овардан душвортар шавад.

Тимори мӯина

• Якчанд бор дар ҳафта мӯйро тоза кунед, то гарду хок ва мӯйи резашударо дур кунед ва ҳолати пӯст ва мӯинаро санҷед
• Ҳар рӯз сумро тоза кунед ва ҳар 6 то 8 ҳафта наълбандро барои буридан ё наълкунӣ даъват кунед
• Дар мавсими баҳор ва тирамоҳ, вақте ки мӯирезӣ шиддат мегирад, тимори мӯинаро зиёд кунед
• Ёл ва думро мунтазам тоза кунед ва бо мӯи одатан кушоди каҳариаш эҳтиёткор бошед
• Ҳар рӯз чашмон, сӯрохиҳои бинӣ ва пойҳоро аз аломатҳои осеб ё варам санҷед

Машқ

• Ҳар рӯз дар айвон ё чарогоҳ имкони ҳаракати озод фароҳам оред
• Аспро якчанд бор дар ҳафта дар зери зин ё дар арба кор фармоед
• Барномаро бо омӯзиш, гаштугузор ва аробакашӣ гуногун созед, то асп фаъол бимонад
• Тобоварии баданро тадриҷан афзоед ва дар ҳар машғулот гармкунӣ ва хунуккунӣ ҷой диҳед

Муҳити зист

Фредериксборг ба девори мустаҳкам, дастрасӣ ба киштзор ва оғилхона ё паноҳгоҳи кушода барои ҳифз аз гармӣ, сармо ва намӣ ниёз дорад. Ин зот бо иқлими мӯътадили Дания хуб мутобиқ мешавад ва дар шароити монанд дар ҷойҳои дигар низ созгор аст. Ҳамчун ҳайвони рамавӣ, дар ҳузури ҳадди ақал як шарики аспӣ беҳтарин рафтор мекунад.

Ғизои Фредериксборг бояд дар асоси алаф бунёд шавад. Гиёҳ ва ғарами босифат қисми зиёди энергия ва нахи заруриро таъмин мекунанд ва асп бояд тақрибан 1,5 то 2,5 фоизи вазни баданашро дар алаф ҳар рӯз бихӯрад. Хӯроки консентрат, аз қабили ғалла ё омехтаҳои тайёр, танҳо вақте илова карда мешавад, ки кор ё ҳолати бадани асп ба энергияи иловагӣ ниёз дорад. Оби тоза ва манбаи намак ё маъданҳо бояд ҳамеша дастрас бошад.

Мукофот ва иловаҳои ғизоӣ

Миқдори ками сабзӣ ё себ мукофоти бехатар аст. Аксарияти аспҳое, ки алафи хуб мехӯранд, ба иловаҳои ғизоии зиёд ниёз надоранд, гарчанде ки омехтаи витамину маъданҳо метавонад норасоии чарогоҳи камғизоро пур кунад. Ҳар гуна тағйири хӯрокро тадриҷан, дар давоми 7 то 10 рӯз, ворид кунед, то системаи ҳозима осеб набинад, ва пеш аз иловаи ҳар гуна маводи ғизоӣ бо духтури байторӣ ё мутахассиси ғизо маслиҳат кунед.

Фредериксборг умуман аспи солим ва сахтҷон аст ва бо ягон бемории генетикии хоси худ алоқаманд нест. Бо нигоҳубини хуб он одатан 25 то 30 сол умр мебинад ва то синни калонсолии дер ҳам ба кор қобил мемонад. Аксари мушкилоти саломатӣ дар байни аспҳо умумӣ буда, махсуси ин зот нест, ва аҳолии ками зотпарварӣ барои нигоҳ доштани гуногунии генетикӣ идора карда мешавад.

Тадбирҳои пешгирикунанда

• Ҳар сол муоинаи байториро ба нақша гиред ва ваксинаҳоро сари вақт кунед
• Ҳадди ақал як бор дар сол дандонҳоро санҷед ва ҳамворашон кунед
• Барномаи зидди кирмро дар асоси санҷиши тухми кирм дар пору пайгирӣ кунед
• Ҷадвали мунтазами наълбандӣ, ҳар 6 то 8 ҳафта, риоя кунед
• Ҳолати баданро назорат кунед, то на фарбеҳии зиёдатӣ ва на кӯтоҳхӯрокдиҳиро роҳ надиҳед

Фредериксборг яке аз аспҳои гарммизоҷи нисбатан осонтарин барои омӯзиш аст. Он зирак аст, дарсҳоро хуб дар хотир нигоҳ медорад ва хулқи ороми он маънои онро дорад, ки ба таҷҳизоти нав ё вазъиятҳои ношинос кам вокуниши шадид нишон медиҳад. Ҳамин омехта дер боз ин зотро барои аробакашӣ ва саворкории умумӣ маҳбуб гардонидааст ва он ба дрессажи сатҳи паст ва фанҳои монанд мутобиқ мешавад. Пайдарпаӣ аз зӯрӣ муҳимтар аст ва зот ба нигоҳубини равшан ва сабур беҳтарин ҷавоб медиҳад.

Асосҳо

1. Аввал корҳои заминӣ (пешбарии асп, истодан ва қабули ламси тамоми бадан)-ро мустаҳкам кунед
2. Асбобу анҷом ва, дар сурати зарурат, арбаро оҳиста ва дар машғулотҳои кӯтоҳ ворид кунед
3. Пеш аз гузаштан ба кори саворӣ ё аробакашӣ, ишораҳои асосии овозӣ ва лаҷомро омӯзонед
4. Мушкилиро тадриҷан афзоед ва ҳар машғулотро бо натиҷаи мусбат ба анҷом расонед
5. Корро гуногун нигоҳ доред, то шавқи ин аспи зирак нигоҳ дошта шавад

Зотпарварии Фредериксборг зери назорати ҷамъияти зотпарварии Дания сурат мегирад, ки феҳристи зотиро нигоҳ медорад ва барои ҳифзи навъи каҳарии зот ва хулқи баробари он дар доираи аҳолии маҳдуд кор мекунад. Модиёнҳо дар синни тахминан 3 то 4 сол ба синни зотпарварӣ мерасанд, гарчанде ки бисёр зотпарварон интизор мешаванд, то модиён аз ҷиҳати ҷисмонӣ пурра ба воя расад. Мисли аспҳо умуман, модиён як курраро тақрибан 11 моҳ дар шикам мебарад ва дар аксари ҳолатҳо дар як ҳомиладорӣ як курра таваллуд мекунад.

Курраҳои навзод дар давоми якчанд соат пас аз таваллуд рост меистанд ва шир мемаканд. Онҳо одатан дар синни 5 то 6 моҳагӣ аз шир ҷудо карда мешаванд ва дар канори курраҳои дигар парвариш меёбанд, то рафтори муқаррарии рамавиро биёмӯзанд. Азбаски ҳавзи зотпарварӣ хурд аст, ҷуфткунӣ бо диққати махсус ба гуногунии генетикӣ ба нақша гирифта мешавад ва ҳифзи хатти хунӣ барои ҷамъияти зотпарварӣ масъалаи марказӣ аст.