Зоти омехта Алпака

Алпакаи омехта насабе дорад, ки аз зиёда аз як навъи алпака ё хатти парваришӣ сарчашма мегирад. Дар баъзе ҳолатҳо ин насаб аз омезиши қасдӣ ё тасодуфии ду навъи шинохташуда, яъне Ҳуакайа ва Сури, ба вуҷуд меояд. Ин гурӯҳ инчунин ҳайвоноеро дар бар мегирад, ки шаҷаранамаашон нопурра, номаълум ё бо сабабҳои берун аз истеҳсоли нахи якнавъа омехта шудааст.

Аз он ҷо ки волидайн метавонанд аз нигоҳи сохтори пашм, нисбатҳои бадан ва ранг бо ҳам фарқ дошта бошанд, насл тавсеаи васеътаре аз хусусиятҳоро нисбат ба ҳайвонони якнавъа нишон медиҳанд. Пашм метавонад аз хусусияти зич ва мавҷдори Ҳуакайа то қулфҳои дарозу абрешимии Сури бошад ё ҷое дар байни ин ду қарор гирад. Андоза ва сохтори бадан одатан дар доираи муқаррарии алпака мемонад ва табиати рафторӣ ба таври умум ба монанди намудҳои дигар аст.

Алпакаҳои омехта дар хоҷагиҳои саросари ҷаҳон ёфт мешаванд. Баъзеи онҳо аз ҷуфтгириҳои тасодуфӣ дар саҳро ба вуҷуд меоянд. Баъзеи дигар натиҷаи омезиши қасдии навъҳо барои омӯзиши фенотипҳои нах ё тавлиди ҳайвонҳои мувофиқ барои мақсадҳои тиҷоратии мушаххас мебошанд. Бисёре аз алпакаҳо дар хоҷагиҳои хурди таълимӣ ё сарғармӣ дорои насаби омехта ё тасдиқнашуда ҳастанд.

Ин ҳайвонҳо ба таври комил ҳамчун истеҳсолкунандаи нах, чорвои ҳамроҳ ё узви гала фаъолият мекунанд. Онҳо дар анҷуманҳои нажодии хоси навъ сабт намешаванд, аммо сабт барои нигоҳ доштан ё кор кардан бо онҳо ҳатмӣ нест.

Барои кӣ мувофиқ аст

Алпакаҳои омехта барои хоҷагиҳои хурд, хоҷагиҳои тафриҳӣ, хоҷагиҳои таълимӣ ва истеҳсолкунандагони нахе мувофиқанд, ки барояшон маҳсулнокӣ ва хусусияти рафторӣ нисбат ба вазъияти сабт муҳимтар аст. Касоне ки мехоҳанд алпака нигоҳ доранд бидуни хароҷот ё коғазбозии чорвои аслинажоди сабтшуда, шояд афроди омехтаро имконпазир биёбанд. Барои барномаҳои нахе ки ба ҳайвонҳои гувоҳинома дода шуда ниёз доранд мувофиқ нестанд ва намешавад онҳоро бо анҷуманҳои нажодии хоси навъ сабт кард.

Алпака ҳамчун намуд аз викуняи ромшуда дар тӯли чанд ҳазор сол дар баландкӯҳҳои Андии Амрикои Ҷанубӣ, асосан Перуи имрӯза, пайдо шудааст. Дар марҳилае дар давраи хонагӣ ё баъд аз он ду навъи мушаххас пайдо шуд: Ҳуакайа бо пашми зич, рост ва мавҷдор, ва Сури бо қулфҳои дарозу абрешимию овезон. Тадқиқоти генетикӣ тасдиқ мекунад, ки ин ду навъ аз аҳолии ниёгони умумӣ ҷудо шудаанд, гарчанд дақиқан кай ва зери кадом фишори интихобӣ ин ҷудоӣ ба амал омад ҳоло ҳам мавзӯи омӯзиш аст.

Дар шеваи анъанавии чорводории Андӣ, ҳайвонҳои Ҳуакайа ва Сури гоҳе бо ҳам ё дар галаҳои ҳамсоя нигоҳ дошта мешуданд. Ҷуфтгириҳои саҳроӣ рух медод ва наслоне бо хусусияти пашми миёна ё номуназзам ба вуҷуд меовард. Чорводорони Андӣ фарқи байни навъҳоро дарк мекарданд ва одатан тарҷеҳ медоданд онҳоро ҷудо нигоҳ доранд то устувории пашм ҳифз шавад, аммо дар амал аҳолиҳо дар ҳама минтақаҳо ҳеҷ гоҳ пурра аз ҳам ҷудо набуданд.

Вақте ки алпакаҳо аз Амрикои Ҷанубӣ аз солҳои 1980 ба ин сӯ содир шуданд ва дар солҳои 1990 шитоб гирифт, ҳайвононе ки ба Иёлоти Муттаҳида, Австралия, Зеландияи Нав, Канада ва Аврупо расиданд дорои насаби мутағайир ва на ҳамеша мустанадшуда буданд. Баъзе галаҳои бунёдгузор дорои омезишҳои Ҳуакайа-Сури ё ҳайвонҳои бо навъи номуайян буданд. Бо васеъ шудани ин галаҳо, насаби омехта бахше аз аҳолии заминаи кишварҳои воридотӣ гашт.

Омезиши қасдии Ҳуакайа-Сури низ дар муҳитҳои тадқиқотӣ ва истеҳсолӣ барои омӯзиши меросияти навъи пашм гузаронида шудааст. Хусусияти пашми Сури дар баъзе моделҳо ба назар мерасад, ки аз ҷониби ژни ғолиб дар як локуси ягона назорат мешавад, яъне омезиши Ҳуакайа-Сури наслоне тавлид мекунад, ки метавонанд хусусиятҳои Суриро ҳамл кунанд ҳатто агар яке аз волидайн Ҳуакайа бошад. Ин омезиши қасдиро ба абзоре барои омӯзиши генетикаи нах табдил додааст.

Дар баробари ин, бисёре аз хоҷагиҳои хурд ва амалиётҳои тафриҳӣ алпакаро бидуни дунбол кардани сабт харидорӣ кардаанд ва ҳайвонҳо бидуни сабтҳои пурраи насаб дастба даст гаштанд. Бо гузашти вақт ин аҳолии калоне аз алпакаҳоро дар бисёр кишварҳо ба вуҷуд овард, ки насабашон ё воқеан омехта аст ё ба содагӣ қобили тасдиқ нест. Гурӯҳи алпакаи омехта имрӯз ин тарккиби омезиши тасодуфӣ, озмоиши қасдии навъ ва гум шудан ё набудани сабтҳоро инъикос мекунад.

Ҳеч зоҳири ягонае алпакаи омехтаро таъриф намекунад. Нисбатҳои бадан дар қолаби умумии шутурсонон мебошад: гарданак дароз, сар рост бо чашмони калон ва гӯшҳои рост, пойҳои нисбатан нозук ва бадани фишурда. Он чи бештар тағйир мепазирад пашм аст.

Ҳайвоне бо насаби ғолиби Ҳуакайа одатан пашме дорад, ки аз бадан ба берун месабзад бо мавҷи намоён, намуди гирду пашмолу медиҳад. Ҳайвоне бо таъсири бештари Сури метавонад қулфҳои дарозтар, печхурда ё овезонро бо мавҷи камтар ё бе мавҷ нишон диҳад. Бисёре аз алпакаҳои омехта пашме тавлид мекунанд, ки бо ҳеч яке аз ин тавсифот ба равшанӣ мувофиқат намекунад, бо ламъаҳое аз хусусияти мухталиф ё нахе, ки мустақимтар аз Ҳуакайаи муқаррарӣ аст аммо ба андозаи Сурии муқаррарӣ абрешимин ё қулфсоз нест. Ин пашми миёна гоҳе ҳамчун дорои таърифи мавҷи кам ё хусусияти стэпли омехта тавсиф мешавад.

Рангубор ҳамон тавсеаи васеъеро пайравӣ мекунад, ки дар саросари намуд дида мешавад, аз сафед то зарди рангпарида, қаҳваӣ, хокистарӣ, сиёҳ ва рангин, бе ин ки ранги мушаххасе дар ҳайвоноти омехта нисбат ба ҳайвоноти якнавъа маъмултар бошад.

Хусусияти пашм дар омезишҳо

Муҳимтарин тағйирпазирии амалӣ дар алпакаҳои омехта дар хусусияти пашм аст. Нах аз ҳайвоне бо ғалабаи Ҳуакайа метавонад ба монанди нахи алпакаи стандарт ресида шавад. Нах аз ҳайвоне бо ғалабаи Сури ба коркарди гуногун ниёз дорад. Пашми миёна шояд ба хубии ҳеч яке аз навъҳо барои мақсадҳои тиҷоратӣ кор нарезад, ки ин яке аз сабабҳои пешгирии барномаҳои парвориши ба навъ интихобӣ аз омезиши қасдӣ аст. Барои ресандагони дастӣ хурдмиқёс ё ҳунармандони нах, ин гуногунӣ метавонад ҷолиб бошад на мушкилсоз.

Хусусияти рафтории алпака бештар аз ҷониби хусусиятҳои саросари намуд ва мурооти ибтидоӣ шакл мегирад то аз ҷониби навъ ё хатти нажодӣ. Афроди омехта аз нигоҳи табиат ба таври ошкоро бо ҳайвонҳои навъи сабтшуда фарқ надоранд. Онҳо ҳайвонҳои тӯъмаанд ки ҳушёр мемонанд, ҳамроҳии галаи худро тарҷеҳ медиҳанд ва бо одамон ва ашёи ношинос фосилаи табиӣ нигоҳ медоранд.

Бо мурооти мунтазам ва ором аз синну соли хурд, аксари алпакаҳо тоқати расмҳои муқаррарӣ мисли пашмчинӣ, кӯтоҳ кардани нохун ва кор бо ифсор пайдо мекунанд. Ба надрат ба одамон газ мезананд ё лагад мезананд, гарчанд туф кардан рух медиҳад, ки одатан байни ҳайвонҳои рақиб барои ғизо ё муайян кардани силсилаи мартаба аст. Туф кардан ба сӯи инсон камтар маъмул аст ва аксар вақт вокуниш ба маҳдудсозии бе огоҳдиҳӣ мебошад.

Пайванди гала дар тамоми навъҳо ва омезишҳои алпака қавӣ аст. Алпакаи танҳо аз ҳар насабе стрессро тавассути кам шудани иштиҳо, зиёд шудани садобарорӣ ва беқарорӣ нишон медиҳад. Нигоҳ доштани ҳадди ақал ду ё се ҳайвон бо ҳам талаботи асосии намуд аст сарфи назар аз навъ.

Баъзе тафовут дар ҳушёрӣ ва кунҷковӣ байни афрод ба чашм мерасад. Ҳайвонҳое ки моҳҳои аввали умр дар муҳити серфаъолият бо мурооти одамӣ гузаронидаанд, тамоюл доранд бо одамон бо боварӣ бештар муошират кунанд. Онҳое ки бо ҳадди ақали тамос бо одамон бузург шудаанд шояд то калонсолӣ нофорам бимонанд, гарчанд кори сабурона одатан ба сатҳи қобили қабуле аз ҳамкорӣ мерасад.

Талаботи асосии нигоҳубини алпакаи омехта аз Ҳуакайа ё Сури фарқ надорад. Соҳаи асосие ки навъ ё омезиш бар нигоҳубини рӯзмарра таъсир мегузорад пашмчинӣ аст: ҳайвоне бо пашми ғолиби Сури метавонад бо шеваи гуногун ё бо барномаи вақтии каме тафовутдор нисбат ба ҳайвоне бо пашми навъи Ҳуакайа пашмчинӣ шавад, аммо ҳар ду бояд ҳадди ақал як бор дар сол пашмчинӣ шаванд то аз стресси гармоӣ ва дарҳамрафтагии пашм пешгирӣ шавад.

Муҳити зист

Алпакаҳо ба чарогоҳи хушк ва бо зеррезии мувофиб, бо соя ва паноҳгоҳ аз шамол ва борон ниёз доранд. Онҳо сарморо хуб таҳаммул мекунанд, бахусус вақте пашми пурра доранд, аммо ҳангоми пашмчинӣ нашудан дар муқобили гармо ва намӣ ҳассос ҳастанд. Меъёри саранавона бояд чаронидан бидуни чаразадагии зиёд аз ҳад имконпазир бошад. Пушакдонҳои умумии масривонро аз мантақаҳои чаронида дур нигоҳ доред то бори паразитӣ кам шавад.

Мурооти ва рӯзмаррагӣ

Идоракунии алпакаҳо осонтар аст вақте омӯзиши ифсор зуд оғоз шавад, дар ҳафтаҳои аввали ҳаёт ба тавзеи идеалӣ. Рӯзмарраи доимӣ барои хӯрокдиҳӣ, кӯчониш ва мурооти стрессро дар тамоми гала кам мекунад. Гирифтан ва маҳдудсозии ҳайвонҳо барои нигоҳубинӣ дар ҳавлии нигоҳубини хуб тарҳрезӣшуда бо қафас ё ҷои гирифтан осонтар аст.

Алпакаҳо наҷҷошхонандагони тағйирёфта бо меъдаи себахша ҳастанд, ки барои парҳези пуркаҳлу нисбатан камғизо мутобиқ шудааст. Пояи ратсион бояд чарогоҳи бокайфият ё алафи хушки гандумӣ бошад. Алафи хушки боии лежумӣ, ғаллаот ё иловаҳои сералбумин барои аксари калонсолон зарур нест ва метавонад боиси фарбеҳӣ, мушкилоти пешоб ё ихтилоли ҳозима гардад.

Ниёзҳои маъданӣ метавонанд назаррас ва вобаста ба минтақа бошанд. Камбуди селен ва витамини D дар алпакаҳо дар бисёр кишварҳо нигарониҳои мустандшуда ҳастанд. Духтури байтор ё парваришдиҳандаи маҳаллии таҷрибадор беҳтарин роҳнамо барои иловасозии маъданӣ аст, чун иловасозии зиёд аз ҳад баъзе маъданҳо низ зарарнок аст. Оби тоза бояд ҳамеша дастрас бошад; алпакаҳо нисбат ба чорвои калонтар камтар об мінӯшанд аммо дар ҳавои гарм ба камбуди об ҳассос ҳастанд.

Маводи ғизоии муҳим ва иловаҳо

Иловасозии маъданҳои кам бояд аз ҷониби таҳлили хок ва алафӣ дар минтақаи шумо роҳнамоӣ шавад. Селен, руҳ, витамини D ва витамини E унсурҳое ҳастанд, ки аксар вақт дар алпакаҳои кишварҳои мӯътадил камбуд ҳастанд. Ширинии мисли миқдори ками сабзӣ ё себ метавонад гоҳ-гоҳ пешниҳод шавад. Иловаҳои ғаллаотмабно бояд барои ҳайвонҳо бо талаботи зиёдшуда мисли охири ҳомиладорӣ ё вазъи бадани заиф нигоҳ дошта шаванд ва миқдорҳо бояд кам бимонанд.

Афроди омехта дар муқоиса бо ҳайвонҳои навъи сабтшуда профили тандурустии мушаххасе надоранд. Ҳолатҳое, ки онҳоро таҳти таъсир қарор медиҳанд, осебпазириҳои саросари намудро инъикос мекунанд, на чизе хоси омезиши навъ. Алпакаҳо ҳайвонҳои бурдборанд ки метавонанд беморӣро хуб пинҳон кунанд, бинобар ин мушоҳидаи мунтазам ва муоинаҳои мунтазами тандурустӣ абзорҳои асосӣ барои ошкор кардани мушкилот дар аввал ҳастанд.

Як нигаронии махсус дар Амрикои Шимолӣ кирми менингеалӣ аст, нематодаи паразитие ки аз ҷониби охуи думсафед ҳамл мешавад ва метавонад шутурсононро бо оқибатҳои ҷиддии асабӣ сироят кунад. Дар дигар минтақаҳо, кирмҳои дастгоҳи ҳозима бори паразитии асосӣ мебошанд. Кирмзудоии ҳадафманд дар асоси санҷиши мадфӯъ ба ҷои табобати умумии маъмулӣ ҳоло тавсияи стандарт дар аксари кишварҳо аст.

Пешгирии тандурустӣ

• Барномаи назорати паразитро бо санҷиши мунтазами мадфӯъ барпо кунед ва кирмзудоии ҳадафмандро зери назари духтури байтор истифода баред.
• Тибқи барномаи мувофиб барои кишвар ва минтақаи худ эмкунӣ кунед.
• Солона пеш аз ҳавои гарм пашмчинӣ кунед то аз стресси гармоӣ пешгирӣ шавад.
• Алафӣ ё хунро санҷед то иловасозии маъданӣ роҳнамоӣ шавад ба ҷои иловасозии васеъ.
• Нохунҳои поро нигоҳ доред, дандонҳоро санҷед ва дандонҳои ҷангро ҳангоми зарурат тарош диҳед.
• Вазъи баданро ҳар моҳ бо ламс назорат кунед; пашм коҳиши вазнро то вақте ки шадид шавад пинҳон мекунад.
• Тозавасолонро ҳадди ақал ду то чаҳор ҳафта пеш аз ворид кардан ба гала карантин кунед.

Вақте ки бояд ба духтури байтор муроҷиат кард

Бидуни таъхир ба мурооти духтури байтор муроҷиат кунед агар алпакае зиёда аз 24 соат аз хӯрдан даст кашад, натавонад бархезад, бо даҳони кушода нафас кашад, аломатҳои асабии ногаҳонӣ мисли тллохӯрдан ё каҷшавӣ нишон диҳад, ё дар муддати кӯтоҳе вазни назаррасе гум кунад. Ин аломатҳо аксар вақт нишондиҳандаи ҳолатест ки аллакай пешрафта аст.

Ҳамаи алпакаҳо, сарфи назар аз навъ ё омезиш, аз ҳамон намунаи афзоишӣ пайравӣ мекунанд. Модаҳо тухмпартоии Қии ҳастанд: онҳо дар посух ба ҷуфтгирӣ тухм мебарораид на дар асоси давраи гормонии пешгӯипазир. Парвариш бо гузоштани нар ва мода дар канори ҳам ва иҷозат додан ба ҷуфтгирӣ идора мешавад, сипас бо баргардондани мода пеши нар баъд аз ду то се ҳафта ва мушоҳидаи он ки оё ӯро рад мекунад ё на, ки одатан нишонаи ҳомиладорӣ аст, ҳомиладорӣ тасдиқ мешавад.

Модаҳо одатан байни 12 то 18 моҳагӣ ба андоза ва балоғати кофӣ барои парвариш мерасанд, гарчанд бисёре аз парваришдиҳандагон мунтазир мешаванд то мода ҳадди ақал 60 то 65 фоизи вазни балоғи интизории худро ба даст оварад. Нарҳо барвақттар боровар мешаванд аммо аксар вақт то ду сол ё бештар барои истифода дар парвариш истифода намешаванд то балоғати ҷисмонӣ ва рафторӣ ба даст ояд.

Ҳомиладорӣ ба таври миёна тақрибан 11 то 11.5 моҳ аст ва хеле тағйирпазир аст, аз 10 то 12 моҳ дар амал. Зоиш дар аксари ҳолатҳо насли ягона аст ки ба он криа гуфта мешавад. Дугоникҳо нодир ҳастанд ва хатари баланде барои ҳам модар ва ҳам криаҳо доранд. Зоишҳо бештар дар давоми рӯз рух медиҳанд ва криаи солим ظرف як то ду соат баъд аз таваллуд мебархезад ва шир менӯшад. Дарёфти аввалии ком барои интиқоли масунияти ғайрифаъол муҳим аст.

Вақти омезиши қасдии навъҳои Ҳуакайа ва Сури, пешгӯипазиртарин натиҷа ин аст ки нисбати назаррасе аз насл баъзе хусусиятҳои пашми Суриро ҳамл мекунанд, чун гени ё генҳои назорatkунандаи навъи Сури дар баъзе омезишҳо ба сурати ғолиб амал мекунанд. Аммо натиҷаҳо тағйирпазир аст ва пашми миёна ё нохамвор дар омезишҳои насли аввал маъмул аст. Омезиши ду ҳайвони навъи омехта бо ҳам наслоне бо пашми хеле ғайриқобили пешгӯӣ тавлид мекунад.

Мулоҳизаҳо барои ҳайвонҳои омехта

Алпакаҳои омехта барои сабт дар анҷуманҳои нажодии хоси навъ мисли Анҷумани моликони алпака (AOA) дар Иёлоти Муттаҳида ё нҳодҳои муодил дар дигар кишварҳо ваҷҳ надоранд. Ҳайвонҳо бо насаби номаълум ё омехта метавонанд ҳамчун ҳайвонҳои мӯлиди хоҷагӣ истифода шаванд, аммо насли онҳо низ ваҷҳи сабти навъро нахоҳад дошт. Парваришдиҳандагоне ки мехоҳанд сабти навъро дар як гала дар тӯли наслҳо ҳифз ё аз нав барқарор кунанд бояд пайваста ба ҳайвонҳои сабтшуда дар чанд насл парвариш кунанд ва аз нақшаҳои баровардан ё дараҷабандии эътирофшуда аз ҷониби анҷумани марбутӣ пайравӣ кунанд.