غاز

غاز پرنده‌ای درشت‌اندام از خانواده اناتیده است. غازهای اهلی را در مزارع، گله‌های کوچک و خانه‌های روستایی برای گوشت، تخم‌های درشت، پر نرم و توانایی چریدن علف و علف هرز نگه می‌دارند. گاهی هم برای زیبایی یا به عنوان پرنده نگهبان نگه‌داشته می‌شوند، چون در برابر هر غریبه‌ای با صدای بلند هشدار می‌دهند.

بیشتر نژادهای اهلی غربی از غاز وحشی خاکستری (Anser anser) نشأت می‌گیرند. برخی نژادهای آسیایی مثل غاز چینی از غاز قوگردن (Anser cygnoides) منشأ دارند. غازها از بیشتر طیور درشت‌تر و دیرپاترند. پیوند زوجی محکمی برقرار می‌کنند، افراد آشنا را می‌شناسند و به گله و قلمرو خودشان وفادار می‌مانند.

غاز مثل چند مرغ، پرنده‌ای کم‌توقع نیست. هر روز باید به چراگاه دسترسی داشته باشد، آب تمیز کافی که بتواند سرش را در آن فرو کند، پناهگاهی امن در شب برای در امان ماندن از شکارچیان، و فضا برای حرکت. با مراقبت درست، غازها محکم، پرتولید و دیرزی هستند و بسیاری با مراقبشان رام و آشنا می‌شوند.

غاز برای چه کسی مناسب است

غاز برای کسی مناسب است که زمینی چمنی حصارکشی‌شده، پناهگاهی در برابر شکارچیان و وقت برای مراقبت روزانه داشته باشد. با مزارع کوچک، روستاها و باغ‌های روستایی جور درمی‌آید. برای زندگی داخلی، باغچه‌های کوچک شهری، یا کسانی که نمی‌توانند آب، چراگاه و حفاظت در برابر روباه و سگ فراهم کنند مناسب نیست. چون غاز ممکن است بیست سال یا بیشتر عمر کند، نگه داشتنش تعهدی بلندمدت است، نه یک کار فصلی.

نژادهای غاز اهلی را معمولاً بر اساس وزن دسته‌بندی می‌کنند: نژادهای سنگین که بیشتر برای گوشت پرورش یافته‌اند، نژادهای متوسط، و نژادهای سبک که فعال‌تر بوده و در چرا بهتر عمل می‌کنند. حدود دوازده نژاد در استانداردهای طیور به رسمیت شناخته شده‌اند. از نظر وزن بالغ (از چند کیلوگرم در نژادهای سبک تا نژادهای سنگین گوشتی)، حالت ایستادن (نژادهای آسیایی بلندقامت در برابر نژادهای اروپایی پهن‌تر و کوتاه‌تر) و رنگ پر (از سفید ساده تا خاکستری، بافی و الگودار) با هم متفاوتند.

برخی نژادها ویژگی‌های متمایزی دارند، مانند برجستگی روی منقار در غازهای مشتق از نوع آسیایی یا پرهای پیچ‌خورده سباستوپول. تعداد کمی از نژادها خودجنس‌تشخیص هستند، یعنی نر و ماده رنگ متفاوتی دارند و تشخیص جنسیت جوجه‌ها ساده است.

نژاد بر اساس هدف نگهدارنده انتخاب می‌شود. نژادهای سنگین مثل تولوز و امبدن برای تولید گوشت مناسبند. نژادهای سبک و فعال مثل چینی و شتلند در چرا و جستجوی غذا بهتر عمل می‌کنند. نژادهای خودجنس‌تشخیص مثل پیلگریم تشخیص نر از ماده را ساده می‌کنند. نژادهایی مثل سباستوپول و مصری هم اغلب برای جذابیت ظاهری نگه داشته می‌شوند.

غاز از نخستین پرندگانی است که انسان‌ها نگه داشتند. غازهای اهلی غربی از غاز خاکستری، گونه وحشی پراکنده در سراسر اروپا و بخش‌هایی از آسیا، نشأت می‌گیرند. شواهدی از مصر باستان و فرهنگ‌های کشاورزی اولیه اروپا نشان می‌دهند که هزاران سال پیش، پیش از بسیاری از طیور دیگر، از غازها برای غذا و پر استفاده می‌شد.

در جهان باستانی مدیترانه، غازها حیواناتی آشنا در مزارع و خانه‌ها بودند. در هنر مصری به تصویر کشیده شده‌اند. نویسندگان رومی کلاسیک از نگهداری آن‌ها برای گوشت، چربی و پر نوشتند و از ارزش‌شان به عنوان پرنده هشداردهنده یاد کردند. نژاد رومی همچنان همان شهرت نگهبانی را در نام و تاریخش حمل می‌کند.

در آسیای شرقی، خط جداگانه‌ای از اهلی‌سازی به پرورش غاز از غاز وحشی قوگردن انجامید. این پرندگان که امروزه در نژادهای چینی و آفریکن دیده می‌شوند، با برجستگی پایه منقار و حالت ایستاده‌تر قابل تشخیصند. این اهلی‌سازی مستقل از خط خاکستری اروپایی صورت گرفت.

از این دو ریشه، در طول قرن‌ها انواع منطقه‌ای شکل گرفتند، چون کشاورزان برای اندازه، رنگ پر، تولید تخم و مقاومت گزینش می‌کردند. در دوران مدرن، نژادهای متمایزی در سراسر اروپا، آسیا و بعدها قاره آمریکا شناخته شدند و بسیاری از آن نژادها تا امروز نگهداری می‌شوند.

غاز بدنی قوی، گردنی دراز، پاهایی کوتاه که کمی به عقب قرار گرفته و پاهای کاملاً کف‌دار برای شنا دارد. منقارش پهن و صاف است با لبه‌های دندانه‌دار که برای چریدن علف مناسبند. پرها متراکم و آب‌ناپذیرند و پرنده خودش آن‌ها را با روغن نگه می‌دارد؛ زیر آن‌ها هم لایه‌ای از پر نرم برای عایق‌بندی وجود دارد. در بیشتر نژادها، نر از ماده بزرگ‌تر است، گرچه این تفاوت گاهی کم است.

رنگ از سفید خالص تا خاکستری، بافی و ترکیب‌هایی مثل الگوی سادلبک متغیر است. نژادهای آسیایی برجستگی گردی در پایه منقار بالا دارند که معمولاً در نر بزرگ‌تر است.

ظاهر بین نژادها تفاوت زیادی دارد. نژادهای سنگین مثل تولوز و امبدن بدنی پهن و عمیق دارند. نژادهای سبک مثل چینی و شتلند لاغرتر و ایستاده‌ترند. سباستوپول پرهای بلند پیچ‌خورده دارد. نژادهای خودجنس‌تشخیص مثل پیلگریم نر و ماده را با رنگ متفاوت از هم جدا می‌کنند.

غازها به شدت اجتماعی هستند و در قالب گله‌ای با نظم مشخص زندگی می‌کنند. پیوندهای زوجی محکم و اغلب طولانی‌مدتی برقرار می‌کنند و نر از ماده و لانه به شدت محافظت می‌کند. غازها هوشیار و پر سر و صدا هستند. به همین دلیل سال‌هاست به عنوان پرنده نگهبان نگه داشته می‌شوند: در مقابل غریبه‌ها، سگ‌ها یا هر چیز غیرعادی صدای بلندی سر می‌دهند.

ارتباط از طریق دامنه گسترده‌ای از صداها و حالت بدن صورت می‌گیرد. سر را پایین می‌آورند و گردن را به عنوان نشانه تهدید دراز می‌کنند. وقتی می‌ترسند صدای خش‌خش می‌دهند و برای حفظ ارتباط با گله بانگ می‌زنند. غازها افرادی را که به آن‌ها غذا می‌دهند و با آن‌ها کار می‌کنند می‌شناسند و معمولاً با مراقبان آشنا آرام‌ترند. در فصل تولیدمثل، نر ممکن است جسورانه‌تر رفتار کند و افراد یا حیواناتی را که به لانه نزدیک می‌شوند به چالش بکشد. خارج از آن فصل، بیشتر غازها آرام‌ترند و با هم می‌چرند.

مراقبت روزانه

• در بیشتر ساعات روز دسترسی به علف برای چریدن فراهم کنید.
• آب تمیز آشامیدنی در ظرفی به اندازه کافی عمیق تأمین کنید که پرنده بتواند سر خود را کاملاً در آن فرو کند.
• جایی که چرا به تنهایی کافی نیست، به خصوص در زمستان، خوراک مکمل بدهید.
• غازها را در غروب در پناهگاهی امن ببندید و صبح آزاد کنید.
• هر روز گله را از نظر لنگیدن، آسیب‌دیدگی یا پرنده‌ای که از گروه عقب مانده بررسی کنید.

محیط

• زمینی چمنی به اندازه کافی حصارکشی کنید تا چرا تمام نشود و زمین نسبتاً خشک بماند.
• در صورت امکان دسترسی به آب برای حمام کردن فراهم کنید تا غازها پرهایشان را تمیز نگه دارند.
• در هوای گرم سایه و خانه‌ای خشک و بدون کوران برای شب فراهم کنید.
• از تبدیل شدن زمین به گل دائمی جلوگیری کنید که می‌تواند مشکلات پا ایجاد کند.

آرایش و جابجایی

غازها خودشان پرهایشان را نگهداری می‌کنند و نیاز به حمام دادن یا کوتاه کردن پر توسط نگهدارنده ندارند. برای بلند کردن غاز، بدن و بال‌ها را به خودتان بچسبانید و وزنش را نگه دارید. از گردن یا پاها بلند نکنید. جابجایی آرام از سنین پایین کمک می‌کند پرندگان بالغ راحت‌تر گرفته و معاینه شوند. جابجایی را کوتاه نگه دارید و در طول هر بار گرفتن، پاها، ناحیه مخرج و وضعیت بدن را بررسی کنید.

غاز از معدود پرندگان اهلی است که می‌تواند عمدتاً از علف زندگی کند. چراگاه خوب در طول فصل رشد بخش زیادی از رژیم غذایی غاز بالغ را تأمین می‌کند. وقتی علف کم است، در زمستان، یا برای پرندگان در حال تخم‌گذاری و رشد، رژیم غذایی با غلات (مانند گندم) و خوراک فرموله‌شده مرغابی یا طیور تکمیل می‌شود. غازها همچنین برای کمک به آسیاب کردن غذا در چینه‌دان به ریگ نیاز دارند. آب نه فقط برای نوشیدن بلکه برای بلعیدن و پاک کردن غذا لازم است، پس باید همیشه در کنار خوراک در دسترس باشد.

تنقلاتی مثل سبزیجات برگ‌دار و سبزیجات خردشده در کنار چراگاه، به صورت متعادل مشکلی ندارند. ماده‌های تخم‌گذار از پوسته صدف خردشده که جداگانه ارائه می‌شود به عنوان منبع کلسیم بهره‌مند می‌شوند. مهم‌تر از همه، آب تمیز آشامیدنی را در تمام اوقات در دسترس نگه دارید، به طور مرتب تعویض کنید و به قدری عمیق باشد که پرندگان بتوانند سرشان را در آن فرو کنند.

غازها پرندگانی محکم هستند و با مراقبت خوب بسیاری از آن‌ها ۱۵ تا ۲۵ سال عمر می‌کنند، بیشتر از اغلب طیور دیگر. بیشتر مشکلات سلامتی از زمین مرطوب یا کثیف، رژیم غذایی نامناسب، انگل‌ها یا حملات شکارچیان ناشی می‌شوند، نه از ضعف نژادی. غاز سالم هوشیار است، می‌خورد و می‌چرد، آزادانه حرکت می‌کند و چشم‌ها، سوراخ‌های بینی و پاهای تمیزی دارد.

مراقبت پیشگیرانه

• برای محافظت از پاها و کاهش انگل‌ها، مسکن و چراگاه را تمیز و خشک نگه دارید.
• رژیم غذایی متعادل متناسب با سن و فصل ارائه دهید و از خوراک بیش از حد غنی برای جوجه‌غازها پرهیز کنید.
• در طول جابجایی‌های معمول، پاها، چشم‌ها و وضعیت بدن را بررسی کنید.
• هر شب پرندگان را در برابر شکارچیان در جای امن ببندید.
• قبل از اضافه کردن پرنده جدید به گله، آن را قرنطینه کنید.

غازها در فضای باز با خانه‌ای امن برای شب و هوای بد نگهداری می‌شوند. در روز می‌چرند، پس هسته اصلی زیستگاهشان چمن حصارکشی‌شده با فضای کافی برای گشت و گذار است. دسترسی به آب برای حمام کردن، مثل استخر یا آبگیر بزرگ قابل تمیز شدن، پرها را در وضعیت خوب نگه می‌دارد. حداقل آب آشامیدنی تمیز به قدری عمیق که بتوانند سرشان را فرو کنند ضروری است. خانه شب در برابر روباه‌ها، سگ‌ها و سایر شکارچیان محافظت می‌کند و باید خشک، دارای تهویه و بدون کوران باشد. غازها سرما را خوب تحمل می‌کنند اما در هوای گرم به سایه و آب فراوان نیاز دارند.

چک‌لیست راه‌اندازی

• حصارکشی امن محیطی که غازها را داخل و شکارچیان را بیرون نگه دارد.
• خانه شب خشک، دارای تهویه و ضدشکارچی با بستر تمیز.
• علف برای چریدن و مناطق سایه‌دار برای روزهای گرم.
• آب آشامیدنی تمیز به قدری عمیق که بتوانند سرشان را فرو کنند، روزانه تعویض شود.
• آب حمام (استخر یا آبگیر بزرگ) که در صورت امکان تمیز نگه داشته شود.

غازها معمولاً در سال اول یا دوم به سن تولیدمثل می‌رسند و پیش از فصل تخم‌گذاری بهاری جفت می‌شوند. بسیاری از نرها با یک یا تعداد کمی از ماده‌ها پیوند می‌بندند. تخم‌گذاری فصلی است و عمدتاً در بهار اتفاق می‌افتد. ماده‌ها دسته‌ای از تخم را در لانه‌ای روی زمین می‌گذارند و روی آن‌ها می‌خوابند در حالی که نر در نزدیکی نگهبانی می‌دهد. جوجه‌کشی حدود ۲۸ تا ۳۵ روز بسته به نژاد طول می‌کشد. جوجه‌غازها با پوشیده از کرک بیرون می‌آیند، در عرض یک روز می‌توانند راه بروند و غذا بخورند و از والدین پیروی می‌کنند. الگویی که رشد پیشرفته نامیده می‌شود. غازها والدین دلسوزی هستند و گروه خانوادگی اغلب در هفته‌های اول با هم می‌مانند. تخم‌ها را می‌توان به صورت مصنوعی هم جوجه کشید و جوجه‌غازهایی که توسط نگهدارنده پرورش می‌یابند به راحتی به انسان‌ها وابسته می‌شوند.

آیا غاز برای شما مناسب است؟

غازها هر روز تمام سال به مراقبت نیاز دارند: بیرون کردن از خانه، بستن در شب، آب تازه و بررسی چراگاه و وضعیت. به فضای چمنی حصارکشی‌شده و خانه‌ای ضدشکارچی نیاز دارند، پس بیشتر با محیط‌های روستایی و گله‌های کوچک سازگارند تا باغچه‌های کوچک شهری. هزینه‌ها شامل مسکن، حصارکشی، خوراک (به خصوص در زمستان) و مراقبت دامپزشکی گاه‌به‌گاه است. بزرگ‌ترین تعهد زمان است: یک غاز می‌تواند ۱۵ تا ۲۵ سال عمر کند، پس نگهداری آن یک تصمیم بلندمدت است. غازها پرندگان گله‌ای هستند و باید با حداقل یک غاز دیگر نگهداری شوند. یک غاز تنها گزینه مناسبی نیست.

از کجا تهیه کنید

غازها را از پرورش‌دهندگانی تهیه کنید که پرندگان‌شان را در شرایط مناسب نگه می‌دارند و می‌توانند نژاد، سن و جنسیت را بگویند. انجمن‌ها و نمایشگاه‌های طیور و مرغابی جاهای خوبی برای یافتن پرورش‌دهندگان خوب هستند. سازمان‌های نجات و بازگذاری گاهی غازهایی دارند که نیاز به خانه جدید دارند، که می‌تواند برای نگهدارنده‌هایی مناسب باشد که آماده پذیرفتن پرندگان بالغ هستند. بیشتر از یکی بگیرید و از فروشندگانی که نمی‌توانند پرندگان سالم یا مسکن مناسب را نشان دهند پرهیز کنید.