Пуми

Пумӣ (ба ҷамъ Пумик) саги миёнақади чарвои аз Маҷористон аст. Ин зот барои ронду ҷамъ кардани чорво, пеш аз ҳама гӯсфанд, дар кори наздик парвариш ёфтааст, ки суръат, чолокӣ ва қарорҳои фаврӣ талаб мекунад. Зотро аз рӯи пашми ҷингилаки печон ва гӯшҳои баланднишаст, ки нӯгашон ба пеш хам мешавад, ба осонӣ шинохтан мумкин аст.

Пумӣ сагест ҳушёр ва серҳаракат. Вай атрофро мушоҳида мекунад, ба ҳаракату садо зуд вокуниш нишон медиҳад ва бисёр вақт овоз мебарорад. Соҳибони ин саг рафтори ӯро шӯхиомез тавсиф мекунанд, зеро ифодаи чеҳра ва рафтораш ҷолиб ва бо ҳар рӯйдоди атроф алоқаманд аст. Саг бо оилаи худ пайванди зич пайдо мекунад ва беҳтараш дар кору фаъолияти ҳаррӯза иштирок дошта бошад, на ин ки муддати тӯлонӣ танҳо монад.

Ин зоти корӣ то ҳанӯз бисёр хусусиятҳои аслии худро нигоҳ доштааст. Барои оромӣ саг бояд вазифа, омӯзиш ё варзише дошта бошад. Агар ба қадри кофӣ фаъолияти ҷисмонӣ ва зеҳнӣ гирад, Пумӣ дар хона итоаткор, меҳрубон ва хушрафтор мешавад.

Ба кӣ мувофиқ аст

Пумӣ ба одамоне мувофиқ аст, ки ҳамроҳи фаъол ва омӯзонидашаванда мехоҳанд ва метавонанд ҳар рӯз машқ ва кори зеҳнӣ таъмин кунанд. Барои соҳибоне, ки ба варзишҳои саг, аз қабили чолокӣ, итоаткорӣ ё озмоиши чорводорӣ, шавқ доранд, ин зот хуб мувофиқат мекунад. Барои хонаводаҳое, ки соатҳои тӯлонӣ дар берун мемонанд ё саги ором ва каммашғул мехоҳанд, ин зот камтар мувофиқ аст, зеро Пумии бе машқи кофӣ бисёр вақт вағвағ мекунад ва барои худ машғулият меёбад.

Пумӣ аз Маҷористон сарчашма мегирад, ҷое ки барои рондан ва чаронидани чорво дар хоҷагиҳо истифода мешуд. Ин зот бо Пули, саги қадимии чорводории Маҷористон, насли муштарак дорад. Пумӣ ҳангоме шакл гирифт, ки Пули ва дигар сагҳои маҳаллии чорводор бо сагҳои навъи террер ва чорводории аз Аврупои Ғарбӣ ва Марказӣ овардашуда, аз ҷумла зоти олмонӣ ва фаронсавӣ, омехта шуданд.

Ин омезиш умуман ба асрҳои 17 ва 18 рост меояд. Дар натиҷа сагест бо таъсири бештари террер, бо пашми ҷингилаки печон ба ҷои пашми ресмонӣ, бадани сабуктар ва тарзи рондани тезу пуровоз, ки барои ҳаракат додани чорво дар ҷойҳои танг ва дар роҳҳо лозим буд, ба вуҷуд омад.

Муддати тӯлонӣ Пумӣ дар ҳуҷҷатҳо аз Пули ҷудо карда намешуд ва ин ду зот аксар вақт якҷоя ба ҳисоб гирифта мешуданд. Дар ибтидои асри 20 Пумӣ дар Маҷористон ҳамчун зоти алоҳида эътироф гардид ва пас аз он стандарти расмӣ таҳия шуд. Парваришгарон барои устувор кардани пашми ҷингилак, гӯши хамида ва хислати ҳушёри чорводории Пумӣ кор карданд.

Дар аксари таърихи худ Пумӣ пеш аз паҳн шудан ба дигар кишварҳо асосан саги кории Маҷористон боқӣ монд. Дар давоми асри 20 ва ибтидои асри 21 эътирофи байналмилалии он васеъ гардид ва ҳоло ҳам ҳамчун саги кории чорводорӣ ва ҳам ҳамчун ҳамроҳ ва саги варзишӣ нигоҳ дошта мешавад.

Пумӣ сагест чоркунҷа, миёнақад, бо бадани сабук то мӯътадил. Шакли ӯ борику варзишӣ аст, бо сари дарозу борик ва рафтори каме баланд ва серҳаракат. Хусусиятҳои шинохтатарини ин зот пашми ҷингилак ва гӯшҳои баланднишаст мебошанд, ки сеяки болоии онҳо ба пеш хам мешавад. Таассуроти умумӣ ҳушёрӣ, тезӣ ва андаке шӯхӣ аст.

Пашм ва рангҳо

Пашми Пумӣ омезиши ҷингилаку мавҷ аст, ки аз пашми рӯӣ ва пашми зерин тақрибан баробар ташкил ёфтааст. Он ҳеҷ гоҳ мисли пашми Пули ресмонӣ намешавад. Ранги хокистарӣ маъмултарин аст ва дар сояҳои зиёд вомехӯрад; аксари тӯлаҳои хокистарӣ сиёҳ таваллуд мешаванд ва бо калон шудан рӯшантар мегарданд. Рангҳои сиёҳ, сафед ва зард низ дучор мешаванд. Пашм зиёд намерезад, балки пайваста мерӯяд, бинобар ин барои нигоҳ доштани шакл ва бофти он бояд мунтазам тарошида ва шона карда шавад.

Пумӣ сагест бошиддат ва зудвокуниш. Вай зирак аст ва тез меомӯзад, ки ин дар омӯзиш ва варзишҳои саг натиҷаи хубе медиҳад, вале дар айни ҳол маънои онро дорад, ки ба роҳбарии устувор ва вазифа ниёз дорад. Агар фаъолияти кофӣ надошта бошад, ин зот бетоқат ва пуровоз мегардад.

Бо оилаи худ Пумӣ меҳрубон ва зич алоқаманд аст ва мехоҳад дар ҳар коре, ки аҳли хонавода машғуланд, иштирок кунад. Вай ҳушёр ва табиатан бодиққат аст, аз ин рӯ бисёр вақт ба меҳмонон ва садоҳои ношинос бо вағвағ вокуниш нишон медиҳад. Дар аввал бо бегонагон одатан эҳтиёткор аст ва пас аз баҳо додан ба вазъият кушода мешавад. Ҷомеашавии барвақт ва пайваста ба он кӯмак мекунад, ки саг ба ҷои гумонбар боэътимод бимонад.

Бо ҳайвоноти дигар Пумӣ метавонад бо сагу ҳайвонҳое, ки ҳамроҳашон калон шудааст, хуб зиндагӣ кунад, гарчанде ки инстинкти чорводориаш метавонад ҳамчун таъқиб ё газидани чизҳои тезҳаракат зоҳир шавад, ки бо омӯзиш идора карда мешавад. Умуман ин зот ба хонаводаҳое мувофиқ аст, ки кӯдакони калонсол доранд ва медонанд, ки бо саги фаъолу ҳассос чӣ гуна муносибат кунанд.

Ороиш

• Ҳар як то ду ҳафта пашмро шона кунед, то ҷингилакҳо гиреҳ нашаванд ва бофти худро нигоҳ доранд.
• Ҳар чанд моҳ як бор пашмро тарошед; ҷингилак одатан бо тар кардан ва хушк шудани табиӣ нигоҳ дошта мешавад, на бо хушккунаки барқӣ бо кашиши рост.
• Ҳар вақт лозим шуд, ҳаммом диҳед, сипас бигзоред пашм ба таври табиӣ хушк шавад, то ҷингилакҳо аз нав шакл гиранд.
• Гӯшҳоро санҷед ва тоза кунед, нохунҳоро мунтазам кӯтоҳ кунед ва дандонҳоро тоза кунед.
• Пашм каме мерезад, бинобар ин нигоҳубини асосӣ шона задан ва тарошидан аст, на идораи пашми рехта.

Машқ

• Дар як рӯз ҳадди ақал як то ду соат фаъолият, аз ҷумла сайри тезтоз, давидан ё вақти бе занҷир дар ҷои бехатар таъмин кунед.
• Барои истифодаи зеҳни саг машғулиятҳои сохторёфта, аз қабили чолокӣ, итоаткорӣ, чорводорӣ ё бозиҳои бӯй, илова кунед.
• Фаъолиятҳоро иваз кунед ва санҷишҳои омӯзишӣ илова кунед, зеро ин зот аз такрор зуд дилгир мешавад.

Муҳит

Пумӣ ба хонаҳои гуногун, аз ҷумла манзилҳои болохона, мутобиқ мешавад, агар машқ ва омӯзиши кофии ҳаррӯза дошта бошад. Майли ӯ ба вағвағ дар шароити ҳамсоягони наздик масъалаи асосӣ аст ва бояд бо омӯзиш ва ҳавасмандии кофӣ идора карда шавад. Ҳавлии бо девор иҳотакардашуда барои ин зот мувофиқ аст, вале ҷои машқи фаъол ва ҳамроҳиро иваз намекунад.

Пумӣ бо ғизои саги пурра ва мутавозине, ки ба синну сол, андоза ва сатҳи фаъолияти он мувофиқ аст, хуб инкишоф меёбад. Азбаски Пумӣ зоти корӣ ва фаъол аст, сагест, ки мунтазам дар варзиш ё кори чорводорӣ иштирок мекунад, метавонад назар ба ҳайвони хонагии дар машқи мӯътадил бударо калория бештар талаб кунад. Миқдорро танзим кунед, то саг борик бимонад: миёнбанди намоён дошта бошад ва қабурғаҳояш зери қабати сабуки мушак ва равған ҳис карда шаванд. Ҳамеша оби тоза дастрас гузоред.

Ширинӣ ва иловаҳо

Ширинии рӯзонаро аз тақрибан даҳ фоизи калорияи умумӣ зиёд накунед, ки ин барои зоте, ки дар омӯзиши бо мукофот бо ғизо ҳавасманд карда мешавад, аҳамият дорад. Дар вақти машқ ширинии хурду камкалория истифода баред. Саге, ки бо ғизои тиҷоратии пурра хӯронида мешавад, одатан ба илова эҳтиёҷ надорад; ҳар гуна иловаро, аз қабили дастгирии буғумҳо, танҳо бо маслиҳати духтури байторӣ ворид кунед.

Пумӣ умуман сагест солиму тобовар бо дарозии умри маъмулии 12 то 13 сол. Мисли аксари сагҳои зотдор, шумораи ками ҳолатҳои меросӣ дар байни онҳо рух медиҳанд ва парваришгарони боэътимод чорвои худро месанҷанд ва ҷуфтҳои ҷуфтшавандаро бо мақсади кам кардани хатари интиқоли ин ҳолатҳо интихоб мекунанд. Нигоҳубини мунтазами байторӣ, назорати вазн ва беҳдошти дандон ба зиндагии дарозу фаъол мусоидат мекунанд.

Нигоҳубини пешгирикунанда

• Ваксинатсия ва пешгирии паразитҳоро ба вақт нигоҳ доред.
• Ҳолати баданро борик нигоҳ доред, то буғумҳо ҳифз шаванд.
• Дандонҳоро мунтазам тоза кунед ва санҷиши дандонпизишкӣ гузаронед.
• Ҳар сол муоинаи байторӣ, бо санҷиши чашм ва буғум мувофиқи тавсия, гузаронед.
• Аз парваришгароне харед, ки натиҷаҳои санҷиши саломатии волидайнро пешниҳод мекунанд.

Пумӣ яке аз зотҳои чорводории беҳтарин омӯзонидашаванда аст. Вай тез меомӯзад, бо шавқ бо соҳибаш кор мекунад ва барои итоаткорӣ, чолокӣ, чорводорӣ ва омӯзиши ҳунарҳо хеле мувофиқ аст. Худи ин тезфаҳмӣ маънои онро дорад, ки ба қоидаҳои устувор ва санҷиши зеҳнии кофӣ ниёз дорад, вагарна барои худ машғулият меёбад, ки аксар бо вағвағ ҳамроҳ мешавад. Ин зот ҳассос аст, бинобар ин равишҳои сахт вале мулоими бо мукофот асосёфта аз ислоҳи қатъӣ хеле беҳтар кор мекунанд.

Омӯзиш ва ҷомеашавиро аз рӯзҳои аввал оғоз кунед. Тӯларо бо одамони гуногун, сагҳо, ҷойҳо ва садоҳо ошно кунед, то боэътимодӣ пайдо кунад ва эҳтиёткории табиии ӯ нисбат ба бегонагон нарм шавад. Пеш аз додани озодии бе занҷир, фарочахонии боэътимодро таъмин кунед, зеро инстинкти чорводорӣ метавонад таъқибро ба вуҷуд орад.

Асосҳо

1. Ҷомеашавӣ ва одаткуниро дар давраи тӯлагӣ, вақте ки саг ба таҷрибаҳои нав бештар кушода аст, оғоз кунед.
2. Ишораҳои асосиро (шин, хоб, истодан, ой) дар машғулиятҳои кӯтоҳу шоду панҷ то даҳ дақиқа таълим диҳед.
3. Ишораи хомӯшӣ ё "бас"-ро барвақт ворид кунед, то вағвағро идора кунед.
4. Пас аз мустаҳкам шудани асосҳо, фаъолияте мисли чолокӣ, чорводорӣ ё кори бӯй илова кунед.
5. Машғулиятҳоро гуногун нигоҳ доред ва бо муваффақият хотима диҳед, то шавқи саг нигоҳ дошта шавад.

Зотпарварии Пумӣ ҳамон қадар нигоҳубинро талаб мекунад, ки барои ҳар саги зотдор лозим аст. Ҳайвонҳои зотпарварӣ бояд аз ҷиҳати ҷисмонӣ балоғатёфта, барои ҳолатҳои дар зот маълум санҷидашуда ва аз хислати солим бошанд. Гарчанде мода метавонад пештар ба фасли ҷуфтгирӣ дарояд, парваришгарони масъулиятшинос одатан то расидан ба тақрибан ду солагӣ мунтазир мешаванд, то саг пурра балоғат ёфта бошад ва санҷиши саломатӣ анҷом ёфта бошад.

Ҳомиладорӣ аз лаҳзаи бордоршавӣ тақрибан 63 рӯз, яъне тақрибан нӯҳ ҳафта, идома меёбад. Тӯлаҳо одатан хурд то мӯътадил мебошанд. Тӯлаҳо одатан сиёҳ ё торик таваллуд мешаванд ва дар ҳолати сагҳои хокистарӣ, бо калон шудан рӯшантар мегарданд. Барои ин зоти ҳушёру ҳассос одаткунӣ ва ҷомеашавии барвақт муҳиманд, бинобар ин тӯла бояд дар хона бо дучор шудан ба манзараҳо, садоҳо ва тамоси мулоими инсонӣ аз ҳафтаҳои аввал парвариш ёбад. Тӯлаҳо одатан дар синни тақрибан ҳашт ҳафта ё дертар, пас аз аз шир ҷудошавӣ ва оғози хуби ҷомеашавӣ, ба хонаҳои нав мераванд.

Сабти номи саги зоти Пуми дар Тоҷикистон

Номи саги зоти Пуми, санаи таваллуд ва як сурати равшанро нависед, рақами телефонатонро илова кунед ва нигоҳ доред. Ҳамин буд: ройгон имрӯз ва ройгон ҳамеша, ва рақами чип ҳар вақт омад, ҷояш тайёр аст. Сабти номи саг бо чип ва бе чип кор мекунад.

Духтури ветеринарӣ чипро мегузорад, аммо сабти рақам кори шумост ва чипи сабтнашуда ҳеҷ касро муаррифӣ намекунад. Микрочипро сабт кунед, ройгон дар нақшаи якумра: ҳар маркае қабул мешавад, навсозӣ пас аз кӯчидан пул намехоҳад ва сабт дар ҳар соат ҷавоб медиҳад, дар дохил ва хориҷи Тоҷикистон. Ҳисоби ройгон кушоед ва ҳарду корро имрӯз тамом кунед.