Ҷерсӣ

Ҷерсӣ яке аз хурдтарин зотҳои говҳои ширӣ дар ҷаҳон аст. Зодгоҳи он ҷазираи Ҷерсӣ дар силсилаи Ҷазираҳои Канал, дар наздикии соҳили Норманди воқеъ аст. Говҳои калонсол одатан вазнашон аз 400 то 500 килограмм буда, ин аз вазни зотҳои калонҷуссаи ширӣ, ба монанди Голштин, хеле сабуктар аст. Бо вуҷуди ҷуссаи хурд, ин зот нисбат ба андозаи баданаш ҳаҷми зиёди шир медиҳад.

Пӯсти Ҷерсӣ заъфаронӣ буда, аз ранги тиллоии равшан то заъфаронии тира, ки ба қаҳваранг наздик аст, тағйир меёбад. Ин зот пеш аз ҳама бо сифати шираш арзишманд аст. Шири Ҷерсӣ нисбат ба шири аксари дигар зотҳои ширӣ фоизи баландтари равған ва протеин дорад, аз ин рӯ барои истеҳсоли равған, қаймоқ ва панир хеле матлуб аст.

Ҷерсиҳо хушмуомила, мулоим ва хушахлоқанд. Онҳо одатан кунҷков буда, ба зудӣ ба тартиби рамаҳои идорашаванда мутобиқ мешаванд, ки ин ба паҳн шудани зот аз ҷазираи хурди зодгоҳаш ба хоҷагиҳои ширӣ дар қариб тамоми қитъаҳои ҷаҳон мусоидат кардааст.

Ба кӣ мувофиқ аст

Ҷерсӣ барои истеҳсолкунандагони шире мувофиқ аст, ки на ҳаҷми зиёди моеъ, балки шири бо таркиби баланд мехоҳанд ва самаранокии хӯрокро дар ҳайвони хурдҷусса қадр мекунанд. Хислати ором ин зотро барои хоҷагиҳои хурди оилавӣ ва инчунин хоҷагиҳои калони тиҷоратӣ дастрас мегардонад. Вазни сабуктараш ба чарогоҳ фишори камтар меорад, ки дар ҷойҳои камзамин ё бо чарогоҳи маҳдуд муфид аст.

Номи ин зот аз ҷазираи Ҷерсӣ гирифта шудааст, ки калонтарин ҷазираи силсилаи Ҷазираҳои Канал буда, миёни Англия ва Фаронса ҷойгир аст. Говҳои ин ҷазира дар тӯли асрҳо тавассути шароити хоҷагидории маҳаллӣ ва интихоби мақсаднок барои шир ва равған шакл гирифтаанд.

Барои ҳифзи покии зоти маҳаллӣ, воридоти говҳои зинда ба ҷазираи Ҷерсӣ дар соли 1789 бо қонун маҳдуд карда шуд. Ин давраи тӯлонии ҷудоӣ зотро якхела ва устувор нигоҳ дошт ва яке аз сабабҳои асосии яксонии намуди Ҷерсиҳо маҳз ҳамин аст.

Дар тӯли асри нуздаҳум ин зот ба хотири сифати шир ва равғанаш обрӯ пайдо кард ва ҳайвонот ба Британия, Иёлоти Муттаҳида ва дигар кишварҳо содир карда шуданд. Дар бисёр аз ин кишварҳо китобҳои насл ва ҷамъиятҳои зотпарварӣ таъсис ёфтанд, то насабнома сабт шавад ва меъёрҳои зот нигоҳ дошта шаванд.

Дар натиҷаи ин содирот Ҷерсӣ ба зоти ширии ҷаҳонӣ табдил ёфт. Имрӯз он дар хоҷагиҳои ширии Амрикои Шимолӣ, Аврупо, Австралия, Зеландияи Нав ва бисёр минтақаҳои дигар парвариш карда мешавад ва аксар вақт бо дигар зотҳо омехта карда мешавад, то фоизи равған ва протеини шири умумиро баланд бардорад.

Ҷерсӣ сохти нозук ва кунҷдори хоси говҳои ширӣ дорад, бо сари нафис ва рӯи каме фурӯрафта. Ҷуссаи он хурд ва аз аксари дигар зотҳои ширӣ сабуктар аст, бо пистони хуб пайвастшуда, ки нисбат ба андозаи ҳайвон калон аст. Ҳам ҳайвонҳои шохдор ва ҳам табиатан бешох дучор мешаванд, ва бисёр Ҷерсиҳои парваришӣ шохашон бурида мешавад.

Пӯст ва ранг

Пӯст кӯтоҳ ва нозук аст. Ранг аз заъфаронии равшан то заъфаронии тира, ки метавонад қариб қаҳваранг ё хокистарӣ намояд, тағйир меёбад. Бинӣ одатан тира буда, бо халқаи мӯи равшантар иҳота шудааст, ва нӯги дум аксар вақт тира аст. Дар баъзе ҳайвонҳо доғҳои сафед, махсусан дар пойҳо ва зери шикам, дида мешаванд. Барзаговҳо одатан аз говҳо тиратаранд.

Ҷерсӣ бо хислати мулоим ва хушахлоқаш шинохта шудааст. Говҳо одатан дар толори ширдӯшӣ ором ва ҳамкор буда, ба зудӣ ба тартиб мутобиқ мешаванд, ки ин яке аз сабабҳои маҳбубияти зот ҳам дар хоҷагиҳои хурд ва ҳам дар хоҷагиҳои калони ширӣ мебошад. Ин зот инчунин кунҷков аст ва майл дорад нигоҳубингарон ва муҳити атрофро омӯзад.

Дар доираи рама, Ҷерсиҳо ҷамъиятчӣ буда, робитаҳои иҷтимоии равшан ба вуҷуд меоранд. Онҳо ба муносибати мунтазам ва ором хуб ҷавоб медиҳанд. Мисли аксари говҳо, ҷудоӣ ва муносибати дағал ба стресс оварда мерасонад, аз ин рӯ ин зот дар гурӯҳҳои устувор бо тартиботи ошно беҳтарин натиҷа медиҳад.

Барзаговҳо ба таваҷҷуҳи вижа ниёз доранд. Барзаговҳои ширии ҳар зот, аз ҷумла Ҷерсӣ, дар синни балоғат метавонанд саркаш ва ҳудудпараст шаванд, аз ин рӯ бояд бо иншооти мувофиқ идора шаванд ва новобаста аз он ки дар кӯдакӣ то чӣ андоза ромшуда менамуданд, ҳаргиз ҳамчун ҳайвони пурра рому бехатар ҳисобида нашаванд.

Тимордиҳӣ

• Пӯст ва мӯйро тоза нигоҳ доред, бо диққати вижа ба пистон ва нӯги пистон пеш ва баъд аз ширдӯшӣ
• Сумҳоро мунтазам буред ва тафтиш кунед, то лангӣ пешгирӣ шавад
• Барои паразитҳои беруна, ба монанди пашша, шапуш ва канал, тафтиш кунед ва дар сурати зарурат табобат кунед
• Дум ва қисми ақибро тоза нигоҳ доред, то хатари мастит ва сирояти пӯст кам шавад

Ҳаракат

• Ҳар рӯз дастрасӣ ба чарогоҳ ё майдони хушки ҳаракат фароҳам оваред
• Ҳаракати озодро иҷозат диҳед, зеро он ба саломатии пистон, қувваи пой ва ҳозима мусоидат мекунад
• Аз нигоҳдории тӯлонӣ дар сатҳҳои сахт ё тар худдорӣ кунед

Муҳити нигоҳдорӣ

Ҷерсиҳо дар чарогоҳ хуб рушд мекунанд ва ба гуногунии иқлим мутобиқ мешаванд, аммо нисбат ба ҳарорати шадид ҳассосанд. Дар обу ҳавои гарм соя ва об, ва дар шароити сард ё тар паноҳгоҳи хушк ва бе шамол бо бистари кофӣ фароҳам оваред. Ҷуссаи хурдтар маънои захираи камтари бадан нисбат ба зотҳои калонтарро дорад, аз ин рӯ хӯроки мунтазам ва ҳифз аз обу ҳаво барои вазъи ҷисмонӣ ва ҳосили шир муҳим аст.

Ҷерсӣ ҳайвони нишхваркунанда буда, ғизояш пеш аз ҳама дар асоси алаф сохта мешавад: чарогоҳ, каҳ ва силос. Ин зот бо самаранокии хӯрокхӯрӣ маъруф аст ва нисбат ба андозаи баданаш ҳаҷми зиёди шири баландтаркиб медиҳад. Говҳои ширдиҳанда ба энергия ва протеини иловагӣ ниёз доранд, ки одатан ба воситаи хӯроки консентратӣ, мутобиқ ба марҳила ва сатҳи истеҳсоли шир, таъмин мешавад. Оби тоза бояд ҳамеша дастрас бошад, зеро гови ширдиҳанда дар як рӯз ҳаҷми зиёди об менӯшад.

Иловаҳо ва хӯроки иловагӣ

Иловаи минерал ва намак ба саломатӣ ва истеҳсоли шир мусоидат мекунад; калсий, фосфор ва микроэлементҳо метавонанд дар шакли лизбардор ё ҳамчун қисми ҷира дода шаванд. Дар атрофи давраи зоидан, тавозуни калсий аҳамияти калон дорад, зеро говҳои сершир ба таби шир майл доранд. Ҳар гуна иловаҳо, ба монанди миқдори ками решамева, бояд оҳиста ворид карда шаванд ва ҳамчун қисми ками ҷира боқӣ монанд.

Ҷерсӣ зоти устувор ва дарозумри ширӣ аст, ки давраи фаъолияташ метавонад аз бисёр зотҳои калонтари ширӣ тӯлонитар бошад. Аксари масъалаҳои саломатии ин зот на бо заъфи меросӣ, балки бо талаботи истеҳсоли зиёди шир алоқаманданд. Бо ғизои дуруст, тозагӣ ва идоракунии хуби рама, Ҷерсиҳо дар тӯли бисёр давраҳои ширдиҳӣ ҳосилнок мемонанд.

Пешгирии беморӣ

• Барномаи ваксинатсия ва мубориза бо паразитҳоро мутобиқи минтақа риоя кунед
• Сумҳоро мунтазам буред ва тафтиш кунед
• Ҷои нигоҳдории тоза ва хушк ва гигиенаи хуби ширдӯширо нигоҳ доред
• Давраи гузариши атрофи зоиданро идора кунед, то бемориҳои мубодилавӣ пешгирӣ шаванд
• Барои ҳар як ҳайвон сабтҳои истеҳсол ва саломатиро нигоҳ доред

Тилишаҳои Ҷерсӣ нисбат ба зотҳои калонтар нисбатан барвақт ба синни насл мерасанд ва метавонанд пас аз расидан ба андоза ва вазъи ҷисмонии мувофиқ ҷуфт карда шаванд, на танҳо бо синни муайян. Давраи ҳомиладорӣ тақрибан нӯҳ моҳро дар бар мегирад ва натиҷаи муқаррарӣ як гӯсола аст, гарчанде дугоникӣ баъзан рух медиҳад.

Ин зот бо зоидани нисбатан осон шинохта мешавад, ки бо вазни ками гӯсола ҳангоми таваллуд алоқаманд аст. Гӯсолаҳои Ҷерсӣ ҳангоми таваллуд вазнашон сабук аст, аммо дар ҳафтаҳои аввал зуд рушд мекунанд. Гӯсолаҳо одатан бо шир ё ҷойивазкунандаи он парвариш карда мешаванд, дар ҳоле ки аз ибтидо ба хӯроки ибтидоӣ ва алаф дастрасӣ доранд, ва пас аз устувор шудани фаъолияти шикамча аз шир ҷудо карда мешаванд.

Қарорҳои зотпарварӣ дар рамаҳои ширӣ одатан бар асоси таркиби шир, шакли пистон, ҳосилхезӣ ва хислатҳои саломатӣ гирифта мешаванд. Бордоркунии сунъӣ ба таври васеъ истифода мешавад, ки дастрасиро ба доираи васеи барзаговҳои сабтшуда фароҳам меорад ва зарурати нигоҳ доштани барзагов дар хоҷагиро кам мекунад.