Чӯпонсаги бергамаскӣ

Саги чӯпони Бергамаско зоти калонҳаҷми чорводории кӯҳҳои Алп дар Итолиё маҳсуб мешавад ва пеш аз ҳама бо мӯи худ, ки ба лавҳаҳои ҳамвори намадмонанд бо номи флок табдил меёбад, шинохта мешавад. Ин флокҳо тани сагро бо қабатҳои риштамонанд мепӯшонанд ва дар замони кор бо чӯпонон ӯро аз хунукии кӯҳ ва аз ҳайвоноти дарранда муҳофизат мекарданд. Дар зери ин мӯи ғайриоддӣ бадани мушакдор ва тақрибан чоркунҷаи саги коргар ҷой дорад, ки қади он дар китф тақрибан аз 56 то 62 сантиметр аст.

Хислат хусусияти дигари муайянкунандаи ин зот аст. Саги Бергамаско оромтабиат ва сабур буда, бо оилаи худ пайванди мустаҳкам барқарор мекунад ва бар кӯдакон ва дигар ҳайвонҳо бо диққати устувор нигоҳубин менамояд. Асрҳои дароз кор бо рама бидуни фармони пайвастаи одам дар ин саг фикри мустақилро ба вуҷуд овардааст. Саг вазъиятро арзёбӣ карда, худ амал мекунад ва на он ки дар ҳар қадам мунтазири дастур бимонад.

Ин омезиши оромӣ, зако ва ҳисси муҳофизатӣ Бергамаскоро посбон ва ҳамрохи боэътимод месозад. Вай бо бегонагон бо эҳтиёт рафтор мекунад, вале хашмгин нест ва пас аз қонеъ шудани ниёзи ҳаракатияш дар хона ором мемонад.

Ба кӣ ин зот муносиб аст

Саги Бергамаско барои соҳибе мувофиқ аст, ки ҳамрохи содиқ ва оромро мехоҳад ва тайёр аст усули махсуси нигоҳубини мӯи ин зотро омӯзад. Вай бо оилаҳои фаъол ва бо шахсоне, ки ҳайвони фикркунандаи мустақилро аз пайрави итоаткор бештар қадр мекунанд, хуб мутобиқ мешавад. Соҳибони тозакор низ метавонанд бо ин зот муваффақ шаванд, агар барои тарбияи сабуронаю пайваста ва вақти лозим барои ташаккули мӯи флокдор омода бошанд.

Номи ин зот аз шаҳри Бергамо гирифта шудааст, шаҳру вилояте дар минтақаи Ломбардияи шимоли Итолиё, дар домана ва водиҳои кӯҳҳои Алп. Дар он ҷо саги Бергамаско асрҳо ҳамчун чорводору посбони гӯсфандон кор кардааст ва дар паҳлуи чӯпононе зиндагӣ мекардааст, ки рамаро байни чарогоҳҳои баланди тобистонӣ ва заминҳои пасти зимистонӣ мекӯчониданд.

Ин зот ба оилаи васеътари сагони қадимии чорводорӣ мансуб аст, ки паҳн шудани онҳо бо кӯчиши халқҳо ва чорвои онҳо дар саросари Аврупо рух додааст. Сагони чунин навъ хеле қадиманд ва Бергамаско бо дигар зотҳои коргари мӯидарози қитъа аслу насаби муштарак дорад. Мӯи кулчашуда ва пахшидаи он мутобиқшавӣ ба шароити кӯҳистони Алп аст, ки ҳам аз хунукӣ гарм мекунад ва ҳам монеаи газидан мешавад.

Дар аксари таърихи худ Бергамаско ҳайвони комилан амалиётӣ буд, ки на барои намуди зоҳирӣ, балки барои қобилияти корӣ қадр мешуд. Чӯпонон онро барои хислати корӣ, тобоварӣ ва ғаризаи муҳофизатӣ парвариш медоданд, ки барои ҳифзи рама аз гургон ва дигар хатарҳои кӯҳистон зарур буд.

Дар асри бист коҳиши чӯпонии анъанавии кӯҳистони Алп шумораи ин зотро кам кард. Парваришгарони содиқи Итолиё барои нигоҳ доштани он кӯшиш карданд ва Бергамаско баъдтар аз ҷониби ташкилотҳои калони кинологӣ эътироф гардид. Он то ҳол зоти камёфта боқӣ мемонад, ки бештар аз ҷониби мухлисоне нигоҳубин карда мешавад, ки мероси корӣ ва хислати ороми онро қадр мекунанд.

Бергамаско саги устувору мустаҳкам буда, таносуби қариб чоркунҷа дорад: сандуқи чуқур, дасту пойҳои қавӣ ва андоми ҳамвору мутаносиб. Хусусияти чашмрастараш мӯй аст. Ба ҷои он ки мӯй озод ё танҳо ба тобҳо расад, дар ин зот се навъи мӯй ба ҳам печида, дар тан ва тӯли пойҳо лавҳаҳои ҳамвори қабатнок, яъне флокҳо, ба вуҷуд меоранд. Дар болои чашмон мӯй пардае месозад, ки саг тавассути он ҳанӯз ҳам мебинад.

Флокҳо ҳангоми таваллуд вуҷуд надоранд. Сагбача мӯи кӯтоҳ дорад, ки дар давоми соли аввали умраш дароз мешавад, ва кулчаҳои хос тадриҷан ҳангоми афзоиш ва печидани се навъи мӯй ба вуҷуд меоянд, ки одатан аз соли аввал оғоз шуда, дар солҳои минбаъда идома меёбад.

Мӯй ва рангҳо

Ранги мӯй аз хокистарии яктар то дараҷаҳои гуногуни хокистарӣ, изабелла ва қаҳваранги равшан фарқ мекунад ва аксар вақт бо нақшҳои торик ё мерл ҳамроҳ аст. Ранги сиёҳи яктар низ вомехӯрад, вале камтар маъмул аст. Сохти флокдор маънои онро дорад, ки мӯй на ба шакли тобҳои мудаввар, балки ба лавҳаҳои ҳамвори алоҳида қарор мегирад. Пас аз пухта расидан флокҳо аз таъсири обу ҳаво муҳофизат мекунанд ва ба шонакашии кам эҳтиёҷ доранд, гарчанде мӯи атрофи думгоҳ ва пойҳо барои беҳдошт бояд кӯтоҳ карда шавад.

Бергамаскоро беҳтарин тавре ки метавон тавсиф кард, устувор аст. Дар хона он одатан хомӯшу ором аст ва бо хушнудӣ дар паҳлуи одамони худ монда, мушоҳида мекунад. Ин зот бо оилаи худ пайванди амиқ барқарор мекунад ва бештар ба тамоми аҳли хона, на ба як шахси алоҳида, дилбастагӣ пайдо мекунад. Бо кӯдакон он сабуру муҳофиз аст, натиҷаи наслҳое, ки барои посбонии рама сарф шудаанд.

Бо дигар сагон ва ҳайвоноти хонагӣ Бергамаско умуман таҳаммулпазир аст ва бисёр вақт ҳайвоноти хурдтарро ҳамчун қисми рама медонад, ки бояд посбонӣ шавад. Нисбати бегонагон он эҳтиёткору ҳушёр аст. Ин зот шахси навомадаро бодиққат арзёбӣ мекунад ва мумкин аст посбонӣ кунад, вале Бергамаскои солим бе сабаб хашмгин намешавад.

Мустақилияте, ки дар табиати ин саг ҷой гирифтааст, дар ҳаёти ҳаррӯза зоҳир мешавад. Вай худаш фикр мекунад ва пеш аз иҷрои фармон метавонад онро баррасӣ кунад. Ин на саркашӣ, балки тарзи тафаккури саги коргарест, ки ба қабули қарор дар домани кӯҳ одат кардааст. Соҳибоне ки бо Бергамаско ҳамчун шарик, на ҳамчун тобеъ рафтор мекунанд, аз он натиҷаи беҳтарин мегиранд.

Нигоҳубини Бергамаско асосан дар солҳои аввали умраш ба мӯй ва дар тамоми ҳаёташ ба машқи мунтазам вобаста аст. Тартиби тимордорӣ ҳангоми калон шудани саг ба таври ҷиддӣ тағйир меёбад: аз сагбачаи мӯикӯтоҳ то саги калонсол, ки флокҳояш на бо шона, балки бо даст ҷудо карда мешаванд.

Тимори мӯй

• Дар соли аввал мӯи дарозшавандаи сагбачаро шона кунед, то тоза ва бе гиреҳ бимонад
• Ҳангоми оғози ташаккули флокҳо, кулчаҳоро бо даст ҷудо кунед, то ба лавҳаҳои ҳамвор табдил ёбанд, на ба як тудаи ягона мустаҳкам шаванд
• Пас аз устувор шудани флокҳо, шонакаширо тамоман бас кунед ва мӯи навбаромадаро танҳо бо даст ҷудо карда истед
• Мӯи атрофи думгоҳ, узвҳои ҷинсӣ ва пойҳоро барои беҳдошт кӯтоҳ кунед
• Гоҳ-гоҳ ҳаммом диҳед; ба мӯи ғафс вақти пурраи хушк шудан диҳед, то бӯй ва мушкилоти пӯст пайдо нашавад
• Пардаи болои чашмро санҷед ва танҳо дар сурати зарурат кӯтоҳ кунед, то саг бинад

Машқ

• Ҳар рӯз тақрибан 45 то 60 дақиқа фаъолият тавассути гардиш ва ҳаракати озод пешниҳод кунед
• Вазифаҳо ва бозиҳои ҳалли масъаларо пешниҳод кунед, ки фикри кориашро банд созанд
• Дар ҷои бехатар имкони давидан бидуни занҷир диҳед
• Аз машқи вазнин дар гармӣ худдорӣ кунед, зеро мӯи ғафс гармиро нигоҳ медорад

Муҳити зист

Бергамаско ба аксари хонаҳо мутобиқ мешавад, агар ҳар рӯз машқ гирад ва бо оилааш вақт гузаронад. Вай шароити хунуктарро авлотар медонад ва хунукиро назар ба гармӣ хеле беҳтар таҳаммул мекунад. Хонае бо ҳавлии бехатар барояш хеле мувофиқ аст, гарчанде агар дуруст гардонида шавад, дар фазои хурдтар низ зиндагӣ карда метавонад. Ин зот танҳогии дарозмуддатро дӯст намедорад ва беҳтарин ҳолаташ он аст, ки қисми ҳаёти оилавӣ бошад.

Ба Бергамаско ғизои комил ва мутавозине диҳед, ки ба зоти калони коргар мувофиқ бошад. Миқдори ғизоро мутобиқи вазн, синну сол ва сатҳи фаъолияти саг муайян кунед ва дар сурати зарурат барои нигоҳ доштани вазни солим тағйир диҳед. Мӯи ғафси ин зот метавонад иловашавии вазнро пинҳон кунад, бинобар ин ҳолати баданро на бо назар, балки бо ламс санҷед: қабурғаҳо бояд зери қабати сабуки чарб бо осонӣ ҳис карда шаванд.

Тӯҳфаҳои хӯрокӣ ва иловаҳо

Тӯҳфаҳои хӯрокиро дар ҳудуди даҳ фоизи калорияи ҳаррӯза нигоҳ доред ва ба ҳисоби онҳо миқдори хӯроки асосиро кам кунед. Аксари Бергамаскоҳое, ки ғизои комил мегиранд, ба иловаҳо ниёз надоранд. Дар бораи дастгирии буғумҳо ё дигар иловаҳо, махсусан ҳангоми пиронсолии саги калон, бо духтури ветеринар маслиҳат кунед. Ба об тоза дастрасии доимӣ таъмин кунед.

Бергамаско ҳамчун зоти тобовару солим маҳсуб мешавад, ки нисбат ба зотҳои дигар мушкилоти ирсии камтар дорад ва ин ба решаи он ҳамчун саги меҳнатдӯсти кӯҳистон вобаста аст. Умри миёнаи он 13 то 15 сол буда, барои саги ин андоза дароз ҳисоб мешавад. Мисли ҳар зоти калон, саломатии буғумҳо ва масъалаҳои ҳозима бояд диққат дода шаванд ва парваришгарони масъул сагони наслдиҳандаро муоина мекунанд.

Пешгирӣ ва нигоҳубини саломатӣ

• Ваксинатсия ва мубориза бо паразитҳоро ба таври мунтазам гузаронед
• Вазни солими баданро нигоҳ доред, то буғумҳо муҳофизат шаванд
• Хӯракро дар ду қисми хурд диҳед ва фавран пас аз хӯрокхӯрӣ аз машқи вазнин худдорӣ кунед, то хавфи варами меъда кам шавад
• Ҳар сол ба назорати духтури ветеринар равед, барои сагони пиронсол бошад бештар
• Дандонҳоро мунтазам шона кунед ва гӯшу пӯсти зери мӯйро санҷед

Бергамаско боаклона аст ва зуд мефаҳмад, ки аз ӯ чӣ мехоҳанд, вале барои қабули қарорҳои мустақил ҳангоми кор бо рама парвариш ёфтааст. Вай бештар пеш аз итоат фармонро баррасӣ мекунад, на он ки ба таври рефлектор итоат намояд. Омӯзиш вақте беҳтарин натиҷа медиҳад, ки пайваста, одилона ва ҳамчун ҳамкорӣ ба роҳ монда шавад. Усулҳои сахт пайвандро вайрон карда, сагро ба худкашӣ водор мекунанд. Иҷтимоикунонии барвақт муҳим аст, зеро ин зот табиатан бо бегонагон ҳушёр аст ва аз шинос шудани васеъ ва мусбат бо одамон, ҳайвонот ва ҷойҳо дар синни хурдӣ баҳра мебарад.

Асосҳо

1. Иҷтимоикуниро аз даврони сагбачагӣ бо таҷрибаҳои ором, гуногун ва мусбат оғоз кунед
2. Аз ибтидо ба ном ҷавоб доданро ва бозгашти боэътимодро омӯзонед
3. Дастурҳои асосиро (нишастан, хобидан, истодан, партофтани чиз) дар машғулиятҳои кӯтоҳ ва мутамарказ ташаккул диҳед
4. Пеш аз он ки саг ба андоза ва қуввати комил бирасад, гардиш бо занҷири озодро омӯзонед
5. Вазифаҳои ҳалли масъала ва бозиҳои услуби чорводориро илова кунед, то фикри саг банд бошад
6. Дар тамоми умр машқро идома диҳед, то одоб ва иштироки саг нигоҳ дошта шавад

Наслдиҳии масъулонаи Бергамаско аз волидони муоинашуда аз ҷиҳати саломатӣ ва дорои хислати солим оғоз мешавад. Сагон бояд пеш аз наслдиҳӣ аз ҷиҳати ҷисмонӣ ва рӯҳӣ комил бошанд, одатан тақрибан дар синни ду сол, вақте ки муоинаи буғуми рон ва дигар муоинаҳо гузаронида шудаанд. Азбаски ин зот камёфт аст, наслдиҳиро одатан мухлисони содиқ анҷом медиҳанд, ки барои ҳифзи хислати корӣ ва мӯи он кӯшиш мекунанд.

Давраи ҳомиладорӣ тақрибан 63 рӯз давом мекунад. Шумораи сагбачаҳо дар як таваллуд барои зоти калон мӯътадил аст. Модасаг одатан раванди таваллудро худ ба хубӣ идора мекунад, гарчанде ки бояд пешакӣ ҷои ором, гарм ва зери назорат омода карда шавад.

Сагбачаҳо бо мӯи кӯтоҳ таваллуд мешаванд; флокҳо хеле баъдтар ташаккул меёбанд. Ҳафтаҳои аввал барои хислати сагбача муҳиманд. Муносибати мулоим, шиносоии тадриҷӣ бо садоҳои хона ва иҷтимоикунонии мусбат аз ҷониби парваришгар заминаро барои саги калонсоли ором ва боэътимод фароҳам меорад. Сагбачаҳо одатан пас аз тақрибан ҳашт ҳафта ба хонаҳои нав дода мешаванд, вақте ки аз шир ҷудо шуда, иҷтимоикунонии ибтидоиро оғоз кардаанд.

Сабти номи саги зоти Чӯпонсаги бергамаскӣ дар Тоҷикистон

Номи саги зоти Чӯпонсаги бергамаскӣ, санаи таваллуд ва як сурати равшанро нависед, рақами телефонатонро илова кунед ва нигоҳ доред. Ҳамин буд: ройгон имрӯз ва ройгон ҳамеша, ва рақами чип ҳар вақт омад, ҷояш тайёр аст. Сабти номи саг бо чип ва бе чип кор мекунад.

Духтури ветеринарӣ чипро мегузорад, аммо сабти рақам кори шумост ва чипи сабтнашуда ҳеҷ касро муаррифӣ намекунад. Микрочипро сабт кунед, ройгон дар нақшаи якумра: ҳар маркае қабул мешавад, навсозӣ пас аз кӯчидан пул намехоҳад ва сабт дар ҳар соат ҷавоб медиҳад, дар дохил ва хориҷи Тоҷикистон. Ҳисоби ройгон кушоед ва ҳарду корро имрӯз тамом кунед.