Брахман

Браҳман зоти калонҷуссаи гови гӯштӣ мебошад, ки аз чорвои зебу (Bos indicus)-и аз Ҳиндустон овардашуда сарчашма мегирад. Он бо кӯҳони барҷастаи болои китф ва гардан, чинҳои озоди пӯст дар гулӯ ва зери гардан ва гӯшҳои калони овезон шинохта мешавад. Барзаговҳои болиғ одатан 800 то 1100 кг вазн доранд, модаговҳо бошанд 500 то 700 кг.

Ин зот дар аввали асри ХХ дар ҷануби Иёлоти Муттаҳида аз якчанд навъи чорвои ҳиндустонӣ, аз ҷумла Гузерат, Неллор, Гир ва чорвои водии Кришна ташаккул ёфтааст. Парваришдиҳандагон ҳайвонҳоеро интихоб мекарданд, ки дар шароити гарм, тар ва пур аз ҳашарот, ки чорвои аврупоӣ дар онҳо душворӣ мекашид, зинда монда метавонистанд. Натиҷа ҳайвоне шуд, ки гармии сахтро таҳаммул мекунад, ба хӯроки бесифат тоб меорад ва дар баробари кана ва бисёр гельминтҳо муқовимат нишон медиҳад.

Чорвои Браҳман ҳам барои истеҳсоли гӯшт ва ҳам, на камтар аз он, барои дурагакунӣ нигоҳ дошта мешавад. Омезиши Браҳман бо зотҳои бритониёӣ ё континенталӣ гӯсолаҳоеро медиҳад, ки тобоварии гармо ва устувории Браҳманро бо хусусиятҳои лошаи волидайни дигар муттаҳид мекунанд. Маҳз ҳамин таъсири гетерозис яке аз сабабҳои дар саросари минтақаҳои тропикӣ ва субтропикии ҷаҳон паҳн шудани ин зот гардидааст.

Барои кӣ мувофиқ аст

Браҳман барои чорводорони минтақаҳои гарм ё тар, дар хоҷагиҳои калони чарогоҳӣ ё даштӣ мувофиқ аст, ки дар онҳо тобоварии гармо ва камхарҷии нигоҳдорӣ нисбат ба афзоиши босуръати ибтидоӣ аҳамияти бештар доранд. Барои хоҷагиҳои хурд ё нигоҳдории интенсивӣ он камтар мувофиқ аст. Муносибати ором ва тартиби доимӣ ҷиҳати ором ва идорашавандаи ин зотро зоҳир мекунад.

Аҷдодони Браҳман чорвои зебуи нимҷазираи Ҳиндустон мебошанд, гурӯҳи зотҳое, ки кӯҳони хоси китф доранд ва дар давоми ҳазорсолаҳо ба гармо, хушксолӣ ва паразитҳо мутобиқ шудаанд. Ин чорво ба навъи Bos indicus тааллуқ дорад, ки аз чорвои таврии (Bos taurus)-и Аврупо фарқ мекунад.

Чорвои ҳиндустонӣ дар давоми асри XIX ва аввали асри ХХ тавассути якчанд маротиба воридот ба Иёлоти Муттаҳида расид. Ҳайвонҳо аз зотҳои ба монанди Гузерат, Неллор, Гир ва чорвои водии Кришна ба минтақаи соҳили Халиҷи Мексика омаданд. Чорводорони амрикоӣ, бахусус дар Техас ва бо тӯли соҳил, ин навъҳоро якҷоя карда, ҳайвоне сохтанд, ки ба гармо ва намнокии маҳаллӣ мувофиқ бошад.

Барои ин зоти омехта номи Браҳман қабул карда шуд ва дар соли 1924 Ассотсиатсияи Парваришдиҳандагони Браҳмани Амрико барои бақайдгирӣ ва стандартикунонии чорво таъсис ёфт. Дар давоми даҳсолаҳои минбаъда парваришдиҳандагон навъро такмил дода, аҳолии ҳозираи ин зотро ба вуҷуд оварданд.

Аз Иёлоти Муттаҳида чорво ва генетикаи Браҳман ба Австралия, Амрикои Ҷанубӣ, Африқои Ҷанубӣ ва дигар минтақаҳои гарм паҳн шуд. Ин зот инчунин асоси бисёр зотҳои омехта, аз ҷумла Брангус, Санта-Гертрудис ва Бифмастер гардид, ки ҳар кадоми онҳо тавассути омезиши Браҳман бо зотҳои таврӣ барои мустаҳкам кардани тобоварии гармо дар рамаҳои маҳсулноки гӯштӣ ба вуҷуд омадаанд.

Браҳманро дарҳол аз рӯи кӯҳони мушакӣ ва бофтаи пайвасткунандаи болои китф, ки дар барзаговҳо назар ба модаговҳо калонтар аст, шинохтан мумкин аст. Ин зот чини чуқур ва овезони пӯстро дар зери гулӯ ва чинҳои озоди пӯстро дар қисми поёни шикам дорад, хусусиятҳое, ки масоҳати пӯстро барои хунуккунии бадан зиёд мекунанд. Гӯшҳо калон буда, ба поён овезонанд, сар нисбатан дароз буда, профили андаке барҷаста дорад.

Ҷуссаи ҳайвон мушакдор буда, пойҳои қавӣ ва андозаи миёна дорад. Пӯст ғафс, рангдор ва ҳаракатнок буда, мӯи кӯтоҳ ва ҳамворро мепӯшонад. Ин хусусиятҳо ба ҳайвон кӯмак мекунанд, ки гармиро зудтар аз бадан дур кунад ва ҳашароти газанда камтар ба он наздик шаванд.

Мӯина ва рангҳо

Ранги маъмултарин хокистарӣ буда, аз қариб сафед то хокистарии миёна тағйир меёбад, ва барзаговҳои болиғ одатан дар гардан, китф ва қисми ақиб торик тар мебошанд. Ранги сурх низ вомехӯрад ва дар бисёр феҳристҳои зотӣ эътироф шудааст. Пигменти торик дар зери пӯст аз нури шадиди офтоб муҳофизат мекунад, ва мӯи кӯтоҳ имкон медиҳад арақ ва ҳаво ба пӯст расанд, то бадан хунук шавад.

Чорвои Браҳман зирак ва мушоҳидакор аст. Онҳо тартиботро зуд ёд мегиранд ва ба муносибати доимӣ ва ором хуб ҷавоб медиҳанд, аз ин рӯ тамоси мунтазами инсонӣ аз синни хурдӣ муҳим аст. Ҳайвонҳое, ки бо оромӣ нигоҳдорӣ мешаванд, тобеъ ва идорашаванда мегарданд, дар ҳоле ки онҳое, ки дар дашт танҳо гузошта мешаванд, метавонанд нисбат ба одам эҳтиёткор бошанд.

Ин зот ба атрофи худ ҳушёр аст, хусусияте, ки ҳангоми наздикшавии ногаҳонӣ метавонад ҳамчун асабоният қабул шавад. Модаговҳо ғарезаи модарии қавӣ доранд, гӯсолаҳои худро сахт ҳимоя мекунанд ва модарони диққатнок мебошанд. Дар дохили рама Браҳман ҷамъиятӣ буда, гурӯҳҳои устувор ташкил медиҳад. Барзаговҳо метавонанд боэътимод ва ҷасур бошанд, бинобар ин ба нигоҳдории ботаҷриба ва иншооти боэътимод ниёз доранд. Нисбат ба одамони ношинос ё ихтилоли ногаҳонӣ ин зот эҳтиёткор мемонад, ки ин қисми ҳушёрии умумии он аст, на хашмгинӣ.

Тимордиҳӣ

• Ҳангоми нигоҳубини мунтазам пӯст, чинҳои пӯст ва атрофи кӯҳонро аз кана, бит ва илтиҳоб санҷед.
• Сумро мунтазам кӯтоҳ кунед ва пой ва пойчаро, бахусус дар ҳайвонҳое, ки дар замини нарм ё тар мебошанд, тафтиш кунед.
• Ҳар гуна захм ё соишро дарҳол тоза ва табобат кунед, зеро пӯсти ғафс мушкилоти рушдёбандаро пинҳон карда метавонад.

Ҳаракат

• Чарогоҳ ё замини дашти кушод фароҳам оваред, то чорво тавонад дар давоми рӯз чарад ва ҳаракат кунад.
• Панҷара ва роҳҳоеро нигоҳ доред, ки рамаро аз чарогоҳ ба об ва соя мебаранд.
• Ба ҳаракати табиии рама роҳ диҳед, на маҳдудкунӣ, зеро ин ба одати фаъоли чариши ин зот мувофиқ аст.

Муҳити зист

Браҳман барои гармо сохта шудааст ва намнокӣ, офтоби шадид ва хӯроки бесифатро назар ба аксар зотҳои дигар беҳтар таҳаммул мекунад. Бо вуҷуди ин, вай ба дастрасии боэътимод ба оби тоза ва соя дар вақти гармтарини рӯз ниёз дорад. Ин зот сардии дарозмуддат ва намнокиро камтар таҳаммул мекунад, бинобар ин дар иқлими сард паноҳгоҳ аз шамол ва борон муҳим аст. Иншооти боэътимод ва мустаҳками нигоҳдорӣ барои кор бо барзаговҳо ва модаговҳои калон бехатарона зарур аст.

Браҳман ҳайвони чаранда буда, дар алаф ва буттазор, аз ҷумла дар чарогоҳҳое, ки бисёр зотҳои аврупоӣ дар онҳо зинда монда наметавонанд, хуб мерӯяд. Истеъмоли моддаи хушк тахминан 2 то 3 фоизи вазни бадан дар як рӯз аст, яъне модагови 600 килограмма тақрибан 12 то 18 кг моддаи хушкро дар як рӯз мехӯрад. Дар ҷое ки сифат ё миқдори чарогоҳ паст мешавад, каҳ, силос ё хӯроки консентратӣ норасоиро пур мекунад. Оби тоза бояд ҳамеша дастрас бошад ва истеъмоли он дар обу ҳавои гарм якбора зиёд мешавад.

Иловаҳо ва хӯроки иловагӣ

Блокҳои минералӣ ва намаки озодинтихобро, ки барои хоки ва алафи маҳаллӣ мутаносиб карда шудаанд, фароҳам оваред, зеро дар бисёр минтақаҳо мис, селен ё дигар микроэлементҳо намерасанд. Дар мавсимҳои хушк ё дар охири ҳомиладорӣ иловаҳои энергия ва сафеда ҳолати ҷисмонии чорворо дастгирӣ мекунанд. Ҳар гуна ғалла ё хӯроки консентратиро тадриҷан ворид кунед, то аз ихтилоли ҳозима пешгирӣ шавад.

Браҳман яке аз устувортарин зотҳои чорво мебошад. Пӯсти ғафс ва ҳаракатноки он, мӯи кӯтоҳ ва муқовимати табиӣ ба кана ва бисёр паразитҳо мушкилоти маъмулеро, ки дар чорвои таврии дар минтақаҳои тропикӣ нигоҳдоришаванда рух медиҳанд, кам мекунад. Бо идоракунии хуб ин зот аксар вақт 12 то 20 сол умр мебинад, ва модаговҳои маҳсулнок метавонанд назар ба бисёр зотҳои дигар дар рама муддати дарозтар бимонанд.

Бо вуҷуди ин устуворӣ, чорвои Браҳман ҳанӯз ба нигоҳубини стандартии саломатии рама ниёз дорад ва ба фишори сармо, баъзе бемориҳо ва ҳолатҳои марбут ба идоракунӣ осебпазир мемонад.

Нигоҳубини пешгирикунанда

• Барномаи ваксинатсия ва зиддикирмии мутобиқ ба минтақаи маҳаллӣ ва хатарҳои бемориро риоя кунед.
• Санҷиш ва кӯтоҳкунии мунтазами сумро идома диҳед.
• Назорати пашша ва канаро нигоҳ доред ва соя ва оби тозаро таъмин кунед.
• Ҳолати ҷисмониро мунтазам баҳо диҳед ва хӯрокдиҳиро пеш ва пас аз гӯсоладорӣ танзим кунед.
• Муоинаи мунтазами байторӣ ва санҷиши қобилияти дурагакунии барзаговҳоро ба нақша гиред.

Тавлаҳои Браҳман нисбат ба бисёр зотҳои таврӣ ба балоғати ҷинсӣ андаке дертар мерасанд, ва парваришдиҳандагон одатан онҳоро дар синни 18 то 24 моҳагӣ, вобаста ба афзоиш ва ҳолати ҷисмонӣ, бори аввал ҷуфт мекунанд. Барзаговҳо дар синни ҷавонӣ борвар мешаванд, аммо пеш аз истифода бояд санҷиши қобилияти дурагакуниро гузаранд.

Ҷуфтгирӣ бо роҳи табиӣ ё бордоркунии сунъӣ анҷом дода мешавад. Ҳомиладорӣ тақрибан 285 то 292 рӯз давом мекунад, ки нисбат ба бисёр зотҳои бритониёӣ андаке дарозтар аст. Модаговҳо қариб ҳамеша як гӯсола медиҳанд, дугоникӣ кам рух медиҳад. Гӯсолаҳои Браҳман аксар вақт ҳангоми таваллуд хурд мебошанд, ки ин ба шӯҳрати зот дар гӯсоладории осон мусоидат мекунад, сипас босуръат афзоиш меёбанд.

Модаговҳо ғарезаи модарии қавӣ доранд, гӯсолаҳои худро ҳимоя мекунанд ва шираш ба қадре кофист, ки гӯсолаи солимро дар чарогоҳ парвариш кунанд. Гӯсолаҳо одатан дар синни 6 то 8 моҳагӣ аз шир ҷудо карда мешаванд. Устуворӣ ва гӯсоладории осони ин зот аз сабабҳои асосии истифодаи васеи он дар барномаҳои дурагакунӣ мебошад.