Сококе

Сококе гурбаи миёнаи мӯкӯтоҳ аст, ки решаи он ба минтақаи ҷангали соҳилии Кения бармегардад. Яке аз нодиртарин нажодҳои аслӣ дар ҷаҳон аст ва шумори сабтшудаи он дар тамоми дунё кам мондааст. Ин нажод бо андоми нозук ва пурҷунбу ҷӯш, пӯшиши кӯтоҳи хол-хол бо рангҳои қаҳваӣ ва рафтори ҳамеша ҳушёр ва фаъол аз дигарон аст.

Соҳибонаш Сококеро гурбаи меҳрубон бо оилааш тавсиф мекунанд, ки дар айни замон мустақилии кофӣ барои хушҳол кардани худаш дорад. Нисбат ба муҳити худ кунҷков аст, рӯтини хонаро зуд ёд мегирад ва аз нигоҳи ҷисмонӣ тавонеи боло рафтан ва парридани бештар аз аксар гурбаҳои хонагӣ дорад. Ба тамоми оила дилбастагӣ мекунад на ба як нафари хос.

Сококе барои хонаи фаъоли Душанбе ё дигар шаҳрҳои Тоҷикистон муносиб аст, ки фазои амудӣ, таъмули рӯзона ва хавасмандии зеҳнӣ дошта бошад. Барои касе ки гурбаи оромро мехоҳад мувофиқ нест. Бо ҳамнишинӣ ва фазои кофӣ, ҳамроҳи мустаҳкам, солим ва ширин аст.

Ин нажод барои кӣ муносиб аст

Сококе барои онҳое муносиб аст, ки гурбаи варзишии таъмулгаро мехоҳанд ва метавонанд мебели боло рафтан, бозӣ ва диққат фароҳам кунанд. Дар хонае ки касе қисмате аз рӯзро бошад хуб зиндагӣ мекунад ва бо ҳайвонҳои дигар пас аз шинос кардани тадриҷӣ кинор мекунад. Барои соҳибоне ки гурбаи ором ва камтаҳарруки мехоҳанд ё мехоҳанд гурбаро муддати дарозе танҳо гузоранд мувофиқ нест.

Номи ин нажод аз ҷангалҳои Арабуко-Сококе дар соҳили Кения гирифта шудааст, ки гурбаҳои бунёнгузор дар байни ҷамъиятҳои деҳотӣ зиндагӣ мекарданд. Ривоятҳо аввалин гурбаҳои мустандшударо дар охири солҳои 1970 медонанд, вақте ки як сокини кениягӣ ба гурбаҳои маҳаллӣ бо пӯшиши хол-холи ғайриоддӣ ҷолибӣ зоҳир кард.

Шумораи андаки ин гурбаҳо ба Аврупо фиристода шуданд ва Дания аз аввал маркази асосии нажоди рушдёбанда буд. Парваришдиҳандагон он ҷо аҳолии поягузоре эҷод карданд ва сабти насабро шурӯъ карданд то пӯшиши мушаххас ва намуди табиии нозукро ҳифз кунанд.

Воридотҳои баъдӣ гурбаҳои бештаре аз ҳамон минтақаи Кения оварданд то захираи генетикӣ гасттарда шавад. Чун аҳолии аввалия хурд буд ва пешинаи чуқуртараш ҳеҷ гоҳ пурра муайян нашуд, манобеъ хостгоҳашро номаълум тавсиф мекунанд. Сококе акхар ба унвони нажоди бумии табиие муаррифӣ мешавад, ки баъдтар стандардсозӣ шуда, на ҳибриди аз пеш барнома шуда.

Сококе дар даҳаҳои баъдӣ аз баъзе рӯйхатгирии гурба эътироф гирифт, аммо нодир монд. Барномаҳои парвариш маҳдуд ва мутамарказ дар чанд кишвар ҳастанд, ки шумори гурбабаччаҳои дастрасро нисбат ба нажодҳои асосӣ поин нигоҳ медорад.

Сококе намуди варзишии зебо дорад. Бадан дар дарозӣ миёна ва нисбатан нозук аст, рӯи пойҳои дарозе, ки пойҳои ақибаш аз пешаш дарозтаранд, қарор дорад ва ин ҳолатеро ки шабеҳи роҳ рафтан рӯи сари ангуштон ва ҳаракати равон аст ба он медиҳад. Сар гӯшаи тағйирёфта бо гӯшҳои калони рост ва чашмони бодомӣ ки аз каҳрабоӣ то сабзи равшан тағйир мекунанд. Дум аз миёна то дароз аст ва ба сӯи нӯг борик мешавад.

Пӯшиш хусусияти барҷастаи нажод аст: кӯтоҳ, часпида ба бадан ва бо ҳадди аққали қабати зерин, ба тавре ки нақши хол-холи гирдбодии қаҳваӣ дар тамоми бадан равшан дида мешавад. Аломатҳои классикии тобӣ аксар ба назар шаффоф, шабеҳи бофти донаи чӯб мерасад.

пӯшиш ва рангҳо

Рангбандии эътирофшуда тобии қаҳваӣ бо тикинги агутӣ рӯи ҳар мӯй аст, ки заминаи қаҳваии гармеро бо аломатҳои гирдбодии торик тавлид мекунад. Пӯшиши тунук рӯи бадан нишаста ва дар лас кӯтоҳ ҳис мешавад. Чун қабати зерин кам аст, нажод ба таври мӯтадил мӯй мерезад ва ба сармо ҳассос аст, пас муҳити гарми дохилиро тарҷеҳ медиҳад.

Сококе гурбаи дарбондаву вобаста ба инсон аст, ки ба оилааш дилбастагии амиқ дорад. Майл дорад аъзои оиларо дунбол кунад, дар фаъолияти рӯзона иштирок кунад ва ба ҷои интизор шудан барои наздик шудани дигарон дунбали таъмул бошад. Бисёре аз онҳо гапзан ҳастанд ва аз як диапазони садоҳо барои муошират истифода мекунанд.

Бо бегонаҳо ин нажод аввал эҳтиёткор аст ва пас аз ором шудан иҷтимоӣ мешавад. Бо гурбаҳои дигар ва сагҳои ошно бо гурба, Сококе одатан пас аз шиносонии сунъии баллъ кинор мекунад, ки табиати боваркоронаи кунҷковаш кӯмак мекунад. Ҳушёрии он дар ҳаллу фасли масъала, омӯзиши рӯтин ва майли бررасии қуфлҳо, кашшакҳо ва фазоҳои баланд намоён мешавад.

Хусусияти барҷаста фаъолият аст. Сококе дар тамоми рӯз мечарад, мепарад ва мекашфад ва ба хуруҷ барои он нерӯ ниёз дорад. Бе таҳрики кофӣ шояд беором шавад ё тафриҳашро худаш ёбад. Дар хонае ки ниёзҳояшро иҷро мекунад, меҳрубон, мутавозин ва бо оилааш дарбанда аст.

Нигоҳубини рӯзона бештар дар атрофи фаъолият ва гармӣ мегардад то нигоҳубини пӯшиш. Пӯшиши кӯтоҳи тунук кори камеро мехоҳад, аммо нерӯ ва ҳушёрии нажод ниёз ба иштирокоти пайвастаи ҷисмонӣ ва зеҳнӣ доранд.

ороиши пӯшиш

• Ҳафтае як бор шона кунед то мӯйҳои рехта гирифта шаванд ва равғанҳои пӯст паҳн шаванд.
• Танҳо дар сурати лозимӣ ҳаммом кунед; пӯшиш бо ҳадди аққали кӯшиш тоза мемонад.
• Гӯшҳоро ба таври давравӣ санҷед ва тоза кунед ва ҳар чанд ҳафта нохунҳоро кӯтоҳ кунед.
• Дандонҳоро мунтазам буруши занед ё аз лавозими байторӣи дандонӣ истифода кунед.

машқ

• Ҳадди аққал ду ҷаласаи бозии фаъол дар рӯз бо бозичаҳои чӯбӣ ё бозиҳои таъқиб.
• Дарахтони гурбаи баланд, рафҳо ва суфаҳо барои боло рафтан ва паридан фароҳам кунед.
• Хӯрокдиҳандаҳои муаммоӣ ва бозичаҳои ҷустуҷӯро барои кори зеҳн иваз кунед.
• Дастрасии берунии бехатар ва бо назорат мисли кофии гурба ё қадам задан бо занҷир ро дар назар гиред.

муҳит

Сококе ба хотири пӯшиши тунук ва қабати зеринаш хонаи гармро тарҷеҳ медиҳад. Дар дохили хона ё дар ҳавлиҳои берунии бехатар нигоҳ доред, фазои амудӣ диҳед ва аз утоқҳои сард дур кунед. Сококее ки муддати дарозе танҳо монад шояд харобкор шавад, пас ҳайвони ҳамроҳ ё бозичаҳои таъсирбахш кӯмак мекунад.

Сококе мисли ҳамаи гурбаҳо гӯштхӯри иҷборӣ аст ва бо парҳези пурра ва мутавозине, ки дар асоси сафедаи ҳайвонӣ сохта шуда, беҳтарин ҳолат дорад. Сатҳи фаъолияташ маъни сӯзонидани пайвастаи нерӯро дорад, аммо ҳаҷми ваъдаҳо бояд назорат шавад то андоми нозукаш дучори вазни изофӣ нашавад. Оби тоза бояд ҳамеша дастрас бошад ва хӯроки тар метавонад ба таъминоти оби кафӣ кӯмак кунад.

хӯрокаки хурд ва иловаҳо

Хӯрокаки хурдро ба ҳудуди 10 фоизи калорияҳои рӯзона маҳдуд кунед ва миқдори ваъдаҳои асосиро мутаносибан кам кунед. Парҳези тиҷоратии мутавозин одатан ҳамаи ниёзҳои ғизоиро баровар мекунад, пас иловаҳоро танҳо дар асоси тавсияи байтор илова кунед. Хӯрокаки хурди мувофиқ барои гурба интихоб кунед ва аз мушоракати хӯроки инсонии тунукдор худдорӣ кунед.

Сококе нажоди мустаҳкам шинохта мешавад, ки бемории генетикии мустанади хосси нажод надорад, қисман ба хотири хостгоҳи табиияш. Умри миёна 12 то 15 сол аст. Мисли ҳар гурбае аз захираи генетикии хурд, парваришдиҳандагони масъул ҳолатҳои умумии гурбаро зери назорат доранд ва аксар мушкилоти саломатӣ дар ин нажод ҳамон мушкилоти рӯзмараест ки гурбаҳо ба таври умум бо онҳо рӯ ба рӯ мешаванд. Пӯшиши тунукаш ҳам онро нисбат ба сармо аз аксари гурбаҳои мӯкӯтоҳ ҳассостар мекунад.

нигоҳубини пешгирӣ

• Санҷишҳои солонаи байторӣ ё ду маротиба дар сол.
• Ваксинаи асосӣ ва назорати паразит тибқи барномаи байтор.
• Нигоҳубини мунтазами дандон дар хона ва тозакунии касбӣ дар сурати лозимӣ.
• Арзёбии ҳолати бадан барои ҳифзи вазн дар доираи солими нозук.
• Ихтасор кардан магар инки қисмате аз барномаи тасдиқшудаи парвариш бошад.

Ҳушёрии Сококе ва ҳавасмандиаш ба хӯрок онро аз гурбаи мутавассит қобили омӯзиштар мекунад. Метавонад номи худ, фармоишҳои аввалия, баргаштан ва найрангҳоро ёд гирад ва бисёре бо клеркеромӯзӣ, бозичаҳои муаммоӣ ва ҳатто қадам задан бо занҷир кинор мекунанд. Ҳидоят кардани ин қобилият ба сӯи фаъолияти сохторёфта рафтори нодилхоҳи бархостаи дилхушӣро ҳам кам мекунад. Ҷаласаҳоро кӯтоҳ, мукаррар ва мусбат нигоҳ доред ва лаҳзаеро ки диққат парешон мешавад зери назор гиред.

асосҳо

1. Як ҷойи ором ва як хӯрокаки баарзиши баланде, ки гурба барояш кор кунад, интихоб кунед.
2. Аз нишонгари равшане мисли клекер ё як калимаи кӯтоҳ дар лаҳзаи иҷрои амали дилхоҳ истифода кунед.
3. Дарҳол мукофот диҳед ва ҳар ҷаласаро зери чанд дақиқа нигоҳ доред.
4. Як рафторро дар як вақт омӯзонед ва душвориро тадриҷан зиёд кунед.
5. Бо муваффақият хатм кунед ва барои ҳамвории рӯзона такрор кунед.

Гурбаҳо дар ҳудуди 6 то 10 моҳ ба балоғати ҷинсӣ мерасанд, гарчанде парваришдиҳандагони масъул одатан мунтазир мешаванд то балоғати пурраи ҷисмонӣ. Гурбаҳои мода ба таври фаслонӣ ба ҷӯш меоянд ва то ҷуфт шудан борҳо гарм мешаванд. Баъд аз ҷуфтшавии муваффақ, муддати ҳомиладории гурба тақрибан 63 то 67 рӯз аст ва бо як дастаи гурбабачча, ки модар онҳоро шир медиҳад ва дар ҳафтаҳои баъдӣ аз шир мегирад, хотима меёбад.

Гурбабаччаҳо тақрибан дар якуду ду ҳафта чашм мекушоянд, тақрибан дар чаҳор ҳафтагӣ шурӯъ ба аз шир гирифтан мекунанд ва одатан дар 12 то 14 ҳафтагӣ пас аз ваксина задан, иҷтимоӣ шудан ва ёд гирифтани хӯрдани мустақил омода мешаванд ба хонаҳои нав бираванд. Чун Сококе аз аҳолии бунёнгузори хурде сарчашма мегирад, пайгирии дақиқи насаб ва тақлиби дохили нажод барои ҳифзи саломатии генетикӣ аҳамият дорад. Парвариш бояд танҳо аз ҷониби парваришдиҳандагони ботаҷриба ва сабтшудае анҷом шавад, ки рӯи некуаҳволии дарозмуддати нажод тамаркуз доранд.

Сабти номи гурбаи зоти Сококе дар Тоҷикистон

Клиника ё паноҳгоҳ танҳо ба рақаме занг мезанад, ки сабт ба вай медиҳад. Он рақам аз они шумо бошад: номи гурбаи зоти Сококе, ранг ва сураташ дар паҳлӯи телефони шумо, дар сабте, ки аз ҳар кишвар ҷавоб медиҳад. Сабти номи гурба дар чанд дақиқа тамом мешавад.

Агар гурбаи зоти Сококе аллакай чип дошта бошад, рақамашро алоҳида сабт кунед; гузоштан ва сабт кардан ду кори ҷудогонаанд ва дуюмаш аз шумост. Микрочипро сабт кунед, ройгон дар нақшаи якумра: ҳар марка қабул мешавад, навсозӣ пас аз кӯчидан ройгон аст ва сабт дар дохил ва хориҷ ҷавоб медиҳад. Ҳисоби ройгон кушоед ва корро имрӯз тамом кунед.