اسب

اسب پستانداری سُم‌دار و علف‌خوار از خانواده اسبیان (Equidae) است. هزاران سال پیش اهلی شد و برای حمل‌ونقل، کار مزرعه و نظامی، و ورزش به‌کار رفت. امروزه بسیاری از اسب‌ها بیشتر به‌عنوان همدم و برای سواری تفریحی نگهداری می‌شوند. نگهداری از اسب تعهد جدی در وقت، فضا، و هزینه است. بیشتر صاحبان اسب آن را در ملک خود یا در اصطبل نگه می‌دارند.

اسب‌ها ذاتاً گله‌ای هستند. در کنار سایر اسب‌ها و با یک روال روزانه منظم آرام‌ترند. یک اسب بالغ بخش بزرگی از روز را در حال چریدن و حرکت می‌گذراند، پس دسترسی به چراگاه یا زمان خروج روزانه به اندازه خود اصطبل اهمیت دارد. با تمرین آرام و منظم، اسب‌ها با انسان رابطه کاری برقرار می‌کنند و به صدا، زبان بدن، و فرمان‌های لگام یا افسار پاسخ می‌دهند.

بیشتر اسب‌های خانگی تا دهه بیستِ عمرشان زندگی می‌کنند و برخی تا دهه سی. نگه‌داشتن یک اسب ممکن است تعهدی چند دهه‌ای باشد. هزینه‌ها شامل خوراک، ویزیت نعل‌بند، مراقبت‌های دامپزشکی معمول، دندان‌پزشکی، و هزینه زمین یا اصطبل می‌شود.

اسب برای چه کسی مناسب است

اسب برای کسی مناسب است که به زمین مناسب یا اصطبل دسترسی دارد، وقت کافی برای مراقبت روزانه دارد، و توانایی پوشش هزینه‌های خوراک، نعل‌بند، و دامپزشک را دارد. برای کسی که حیوان کم‌نیاز می‌خواهد یا فضا و امکانات لازم را ندارد، گزینه مناسبی نیست. افراد مبتدی با آموزش منظم، یک راهنمای باتجربه، و یک اسب آرام و خوب‌تمرین‌دیده می‌توانند موفق باشند.

نژادهای اسب از نظر قد، ساختار بدن، خلق‌وخو، و کاربرد مورد نظر تنوع زیادی دارند. در یک سوی طیف اسب‌های سبک و سریعی هستند که برای مسابقه و استقامت پرورش یافته‌اند، در سوی دیگر اسب‌های باری سنگین و قدرتمند که برای کشیدن به‌کار می‌روند. در میانه نیز اسب‌های همه‌منظوره، اسب‌های ورزشی پرورش‌یافته برای پرش و دِرِساژ، و پونی‌های کوچک‌تر قرار دارند. حدود ۵۱ نژاد به‌طور رایج شناخته می‌شوند و نژادهای محلی و آمیخته‌های بسیار بیشتری هم وجود دارند.

ساختار بدن معمولاً با کاربرد رابطه دارد. نژادی که برای سرعت پرورش یافته لاغر و بلندپاست، در حالی که نژاد کارهای سنگین پهن و عضلانی است. رنگ پوشش، علائم، و نوع گام نیز برخی نژادها را از هم متمایز می‌کند.

چگونگی دسته‌بندی نژادها

اسب‌ها اغلب در گروه‌های کلی تقسیم می‌شوند: اسب‌های سبک یا خون‌گرم برای سرعت و استقامت، وارم‌بلادها برای ورزش، اسب‌های سنگین خون‌سرد برای کشیدن، و پونی‌ها. اتحادیه‌های نژادی دودمان را ثبت و معیارهای هر نژاد را تعیین می‌کنند. برخی از این اتحادیه‌ها اسب‌ها را بر اساس الگوی پوشش یا عملکرد هم می‌پذیرند، نه فقط اصل و نسب.

اسب‌های وحشی در آخرین عصر یخبندان در سراسر اوراسیا و آمریکای شمالی گسترده بودند، اما جمعیت آمریکایی‌ها از بین رفتند. اسب خانگی از اسب‌های وحشی دشت‌های اوراسیا نشئت می‌گیرد. مستدل‌ترین شواهد به اهلی‌شدن در علفزارهای آسیای مرکزی و دشت غربی اوراسیا اشاره دارد. این منطقه امروزه شامل قزاقستان، روسیه، و اوکراین می‌شود و اهلی‌شدن حدود پنج تا شش هزار سال پیش اتفاق افتاده است.

اسب‌های اهلی اولیه پیش از اینکه سواری رایج شود برای شیر و گوشت نگهداری می‌شدند. به‌تدریج مردم آموختند چگونه سوار شوند و اسب را مهار کنند. اسب محور جابجایی انسان‌ها و کالاها شد. گسترش وسایل کشیده‌شده توسط اسب و بعدتر سوارکاران نظامی، تجارت، مهاجرت، و جنگ در سراسر اوراسیا را دگرگون کرد.

با گسترش اسب‌ها، جمعیت‌های منطقه‌ای به انواع متمایزی تبدیل شدند که آب‌وهوا، زمین، و نیاز انسانی آن‌ها را شکل می‌داد. مناطق بیابانی اسب‌های سبک و سخت‌کوش تولید کردند، در حالی که مناطق کشاورزی سردتر انواع سنگین‌تری را پدید آوردند که برای کشیدن خیش و گاری مناسب بودند. پرورش انتخابی برای وظایف خاص، مانند مسابقه یا بارکشی سنگین، در قرون بعدی سرعت گرفت.

اسب‌ها از اواخر قرن پانزدهم میلادی توسط مهاجران اروپایی به آمریکا بازگردانده شدند. برخی فرار کردند یا رها شدند و گله‌های آزادرو تشکیل دادند، مانند موستانگ. با مکانیزه‌شدن کشاورزی و حمل‌ونقل در قرن بیستم، اسب‌ها بیشتر نقش خود در کار و حمل‌ونقل را در کشورهای صنعتی از دست دادند و کاربردشان به ورزش، تفریح، و همدمی تغییر یافت.

اسب سری کشیده دارد، گردنی منعطف با یال موهای بلند، قفسه سینه‌ای عمیق، و دُمی از موهای بلند. هر پا به یک انگشت سُم‌دار ختم می‌شود که در میان پستانداران غیرمعمول است. چشم‌ها در طرفین سر قرار دارند و دید گسترده‌ای در پیرامون ایجاد می‌کنند. گوش‌ها متحرک هستند و به سمت صداها می‌چرخند.

اسب‌ها در واحد «هند» (hand) اندازه‌گیری می‌شوند. هر هند حدود ۱۰ سانتیمتر است و ارتفاع در گرده، یعنی برآمدگی بین کتف‌ها، محاسبه می‌شود. اسب‌های سبک سواری معمولاً حدود ۱.۴ تا ۱.۷ متر قد دارند، اسب‌های باری سنگین می‌توانند از ۱.۸ متر هم بگذرند، و پونی‌ها کوچک‌تر هستند.

تفاوت ظاهری بین نژادها

ساختار بدن با کاربرد رابطه مستقیم دارد. نژادهای مسابقه و استقامت مانند تروبرد و آخال‌تکه لاغر و بلندپا هستند، در حالی که نژادهای باری پهن و به‌شدت عضلانی‌اند. برخی نژادها با پوشش شناخته می‌شوند: آپالوسا الگوهای لکه‌دار دارد و پینت هورس آمریکایی لکه‌های بزرگ سفید. ماروادی با نوک گوش‌هایی که به داخل خم می‌شوند و می‌توانند به هم برسند شناخته می‌شود.

اسب‌ها حیوانات شکار هستند و این موضوع بخش بزرگی از رفتارشان را شکل می‌دهد. سریع به حرکت و صدا توجه می‌کنند و ممکن است وقتی بترسند فرار کنند. در یک گله آرام یک نظم اجتماعی برقرار می‌کنند و پیوند می‌بندند. اغلب سر به دُم می‌ایستند تا مگس از هم دور کنند یا با دندان‌هایشان یکدیگر را ناز می‌دهند.

ارتباط بیشتر از طریق زبان بدن است. موقعیت گوش، ارتفاع سر، حرکت دُم، و وضع کلی بدن خلق‌وخو و قصد را نشان می‌دهند. اسب‌ها صداهایی مانند شیهه، نق آرام، پوف، و جیغ هم دارند. در روز فعال‌ترند، در دوره‌های کوتاه می‌چرند و حرکت می‌کنند، و در فاصله‌ها استراحت می‌کنند، گاهی ایستاده.

با تمرین آرام و منظم، اسب‌ها در کنار انسان‌ها اعتماد پیدا می‌کنند و سریع روال روزمره را یاد می‌گیرند. برخورد خشن یا ناهمسان معمولاً آن‌ها را مضطرب یا مشکل‌دار می‌کند.

مراقبت روزانه

• دسترسی مداوم به آب تمیز و تازه فراهم کنید
• علوفه (علف یا یونجه) و هر خوراک متمرکز را در طول روز تقسیم کنید
• اسب را از نظر جراحت، گرما، یا تورم بررسی کنید
• سُم‌ها را پاک کنید و آلودگی را بردارید
• اسب را برای حرکت و چریدن بیرون ببرید یا ورزش دهید
• اصطبل را تمیز کنید و بستر را تمیز و خشک نگه دارید

محیط

• حصارکشی ایمن و چراگاه یا منطقه خروج روزانه
• سرپناه یا اصطبل خشک و بدون کوران هوا
• سایه و پناه از آفتاب، باد، و باران
• ذخیره‌سازی امن خوراک دور از دسترس اسب‌ها
• تا جای ممکن همراهی حداقل یک اسب دیگر

آراستن و تمرین

آراستن منظم با برس و کاری‌کام پوشش و پوست را سالم نگه می‌دارد و فرصتی برای بررسی مشکلات است. سُم‌ها به هرس توسط نعل‌بند حدود هر شش تا هشت هفته نیاز دارند، و اسب‌های نعل‌دار در دوره مشابهی نعل‌هایشان تعویض می‌شود. دندان‌ها باید توسط دامپزشک یا دندانپزشک اسب معمولاً سالی یک‌بار بررسی شوند. اسب را آرام و منظم تمرین دهید تا برای هدایت، بستن، و درمان سهل‌الانقیاد بماند.

دستگاه گوارش اسب برای دریافت مداوم مواد گیاهی فیبری ساخته شده است. بخش عمده رژیم باید علوفه باشد: علف تازه در هنگام چریدن و یونجه باکیفیت در غیر این صورت. علوفه روده را فعال نگه می‌دارد و از جویدنی که اسب‌ها ساعت‌های زیادی در روز انجام می‌دهند پشتیبانی می‌کند. خوراک متمرکز مانند غلات یا مخلوط‌های فرموله‌شده فقط زمانی اضافه می‌شود که علوفه به‌تنهایی نمی‌تواند نیاز اسب کاری، در حال رشد، آبستن، یا پیر را برآورده کند.

معده اسب نسبت به اندازه بدنش کوچک است. اسب‌ها با مقادیر کم و دفعات زیاد بهتر از یک یا دو وعده حجیم تغذیه می‌شوند. تغییرات ناگهانی در خوراک می‌تواند روده را مختل کند، پس هر تغییر باید به‌تدریج طی چند روز انجام شود.

تنقلات، مکمل‌ها، و آب

هویج یا سیب در مقادیر کم تنقلات رایجی هستند و باید با اعتدال داده شوند. مکمل‌هایی مانند ویتامین یا مواد معدنی باید فقط در صورتی اضافه شوند که علوفه و خوراک کمبودی داشته باشند، ترجیحاً با توصیه دامپزشک. آب تمیز و تازه باید همیشه در دسترس باشد. یک اسب می‌تواند چندین لیتر در روز بنوشد، در هوای گرم یا با کار سنگین بیشتر.

با تغذیه منظم، خروج، مراقبت از سُم، و توجه دامپزشکی، اسب‌ها معمولاً قوی هستند و حدود ۲۵ تا ۳۰ سال زندگی می‌کنند، گاهی بیشتر. سلامتشان به مدیریت بستگی زیادی دارد: رژیم، ورزش، مراقبت از دندان، و محیط تمیز همه خطر بیماری‌های رایج را کاهش می‌دهند. چون اسب‌ها نشانه‌های بیماری را پنهان می‌کنند، مشاهده روزانه برای تشخیص زودهنگام مشکلات اهمیت دارد.

مراقبت پیشگیرانه

• واکسیناسیون بر اساس برنامه‌ای که دامپزشک تعیین کرده
• کرم‌زدایی منظم بر اساس نیاز و آزمایش
• ویزیت نعل‌بند تقریباً هر شش تا هشت هفته
• بررسی سالانه دندان
• کنترل روزانه اشتها، مدفوع، و حرکت
• تهویه خوب و علوفه بدون گرد

اسب‌ها سریع یاد می‌گیرند و خوب به خاطر می‌سپارند، به این معنی که هم عادت‌های خوب و هم بد ماندگار می‌شوند. به فرمان‌های ثابت از صدا، بدن، افسار، و لگام پاسخ می‌دهند و زبان بدن مربی را به دقت می‌خوانند. آموزش در جلسات کوتاه و منظمی که از ساده به دشوار پیش می‌روند بهترین نتیجه را دارد. تمرین آرام و قابل پیش‌بینی اعتماد اسب را می‌سازد. برخورد خشن یا ناهمسان ترس و مقاومت ایجاد می‌کند. بیشتر آموزش‌های زمینی اولیه، هدایت، بستن، بالا گرفتن پا، و بارگذاری، پیش از اولین سواری انجام می‌شود.

شروع کار

۱. با تمرین آرام و روال ثابت اعتماد بسازید ۲. آداب زمینی پایه را بیاموزید: هدایت، ایستادن، بستن، و دادن پاها ۳. تجهیزاتی مانند افسار و بعدتر زین و دهانه را به‌تدریج معرفی کنید ۴. واکنش درست را فوراً پاداش دهید تا اسب عمل و پاداش را به هم ربط دهد ۵. جلسات را کوتاه نگه دارید و با یک نکته خوب تمام کنید ۶. پیچیدگی را فقط وقتی مبانی محکم شدند اضافه کنید

اسب‌ها در حدود یک تا دو سالگی به بلوغ جنسی می‌رسند، هرچند پرورشکاران مسئول منتظر می‌مانند تا اسب‌ها از نظر جسمی بالغ شوند. این معمولاً در حدود سه سالگی یا بیشتر است. مادیان‌ها به‌صورت فصلی در فحل می‌آیند، اغلب در روزهای طولانی‌تر بهار و تابستان. دوره آبستنی حدود ۱۱ ماه طول می‌کشد و تقریباً همیشه یک کُره تولید می‌کند. دوقلو نادر است و معمولاً خطرناک.

کُره تازه‌متولد ظرف چند ساعت پس از تولد می‌تواند بایستد و شیر بخورد. این سازگاری با زندگی به‌عنوان حیوان شکار است. کُره با مادیان می‌ماند و شیر می‌خورد در حالی که به‌تدریج شروع به چریدن می‌کند و معمولاً در حدود شش ماهگی از شیر گرفته می‌شود. اسب‌های جوان چندین سال طول می‌کشد تا به بلوغ کامل برسند و آماده کار کامل شوند.

آیا اسب برای شما مناسب است؟

اسب به توجه روزانه، زمین مناسب یا اصطبل، و بودجه‌ای که سال به سال هزینه خوراک، نعل‌بند، دندان‌پزشکی، و دامپزشکی را بپوشاند نیاز دارد. برای کل عمر برنامه‌ریزی کنید، معمولاً ۲۵ تا ۳۰ سال، از جمله سال‌های آخری که اسب ممکن است بازنشسته باشد اما همچنان نیاز به مراقبت کامل داشته باشد. اولین صاحبان باید یک اسب آرام و خوب‌تمرین‌دیده انتخاب کنند و آموزش و راهنمایی از یک فرد باتجربه ترتیب دهند. اندازه، انرژی، و آموزش اسب را با مهارت و کاربرد مورد نظر تطبیق دهید، نه فقط با ظاهر.

از کجا تهیه کنید

اسب‌ها از فروشندگان خصوصی، پرورشکاران، اصطبل‌های سواری، و سازمان‌های نجات و بازیابی به دست می‌آیند. یک منبع مسئول درباره سن، سلامت، آموزش، و خلق‌وخوی اسب صادق است و اجازه می‌دهد بازدید کنید و اسب را امتحان کنید. پذیرش از یک سازمان نجات معتبر می‌تواند گزینه خوبی برای اولین اسب مناسب باشد. معاینه دامپزشکی قبل از خرید اکیداً توصیه می‌شود.