لاما

لاما بزرگ‌ترین گونه از چهار شتر سانان آمریکای جنوبی است و از قدیمی‌ترین حیوانات اهلی شده قاره آمریکا به شمار می‌رود. این حیوان گله‌ای است، آرام و به اندازه کافی باهوش که وظایفی مانند حمل بار را یاد بگیرد. برخلاف بسیاری از دام‌ها، لاماها اغلب در تعداد کم در مزارع کوچک و شبه‌مزارع نگهداری می‌شوند، جایی که خلق‌وخوی ساکت و نیازهای غذایی متعادلشان مدیریت آن‌ها را آسان می‌کند.

لاماها گردنی بلند، گوش‌هایی صاف به شکل موز، لب بالایی شکافته و پای نرم با دو انگشت دارند. شاخ یا سم ندارند. این گونه از طریق حالت بدنی، موقعیت گوش و طیفی از صداهای همهمه ارتباط برقرار می‌کند و به تف انداختن هنگام عصبانیت یا تعیین جایگاه درون گله شناخته شده است. اکثر تف انداختن‌ها به سمت لاماهای دیگر نشانه می‌رود، نه انسان‌ها.

به عنوان حیوان همراه، لاماها برای صاحبانی مناسبند که بتوانند چراگاه، سرپناه و همراهی حداقل یک شتر سانان دیگر را فراهم کنند. آن‌ها حیوان خانگی درون‌خانه نیستند و انزوا را تحمل نمی‌کنند. با دست‌آموزی ملایم و مستمر از سنین کم، بستن افسار، راه بردن و بار زدن آن‌ها آسان می‌شود؛ به همین دلیل از لاماها به عنوان حیوانات باربر و نگهبان برای گوسفند و بز هم استفاده می‌شود.

لاما برای چه کسانی مناسب است

لاماها برای کسانی مناسبند که زمین دارند، وقت برای بررسی روزانه دارند و به نگهداری بیش از یک حیوان علاقه دارند. این حیوانات در برابر رفتار صبورانه و یکنواخت پاسخ می‌دهند و برای کسی که یک حیوان تنها و درون‌خانه می‌خواهد گزینه مناسبی نیستند.

لاماها معمولاً بر اساس نوع پوشش دسته‌بندی می‌شوند، نه نژادهای کاملاً متمایز. حدود چهار نوع معمولاً شناخته می‌شوند و تفاوت اصلی بین آن‌ها طول، چگالی و بافت الیاف است. شکل بدن، قد و خلق‌وخو در میان انواع مختلف تقریباً یکسان است، بنابراین انتخاب اغلب به میزان نیاز به آرایش پوشش و اینکه حیوان برای الیاف یا کار می‌خواهند بستگی دارد.

نحوه گروه‌بندی انواع

گروه‌بندی بر اساس ویژگی‌های الیافی است که با چشم و لمس قابل ارزیابی هستند. انواع پوشش سنگین‌تر مانند پشمالو به آرایش بیشتر و مدیریت دقیق‌تر در هوای گرم نیاز دارند، در حالی که نوع کلاسیک پشم کمتری دارد و اغلب برای باربری ترجیح داده می‌شود. انواع سوری و ابریشمی بیشتر توسط تولیدکنندگان الیاف برای کیفیت و بافت پشمشان مورد توجه هستند.

لاما از گوانکو، یک شتر سانان وحشی که هنوز در بخش‌هایی از آمریکای جنوبی یافت می‌شود، ریشه می‌گیرد. اهلی شدن در بلندی‌های آندی در پرو و بولیوی امروزی انجام شد و شواهد باستان‌شناختی حاکی از آن است که این فرآیند حدود ۴٫۰۰۰ تا ۵٫۰۰۰ سال پیش به خوبی در جریان بوده است. دامداران اولیه حیواناتی را که رام‌تر بودند و توانایی حمل بار در مسیرهای پرشیب و ارتفاع بالا را داشتند انتخاب می‌کردند.

در قرن‌های پیش از تماس با اروپایی‌ها، لاماها در مرکز جوامع آندی بودند. آن‌ها اصلی‌ترین حیوانات باربر در منطقه‌ای بودند که حیوان کشاورزی درشت‌جثه یا چرخ نداشت و کالاها را در جاده‌های کوهستانی جابجا می‌کردند. همچنین الیاف برای منسوجات، پوست، گوشت و سرگین برای سوخت و کود فراهم می‌کردند. گله‌ها معیار ثروت بودند و در زندگی دینی و مراسمی نقش داشتند.

پس از ورود اسپانیایی‌ها در قرن شانزدهم، حیواناتی مانند اسب، الاغ و گوسفند جایگاه لاما را در برخی نقش‌های سنتی گرفتند و شمار گله‌ها در بخش‌هایی از آند کاهش یافت. این گونه در جوامع روستایی آندی که گله‌ها و دانش مدیریت آن‌ها را حفظ کردند، اهمیت خود را نگه داشت.

از اواخر قرن بیستم، لاماها به آمریکای شمالی، اروپا و استرالیا صادر شدند و در آنجا پرورش یافتند، جایی که برای الیاف، باربری، نگهبانی دام و همراهی نگهداری می‌شوند. امروزه این گونه بسیار فراتر از محدوده بومی خود پراکنده شده، هرچند بیشترین تعداد آن‌ها همچنان در بلندی‌های آند زندگی می‌کنند.

لاماها گردنی بلند و صاف، سری کوچک با لب بالایی شکافته و گوش‌هایی بلند و خمیده دارند که اغلب به شکل موز توصیف می‌شوند. بدن بسته به نوع با الیاف کوتاه تا بلند پوشیده شده است و پاها به جای سم به پای دو انگشتی دارای بالشتک ختم می‌شوند که هم برای زمین نرم و هم صخره‌ای مناسبند. کوهان ندارند. رنگ پوشش از سفید، قهوه‌ای، خاکستری و سیاه یکدست تا الگوهای مخلوط و خالدار متغیر است.

تفاوت ظاهری بین انواع

واضح‌ترین تفاوت ظاهری بین انواع لاما در پوشش است. نوع کلاسیک پشم سبک‌تر و کوتاه‌تری دارد، در حالی که نوع پشمالو پوشش متراکم‌تری دارد که تا روی پاها امتداد می‌یابد. الیاف سوری به صورت قفل‌های بلند جداگانه آویزان می‌شوند و الیاف ابریشمی نازک و صاف است. اندازه بدن و شکل کلی در میان انواع تقریباً ثابت می‌ماند.

لاماها حیوانات گله‌ای هستند و برای احساس امنیت به همراهی سایر شتر سانان نیاز دارند. در درون گروه، یک نظام سلسله‌مراتبی برقرار می‌کنند و حیوانات با رتبه پایین‌تر معمولاً جای خود را به حیوانات با رتبه بالاتر می‌دهند. اکثر ارتباطات بی‌صداست و بر زبان بدن استوار است: موقعیت گوش، وضعیت گردن و طریقه نگه داشتن دم همه معنی دارند. صدای همهمه نرم لاماها می‌تواند نشان‌دهنده کنجکاوی، آرامش یا استرس خفیف باشد.

این گونه به طور کلی با کسانی که از کودکی به طور مرتب با آن‌ها کار کرده‌اند ملایم است. تف انداختن که مشهورترین رفتار لاماهاست، معمولاً در جریان دعواهای غذایی یا اختلافات سلسله‌مراتبی به سمت لاماهای دیگر نشانه می‌رود. به ندرت به سمت انسان‌ها تف می‌اندازند، معمولاً فقط زمانی که حیوان احساس می‌کند در تنگنا افتاده یا مورد آزار است. لاماها نسبت به تهدیدات هوشیار هستند، به همین دلیل برخی از آن‌ها برای نگهبانی از گله‌های گوسفند یا بز در برابر شکارچیان کوچک‌تر نگهداری می‌شوند.

لاماها کنجکاو و سریع در یادگیری روتین‌ها هستند. وقتی به تعامل عادت کنند، تحمل دست‌آموزی، بستن افسار و راه بردن را دارند و اگر با آرامش به آن‌ها نزدیک شوید دچار وحشت نمی‌شوند.

مراقبت روزانه

• هر حیوان را از نظر نشانه‌های بیماری، آسیب یا ناراحتی بررسی کنید
• دسترسی مداوم به آب تمیز و تازه فراهم کنید
• از وجود علف یا یونجه با کیفیت مطمئن شوید
• از سالم و امن بودن حصار و سرپناه اطمینان حاصل کنید
• تعاملات درون گله را زیر نظر بگیرید، به ویژه هنگام خوراک دادن

محیط زندگی

• چراگاهی امن با فضای کافی برای چریدن و حرکت تهیه کنید
• سرپناهی در برابر آفتاب، باد، باران و برف فراهم کنید
• حداقل دو شتر سانان را با هم نگه دارید؛ هیچ‌گاه یکی را به تنهایی نگه ندارید
• زمین را خشک و با زهکشی مناسب نگه دارید تا از پاها محافظت شود
• حصارکشی مناسب برای نگه داشتن گله و دور نگه داشتن شکارچیان داشته باشید

آرایش و دست‌آموزی

نیاز به آرایش بستگی به نوع پوشش دارد. لاماهای با پوشش سنگین‌تر به برس‌کشی منظم برای جلوگیری از گره شدن نیاز دارند و از پشم‌چینی سالانه بهره می‌برند، به خصوص پیش از هوای گرم. ناخن‌ها به طور مداوم رشد می‌کنند و در صورت نیاز باید کوتاه شوند. دست‌آموزی ملایم و منظم حیوانات را برای بستن افسار، راه بردن و معاینه آسان نگه می‌دارد و بررسی‌های بهداشتی روتین را بسیار ساده‌تر می‌کند.

لاماها علف‌خوارانی هستند که برای استفاده خوب از علوفه نسبتاً فقیر سازگار شده‌اند. بخش اصلی رژیم غذایی علف و یونجه با کیفیت خوب است که در صورت دسترس با مرتع تکمیل می‌شود. چون آن‌ها در استخراج مواد مغذی کارآمدند، لاماها می‌توانند در چراگاه پربار یا با خوراک کنسانتره زیاد اضافه وزن بگیرند؛ پس مقدار خوراک باید با وضعیت بدنی و میزان فعالیت تنظیم شود. آب تمیز باید به طور مداوم در دسترس باشد.

غذاهای تشویقی، مکمل‌ها و آب

غذاهای تشویقی باید محدود باشند و تنها با احتیاط دستی داده شوند، زیرا خوراک دستی زیاد می‌تواند رفتار پرخاشجویانه را تشویق کند. در مناطقی که خاک یا علوفه محلی کمبود مواد معدنی دارد ممکن است به مکمل‌های معدنی نیاز باشد؛ یک دامپزشک یا دارنده با تجربه می‌تواند راهنمایی کند. آب تازه باید در تمام اوقات در دسترس باشد، با توجه ویژه در هوای گرم و محافظت از یخ زدن در زمستان.

لاماها حیوانات قوی هستند که با نگهداری مناسب معمولاً بین ۱۵ تا ۲۵ سال عمر می‌کنند. اکثر مشکلات بهداشتی از انگل‌ها، مراقبت ضعیف از پا، گرما در آب‌وهوای گرم یا خطاهای تغذیه‌ای ناشی می‌شوند، نه از بیماری‌های خاص نژادی. مشاهده منظم بهترین ابزار هشدار اولیه است، چرا که لاماها تمایل دارند بیماری را پنهان کنند تا پیشرفته شود.

مراقبت پیشگیرانه

• ویزیت‌های بهداشتی منظم با دامپزشکی که در شتر سانان تجربه دارد ترتیب دهید
• برنامه کنترل انگل متناسب با منطقه محلی داشته باشید
• ناخن‌ها را طبق یک برنامه منظم کوتاه کنید
• حیوانات با پوشش سنگین را پیش از هوای گرم پشم‌چینی کنید
• وضعیت بدنی را رصد کنید و خوراک را تنظیم کنید

لاماهای ماده معمولاً بین حدود یک تا دو سالگی به سن تولیدمثل می‌رسند، در حالی که نرها معمولاً کمی دیرتر بالغ می‌شوند. لاماها از نوع تخمک‌گذار القایی هستند، یعنی ماده در پاسخ به جفت‌گیری تخمک آزاد می‌کند، نه بر اساس یک چرخه ثابت. دوره آبستنی طولانی است، حدود ۱۱ تا ۱۲ ماه، و یک ماده سالم تقریباً همیشه یک کریا به دنیا می‌آورد؛ دوقلو بسیار نادر است.

زایمان معمولاً در ساعات روز اتفاق می‌افتد. کریای تازه متولد شده معمولاً ظرف چند ساعت ایستاده و شیر می‌خورد و در طول چند ماه به تدریج از شیر گرفته می‌شود. بچه لاماها باید در درون گله پرورش یابند تا رفتار اجتماعی طبیعی را بیاموزند. کریاهایی که با تماس بسیار نزدیک با انسان بزرگ می‌شوند ممکن است در بزرگسالی مشکلات دست‌آموزی داشته باشند.

آیا لاما برای شما مناسب است؟

قبل از پذیرفتن یک لاما، زمان، فضا و هزینه مربوطه را بسنجید. لاماها به چراگاه امن، سرپناه در تمام طول سال و حداقل یک شتر سانان همراه نیاز دارند، بنابراین حداقل واقع‌بینانه دو حیوان است. بررسی روزانه، مراقبت منظم از پا و الیاف و دسترسی به دامپزشک با تجربه در شتر سانان از ضروریات مالکیت هستند. این گونه می‌تواند ۱۵ تا ۲۵ سال عمر کند، پس این تعهدی چند دهه‌ای است، نه چند فصلی.

از کجا تهیه کنید

لاماها می‌توانند از پرورش‌دهندگان معتبر، از مزارعی که گله‌شان را کاهش می‌دهند، و از طریق مراکز نجات و گروه‌های فراهم‌سازی مجدد شتر سانان تهیه شوند. یک منبع مسئولانه به شما اجازه می‌دهد حیوانات را ببینید، سابقه بهداشتی و دست‌آموزی را به اشتراک بگذارد و سوالات درباره خلق‌وخو و مراقبت را پاسخ دهد. خرید حداقل دو حیوان با هم به آن‌ها کمک می‌کند سازگار شوند، چرا که یک لاما تنها دچار استرس می‌شود.