Барб

Аспи барб як аспи саворигии сабук аст, ки решааш дар Африқои Шимолӣ, дар қаламраве, ки имрӯз Марокаш, Алҷазоир ва Тунисро дар бар мегирад, қарор дорад. Ин асп аз қадимтарин навъҳои аспи дар ин минтақа сабтшуда мебошад ва номи худро аз халқҳои бербар гирифтааст, ки онро дар давоми асрҳо парвариш дода, савор мешуданд. Аспи барб, ки андозаи миёна ва бадани борик дорад, дар муҳити сахти канори биёбон, дашти хушк ва домани кӯҳҳо ба вуҷуд омадааст. Ин муҳит аспе офаридааст, ки бо алафи кам зиндагӣ мекунад, гармиро хуб тоб меорад ва ҳатто дар шароити душвор ба кораш идома медиҳад.

Ин зот бештар барои тобоварӣ ва устувориаш қадр карда мешавад, на барои намуди зебо. Аспи барб масофаро бо суръати тез ва боварибахш тай мекунад ва пас аз саъю кӯшиши бузург зуд тавонашро барқарор мекунад. Ин хусусиятҳо онро дар давоми асрҳои таърихи Африқои Шимолӣ ба аспи ҷангии пурарзиш ва маркаби боэътимод барои сафарҳои дур табдил додаанд. Аспи барб ҳамчунин дар таърихи парвариши асп мақоми муҳим дорад, зеро он ба ташаккули якчанд зоти муосир, аз ҷумла аспи асилнажоди англисӣ ва якчанд зоти иберӣ саҳм гузоштааст.

Аз рӯи хислат, аспи барб серҳаракат ва пуртавон буда, рӯҳияи комилан мустақил дорад. Бо саворкори боэътимод ва пойдор ҳамкории воқеии корӣ месозад, аммо ба навомӯз итоати худкор намедиҳад.

Ба кӣ аспи барб мувофиқ аст

Аспи барб ба саворкоре мувофиқ аст, ки аспи қавӣ ва камталабро бо тобоварии зарурӣ барои сафарҳои дур ё саворигии умумӣ дар иқлими гарму хушк меҷӯяд. Энергия ва мустақилияти ин асп муносибати ором ва ботаҷрибаро талаб мекунад, аз ин рӯ он барои соҳибони сатҳи миёна то ботаҷриба мувофиқтар аст, на барои касе, ки бори аввал асп нигоҳ медорад. Одамоне, ки ба зотҳои корӣ бо таърихи дарозу бадани устувор рағбат доранд, аксар вақт дар аспи барб шарики мувофиқ меёбанд.

Аспи барб аз Мағриб, гӯшаи шимолу ғарбии Африқо, ки имрӯз Марокаш, Алҷазоир ва Тунисро дар бар мегирад, сарчашма мегирад. Номи он бевосита аз халқҳои бербар (амазиғ) гирифта шудааст, ки онро парвариш дода, савор мешуданд. Таърихи аввалини ин зот бо тафсилот сабт нашудааст, аммо аспҳои навъи барб дар ин минтақа беш аз ҳазор сол вуҷуд доранд ва ҳамчун маркаби аскарони саворанизом ва сафар барои заминҳои хушк парвариш ёфтаанд.

Таъсири ин зот дар давраи густариши исломӣ дар саросари Африқои Шимолӣ ва баъдтар ба нимҷазираи Иберия аз ибтидои асри VIII афзоиш ёфт. Аспҳои барб лашкарҳои Африқои Шимолиро ба Испания ва Португалия ҳамроҳӣ карданд ва дар он ҷо бо аспҳои маҳаллӣ дурагасозӣ шуданд. Ин омезиш ба таври васеъ ҳамчун таъсири муҳим ба зотҳои иберӣ, ба монанди андалусӣ ва лузитано, инчунин ба аспҳое, ки баъдтар ба Амрико бурда шуданд, ҳисоб карда мешавад.

Аз асрҳои XVII ва XVIII сар карда, аспҳои Африқои Шимолӣ ва арабӣ, ки ба Англия ворид карда шуданд, ба таъсиси аспи асилнажоди англисӣ мусоидат карданд. Насли барб бо Годолфин Арабиан, яке аз се айғири асосгузори зоти асилнажод, алоқаманд аст, ки аксар вақт гуфта мешавад пайдоиши бербарӣ дорад. Тавассути ин роҳҳо, аспи барб қисми зиёди зотҳои муосири аспи сабукро дар саросари ҷаҳон ташаккул додааст.

Дар зодгоҳи худ, аспи барб аспи корие боқӣ монд, ки барои саворанизом, чорводорӣ ва сафар истифода мешуд. Аспхонаҳои миллӣ ва минтақавӣ дар саросари Африқои Шимолӣ парвариши онро дастгирӣ мекунанд, дар баробари ташкилотҳое, ки барои ҳифзи ин навъ кор мекунанд. Солҳои дурагасозӣ бо аспи арабӣ зоти хешованди арабӣ-бербариро ба вуҷуд овардааст, ки муайян кардани насли комилан пок мушкил месозад.

Аспи барб аспи андозаи миёна, варзишкор буда, барои тобоварӣ, на барои ҳаҷм сохта шудааст. Он сари нисбатан дароз бо профили рост ё каме барҷаста, гардани қавӣ, китфи каҷ ва пушти нисбатан кӯтоҳ дорад. Хусусияти хос шинаи моил ва думи пасттаваллуд мебошад, ки онро аз аспи арабӣ бо думи баландтар фарқ мекунонад. Пойҳо хушк ва мустаҳкам буда, суми тобовар барои заминҳои сангин мувофиқ дорад.

Таассуроти умумӣ аспи қавидасту тобовар буда, бо устухони хуб ва сандуқи синаи чуқур. Он бо энергия ҳаракат мекунад ва сохти баданаш қадами дарозро, ки масофаи зиёдро дар бар мегирад, дастгирӣ мекунад.

Мӯй ва рангҳо

Мӯй дар ҳавои гарм кӯтоҳу нозук боқӣ мемонад ва ба фасли сард наздик мешуда, ғафс мегардад. Ранги хокистарӣ маъмул аст ва бисёр аспҳои барб бо синну сол равшантар мешаванд, аммо гандумӣ, қаҳваранги торик, сиёҳ ва шоҳбулутӣ низ дучор меоянд. Нишонаҳо одатан кам мебошанд. Пӯст ва мӯй ба иқлими гарму хушк мутобиқ шудаанд, ки ба асп кӯмак мекунад гармӣ ва офтобро таҳаммул кунад, дар айни замон нигоҳубини осон боқӣ мемонад.

Аспи барб аспи серҳаракат ва хеле пуртавон буда, рӯҳияи возеҳан мустақил дорад. Он барои нигоҳубингаре, ки ба ӯ бовар дорад, бо кӯшиш ва ризоият кор мекунад, аммо итоати худкор намедиҳад ва метавонад саворкори ноустуворро озмоиш кунад. Бо роҳбарии ором ва равшан, он ба шарики корӣ боэътимод табдил меёбад.

Бо оила ва нигоҳубингарони ҳамешагӣ, аспи барб, ки хуб идора мешавад, вафодорӣ ва посухдиҳиро нишон медиҳад. Он нисбат ба ношиносон ва вазъиятҳои нав одатан ҳушёр мемонад ва зуд вокуниш нишон медиҳад, хислате, ки аз гузаштаи он ҳамчун аспи саворанизоми ҳушёр мерос мондааст. Дар рамаи асп он одатан бидуни мушкилоти ҷиддӣ ҳамроҳ мешавад, гарчанде энергияи он гардиши мунтазам ва кори кофиро барои машғул мондан талаб мекунад. Омезиши тобоварӣ ва рӯҳияи пешрафта онро ба ҳаракат моил месозад, аз ин рӯ дилгирӣ ва набудани машқи кофӣ метавонад зуд ба бетоқатӣ табдил ёбад.

Аспи барб яке аз аспҳои осонтарин барои нигоҳубин аст, зеро он дар муҳити сахт бо алафи маҳдуд рушд кардааст. Он бо ҷираи мӯътадил дар ҳолати хуб мемонад ва аз бисёр мушкилоти вазн ва мубодилаи моддаҳо, ки дар зотҳои бо ғизои фаровон парваришёфта дучор мешаванд, канор мемонад. Бо вуҷуди ин, он аспи пуртавон буда, ба идораи пайваста ва вазифае, ки барои ором мондан лозим аст, ниёз дорад.

Нигоҳубини мӯй

• Якчанд бор дар як ҳафта шона занед, то чанг, ифлосӣ ва мӯи шалро дур кунед
• Дар давраи иваз шудани мӯи мавсимӣ дар баҳор ва тирамоҳ нигоҳубинро зиёд кунед
• Суми онро ҳар рӯз тоза кунед ва санг, тарқиш Ñ‘ гармии зиёдатиро тафтиш кунед
• Танҳо дар сурати зарурат оббозӣ диҳед; мӯи кӯтоҳ зуд хушк ва тоза мешавад

Машқ

• Ҳаррӯза баромадан ба чарогоҳ ва кори мунтазами саворигӣ Ñ‘ дастиро таъмин кунед
• Тобоварии зотро тавассути сафарҳои дарозтар ва машқи навъи тобоварӣ истифода баред
• Масофа ва шиддатро тадриҷан зиёд кунед, то пайвандакҳо ва буғумҳо ҳифз шаванд
• Гуногунии ақлӣ таъмин кунед, то аспи ҳушёру мустақил машғул бошад

Муҳит

Аспи барб гармӣ ва шароити хушкро хуб таҳаммул мекунад ва бидуни мушкилот дар заминҳои нобаробар ҳаракат мекунад. Дар иқлими тар ё сард он аз паноҳгоҳ ва баъзан аз рӯйпӯш дар бадтарин ҳаво манфиат мебарад, зеро мӯй ва сохти он ба минтақаи гармтар мутобиқ шудааст. Девори бехатар ва фазои кофӣ барои ҳаракат ба рӯҳияи пуртавони он мувофиқ аст.

Аспи барб аспи сарфакор буда, аксари эҳтиёҷоти он аз алаф пӯшонида мешавад. Хашаки ё чарогоҳи босифат асоси ғизоро ташкил медиҳад, ғизои консентратшуда танҳо ҳангоми ҳаҷми зиёди кор ё ҳолати бади асп илова карда мешавад. Дастрасии доимӣ ба оби тоза ва намаки озод барои аспи ба иқлими гарм мутобиқшуда мувофиқ аст. Ғизоро мувофиқи ҳолати бадан ва кор диҳед, на мувофиқи он чи асп мехоҳад бихӯрад, зеро ин зот ба осонӣ вазн мегирад.

Ҷоизаҳои хӯрданӣ ва иловаҳо

Миқдори ками сабзӣ ё себ ҷоизаи гоҳ-гоҳии бехатар мебошад. Аксари аспҳои барб бо алафи хуб танҳо ба намак ва иловаи витамину минералӣ барои пӯшонидани норасоиҳои эҳтимолӣ ниёз доранд. Ҳангоми арақи зиёд дар давраи кори тобоварӣ ё дар ҳавои гарм электролит илова кунед ва ҳар тағйироти ғизоро тадриҷан дар давоми якчанд рӯз ҷорӣ кунед, то дастгоҳи ҳозима ҳифз шавад.

Аспи барб зоти солиму қавӣ бо ҳаёти дарози корӣ ва умри дарозии одии 25 то 30 сол ҳисобида мешавад. Наслҳои интихоб дар муҳити сахт аспи бо суми мустаҳкам, пойҳои хуб ва бадани қавиро ба вуҷуд овардааст. Он феҳристи дарози бемориҳои меросии хоси ин зот надорад, аммо эҳтиёҷоти саломатии умумии ҳамаи аспҳоро дорад ва метавонад мушкилоти маъмули ҳар аспи кориро дошта бошад.

Нигоҳубини пешгирикунанда

• Муоинаи солонаи байторӣ ва ваксинаҳои асосӣ мувофиқи ҷадвали минтақавӣ
• Тафтиши дандон ва суфтакорӣ ҳадди ақал як бор дар сол
• Ташрифи мунтазами оҳангар ҳар 6 то 8 ҳафта
• Зиддикирмкунии мақсаднок дар асоси ҳисоби тухми паразит дар пору
• Дастрасии тамоми сол ба оби тоза ва намак

Аспи барб зирак ва қобил аст, бо тобоварии кофӣ барои дарсҳои дароз, аммо хислати мустақилаш тарзи омӯзонидани онро муайян мекунад. Он ба нигоҳубингари ором, боэътимод, ки ҳудуди равшану одилона муайян мекунад ва пойдор мемонад, вокуниш нишон медиҳад. Усулҳои сахт ё ғайримунтазам одатан дар ин зот муқовимат ба вуҷуд меоранд. Бо эътимод ва барномаи мантиқӣ, аспи барб ба шарики боэътимоду хоҳишманд барои сафарҳои дур, кори умумӣ ва фаъолиятҳои анъанавии саворигӣ табдил меёбад.

Асосҳо

1. Кори ороми заминиро барпо кунед: пешбарӣ, истодан ва тобеъ шудан ба фишор
2. Эътимодро тавассути дарсҳои кӯтоҳ, пойдор ва такроршаванда бунёд кунед
3. Асбоб ва саворшавиро тадриҷан ворид кунед, ҳамеша бо озод кардани равшани фишор
4. Ҳаракати пешрафта ва мутавозинро дар қадам, юрт ва тохт рушд диҳед
5. Машқи масофаро танҳо пас аз мустаҳкам шудани асосҳо илова кунед
6. Рафтори хубу ҳудудро дар тамоми давра, ҳам аз замин ва ҳам савора, мустаҳкам кунед

Модаасп ва айғирҳои барб дар тахминан се то чор солагӣ ба балоғати ҷисмонӣ мерасанд, гарчанде бисёр парваришдиҳандагон то анҷоми пурраи рушди скелет пеш аз ҷуфтгирӣ ё кори вазнин интизор мешаванд. Мисли дигар аспҳо, мавсими ҷуфтгирӣ аз тӯли рӯз таъсир мегирад ва модааспҳо асосан дар рӯзҳои дарозтари баҳору тобистон ба гармӣ медароянд. Давраи ҳомиладорӣ тахминан ёздаҳ моҳ давом мекунад ва қариб ҳамеша бо таваллуди як курра анҷом меёбад; дугоникӣ кам ба назар мерасад ва одатан номатлуб аст.

Курраҳо одатан қавӣ буда, зуд рӯи пойҳояшон меистанд, ки ин сохти устувори зотро инъикос мекунад. Модааспҳо аксар вақт модарони диққатнок мебошанд. Курраҳо якчанд моҳ шир мехӯранд, аз ибтидо чашидани алафро сар мекунанд ва одатан дар синни чор то шаш моҳагӣ аз шир ҷудо карда мешаванд. Нигоҳубини бодиққат ва тадриҷӣ аз лаҳзаи таваллуд ба курраи ҷавони барб кӯмак мекунад, ки бо назардошти хислати серҳаракату мустақили зот, ба ҳайвони балоғрасидаи боэътимоду хушрафтор табдил ёбад. Парвариши масъулиятнок ба устувории бадан, хислат ва ҳифзи навъ диққат медиҳад, зеро аҳолии аспҳои барби ҳақиқатан пок маҳдуд аст ва муддати дароз бо хуни арабӣ омехта шудааст.