موش صحرایی زینتی

رت اهلی همان موش قهوه‌ای اهلی‌شده (Rattus norvegicus domestica) است که به عنوان حیوان خانگی نگهداری می‌شود، نه برای آزمایشگاه یا مبارزه با آفات. از اجتماعی‌ترین پستانداران کوچکی است که معمولاً در خانه نگهداری می‌شود. طول بدن بالغ‌ها حدود ۲۳ تا ۲۸ سانتی‌متر است و دم آن نیز به همین اندازه می‌رسد. نرها معمولاً بزرگ‌تر و سنگین‌تر از ماده‌ها هستند.

رت‌های اهلی برای اندازه‌شان بسیار باهوش هستند. نام خود را یاد می‌گیرند، افرادی که با آن‌ها تعامل دارند را می‌شناسند و می‌توان کارهای ساده‌ای به آن‌ها آموخت. فعال و کنجکاو هستند و به همنشین نیاز دارند، بنابراین معمولاً در گروه‌های دو یا بیشتر از جنس یکسان نگهداری می‌شوند، نه به تنهایی. رتی که بدون همنشین نگهداری شود، به مرور گوشه‌گیر می‌شود.

کوتاه بودن عمرشان، معمولاً دو تا سه سال، مهم‌ترین نکته‌ای است که صاحبان احتمالی در کنار شخصیت قوی و سهولت مدیریت این حیوانات بررسی می‌کنند. این حیوانات پاکیزه‌اند، خودشان را آراسته نگه می‌دارند و تا حدودی می‌توان آن‌ها را به استفاده از جعبه شن عادت داد.

این حیوان برای چه کسانی مناسب است

رت‌های اهلی برای افرادی مناسبند که به دنبال حیوان خانگی تعاملی و قابل آموزش هستند و می‌توانند بیشتر روزها وقت بگذارند. در خانواده‌هایی که با عمر کوتاه و نیاز به نگهداری چند حیوان کنار می‌آیند، جایگاه خوبی دارند. برای کودکان بزرگ‌تر با نظارت بزرگسال، اولین جونده معقولی به شمار می‌روند؛ هرچند بیشتر فعالیت‌شان در عصر و شب است.

رت اهلی به عنوان یک حیوان اهلی واحد در نظر گرفته می‌شود. به جای نژادهای مجزا، نگهدارندگان و انجمن‌ها گونه‌هایی را توصیف می‌کنند که بر اساس نوع پوشش، وضعیت گوش، نوع بدن، رنگ و نقش‌ها تعریف می‌شوند. این گونه‌ها با هم ترکیب می‌شوند، بنابراین یک رت ممکن است با چندین ویژگی به طور همزمان توصیف شود.

تنوع در پوشش (استاندارد، رکس، بدون مو)، موقعیت گوش (گوش بالا یا دامبو) و الگوهای نقش‌گذاری، همراه با طیف گسترده‌ای از رنگ‌ها دیده می‌شود. هیچ‌کدام از این ویژگی‌ها حیوان پایه را تغییر نمی‌دهند؛ بلکه جنبه‌هایی از ظاهر در همان نوع هستند.

چگونگی دسته‌بندی گونه‌ها

استانداردهای نمایشگاهی رت‌ها را بر اساس پوشش، نقش و رنگ، و سپس گونه‌هایی مثل نوع گوش و نوع بدن دسته‌بندی می‌کنند. علاقه‌مندان در انتخاب، هم به خلق‌وخو و سلامت توجه می‌کنند و هم به ظاهر، چون این حیوانات اساساً به عنوان همدم نگهداری می‌شوند.

رت اهلی به موش قهوه‌ای وحشی بازمی‌گردد که در قرن هجدهم به طور گسترده در سرتاسر اروپا پراکنده شد. موش‌های قهوه‌ای به تعداد زیاد به عنوان آفت شکار می‌شدند و در بریتانیای قرن نوزدهم در ورزش خونین «رت‌بازی» استفاده می‌شدند که اکنون ممنوع است؛ در این ورزش، سگ‌ها را زمان‌بندی می‌کردند که در گودالی چند موش را در چه مدت بکشند.

صیادان موشی که این حیوانات را تأمین می‌کردند، نمونه‌هایی با رنگ و نقش‌های غیرمعمول یافتند، از جمله افراد سفید و طرح‌دار. به جای فروش همه حیوانات، برخی نمونه‌های جالب‌تر و آرام‌تر را نگه می‌داشتند و آن‌ها را تکثیر می‌کردند. این ریشه عملی اهلی‌سازی است: انتخاب برای رام‌شدن و ظاهر از جمعیتی که پیشتر آفت بودند.

تا اواخر قرن نوزدهم، نگهداری این موش‌های پرورشی به عنوان حیوان خانگی و نمایش آن‌ها در انگلیس به سرگرمی ثابتی تبدیل شده بود. نمایشگاه‌های منظم رت‌های اهلی برگزار شد و انجمن‌هایی برای تعیین استانداردهای گونه‌های نگهداری‌شده پا گرفتند.

از بریتانیا این سرگرمی در طول قرن بیستم به سایر کشورها گسترش یافت. همین گونه در زمینه آزمایشگاهی تاریخچه موازی و جداگانه‌ای دارد، اما رت اهلی توسط علاقه‌مندان برای خلق‌وخو و رنگ پرورش یافت، نه برای پژوهش.

رت‌های اهلی بدنی بلند و لاغر، پوزه‌ای تیز، چشمانی تیره و برجسته و دمی بدون مو و فلسی دارند که تقریباً به اندازه بدن طول دارد. دم در حفظ تعادل و تنظیم دمای بدن نقش دارد. سبیل‌ها بلند هستند و پیوسته در حال حرکتند؛ در رهیابی در نور کم کمک می‌کنند.

طول بدن بالغ‌ها حدود ۲۳ تا ۲۸ سانتی‌متر است و دم نیز به همین اندازه می‌افزاید. نرها معمولاً بزرگ‌تر و سنگین‌تر از ماده‌ها هستند و پوشش خشن‌تری دارند. بالغ‌های سالم معمولاً بین ۲۵۰ تا ۵۰۰ گرم وزن دارند، بسته به جنس و ساختار بدن.

چگونگی تنوع ظاهری

در این نوع واحد، پوشش از خز صاف استاندارد تا پوشش‌های مجعد رکس و گونه‌های تقریباً بدون مو متغیر است. گوش‌ها ممکن است بالای سر (گوش بالا) یا پایین‌تر و گردتر (دامبو) قرار گیرند. نقش‌ها از رنگ‌های یکدست تا الگوهای کلاه‌دار، هودی و لکه‌دار متفاوتند.

رت‌های اهلی به شدت اجتماعی هستند و سلسله‌مراتب گروهی تشکیل می‌دهند. موش قهوه‌ای وحشی در کلونی زندگی می‌کند و نوع اهلی این نیاز به همنشینی را حفظ کرده است. رت‌هایی که با هم نگهداری می‌شوند، یکدیگر را آراسته می‌کنند، با هم می‌خوابند و بازی می‌کنند؛ به همین دلیل نگهداری انفرادی توصیه نمی‌شود.

بیشترین فعالیت آن‌ها در سپیده‌دم، غروب و عصر است، هرچند تا حدودی خود را با روال خانوار تنظیم می‌کنند. پیوسته کاوش می‌کنند، برای مدیریت دندان‌های جلویی در حال رشد چیزهایی می‌جوند و از بوی بدن و لمس به طور گسترده استفاده می‌کنند. ارتباط از طریق وضعیت بدن، دندان‌قروچه (بروکسینگ) هنگام رضایت و صداهای فراصوتی صورت می‌گیرد که بسیاری از آن‌ها از محدوده شنوایی انسان خارج است.

با دستکاری ملایم و منظم، رت‌ها با انسان‌ها آشنا می‌شوند و اغلب به دنبال صاحبانشان می‌گردند. شخصیت‌های فردی متفاوتی دارند، از جسور تا محتاط. آشنا کردن با رت‌های ناآشنا نیاز به دقت دارد، چون گروه‌های موجود ممکن است به تازه‌واردها واکنش نشان دهند.

مراقبت روزانه

• آب تازه تهیه کنید و هر روز بطری یا کاسه را بررسی کنید
• مقدار مشخصی غذای کامل رت به همراه مقادیر کمی غذای تازه بدهید
• بستر آلوده و ناحیه توالت را تمیز کنید
• وقت بگذارید برای تعامل و اجازه دهید تحت نظارت بیرون از قفس باشند
• هر روز به طور خلاصه هر رت را از نظر تغییر در چشم، تنفس، وزن یا رفتار بررسی کنید

محیط

• قفس را دور از تابش مستقیم آفتاب، کوران هوا و رطوبت قرار دهید
• دمای اتاق را در سطح متعادل و ثابت نگه دارید
• سطوحی برای بالا رفتن، مخفیگاه و وسایل جویدن فراهم کنید
• گروه‌ها را با هم نگه دارید تا نیازهای اجتماعی‌شان برآورده شود
• طبق برنامه منظم قفس را کاملاً تمیز کنید و بستر را عوض کنید

آراستن و دستکاری

رت‌ها خودشان را آراسته می‌کنند و به ندرت به حمام نیاز دارند. هنگام برداشتن، زیر بدن را نگه دارید، نه اینکه از دم بلند کنید. دستکاری آرام و مکرر از سنین پایین آن‌ها را رام نگه می‌دارد. به طور معمول چیزی را کوتاه نکنید، اما طول دندان‌های جلویی و ناخن‌ها را زیر نظر داشته باشید و در صورت رشد بیش از حد با دامپزشک مشورت کنید.

رت‌های اهلی همه‌چیزخوار هستند. پایه رژیم غذایی باید غذای تجاری کامل رت باشد، ترجیحاً به صورت گرانول یا بلوک که از تغذیه انتخابی جلوگیری می‌کند؛ رت‌هایی که مخلوط آزاد دریافت می‌کنند ممکن است غذاهای مورد علاقه را انتخاب کرده و تعادل ضعیفی داشته باشند. غذاهای تازه به عنوان مکمل، نه غذای اصلی، در مقادیر کم افزوده می‌شوند.

غذاهای تازه مناسب شامل بسیاری از سبزیجات، مقادیر کمی میوه و گاهی پروتئین پخته مانند تخم‌مرغ می‌شود. با توجه به اندازه حیوان، مقادیر کوچک است و غذاهای چرب یا شیرین برای پیشگیری از چاقی محدود می‌شوند.

تنقلات باید بخش کوچکی از رژیم غذایی باشند و برای آموزش و تقویت پیوند استفاده شوند. آب تازه همیشه باید در دسترس باشد، معمولاً از بطری مکش که هر روز بررسی می‌شود. اکثر رت‌ها با رژیم غذایی کامل نیازی به مکمل‌های معمول ندارند مگر اینکه دامپزشک توصیه کند.

رت‌های اهلی به طور کلی مقاوم هستند، اما عمر کوتاهی حدود دو تا سه سال دارند. شایع‌ترین مشکلات بهداشتی آن‌ها عفونت‌های تنفسی و، به خصوص در رت‌های مسن‌تر، تومورهای پستانی و سایر تومورها است. هر دو به قدری شایع هستند که صاحبان باید به دنبال علائم اولیه باشند.

محیط تمیز و کم‌گرد، تهویه خوب، رژیم غذایی متعادل و اجتناب از تراکم بیش از حد، بیماری را کاهش می‌دهند. چون رت‌ها ضعف را پنهان می‌کنند، تغییرات کوچک در تنفس، وزن یا فعالیت اهمیت دارد.

مراقبت پیشگیرانه

• قفس را تمیز و با تهویه مناسب نگه دارید
• از بستر کم‌گرد و بدون عطر استفاده کنید
• رژیم غذایی متعادل کامل بدهید و از چاقی جلوگیری کنید
• رت‌های جدید را ابتدا جداگانه نگه دارید و با احتیاط معرفی کنید
• رت‌ها را به طور منظم وزن کنید و دستکاری کنید تا تغییرات را زود متوجه شوید

رت‌های اهلی به قفس بزرگ و بلند با میله‌های افقی برای بالا رفتن و چندین سطح برای ورزش نیاز دارند. قفس‌های سیمی با قفسه‌های جامد نسبت به آکواریوم‌ها بهترند، زیرا تهویه برای دستگاه تنفسی حساس آن‌ها اهمیت دارد. فاصله بین میله‌ها باید به اندازه‌ای باریک باشد که از فرار جلوگیری کند، به خصوص برای رت‌های جوان‌تر یا کوچک‌تر.

داخل قفس، مخفیگاه، همبایی، طناب یا نردبان و وسایل امن برای جویدن فراهم کنید. کف باید جامد باشد نه سیم توری خالی تا از پاهایشان محافظت شود، و با بستر کم‌گرد پوشانده شود.

چک‌لیست راه‌اندازی

• قفس سیمی بلند با فاصله باریک میله‌ها و قفسه‌های جامد
• بستر کم‌گرد و ناحیه توالت
• دو یا بیشتر مخفیگاه به علاوه همبایی یا بستر
• وسایل جویدن و ساختارهای بالا رفتن
• بطری آب مکش و منبع غذایی پایدار
• مکانی آرام و دور از کوران هوا

رت‌های اهلی بسیار زود، اغلب حدود پنج تا شش هفتگی به بلوغ جنسی می‌رسند، بنابراین نرها و ماده‌ها باید پیش از آن جدا شوند تا از آمیزش ناخواسته جلوگیری شود. ماده‌ها مکرراً وارد فصل جفت‌گیری می‌شوند. دوره آبستنی کوتاه است، حدود ۲۱ تا ۲۳ روز.

بسترها بزرگ هستند، معمولاً شش تا دوازده توله، گاهی بیشتر. توله‌ها بدون مو و با چشمان بسته به دنیا می‌آیند و اگر مادر آرام و به خوبی تغذیه شده باشد، بدون دخالت آن‌ها را پرورش می‌دهد. توله‌ها معمولاً در حدود چهار تا پنج هفتگی از شیر گرفته می‌شوند. چون رت‌ها به راحتی تکثیر می‌کنند و توله‌های زیادی تولید می‌کنند، تکثیر مسئولانه نیازمند برنامه‌ریزی برای محل نگهداری هر حیوان و توجه به سلامت و خلق‌وخوی والدین است.

آیا رت اهلی برای شما مناسب است؟

رت‌های اهلی به توجه روزانه و همنشینی با هم‌نوع خود نیاز دارند، بنابراین حداقل دو تا نگه دارید و برای دستکاری وقت بگذارید. برای قفس به فضای عمودی قابل توجهی نیاز است. هزینه‌های جاری شامل غذا، بستر و مراقبت دامپزشکی احتمالی می‌شود و ویزیت دامپزشک متخصص در پستانداران کوچک می‌تواند بزرگ‌ترین هزینه واحد باشد. سخت‌ترین بخش برای بسیاری از صاحبان، عمر کوتاه دو تا سه ساله است، یعنی زودتر از حیوانات خانگی بزرگ‌تر باید خداحافظی کرد.

کجا تهیه کنید

به دنبال پرورش‌دهندگان مسئولی باشید که برای سلامت و خلق‌وخو انتخاب می‌کنند و گروه‌هایشان را خوب نگه می‌دارند. مراکز نجات و پناهگاه‌های حیوانات کوچک اغلب رت‌هایی دارند که به خانه نیاز دارند، گاهی به صورت جفت‌های پیوندخورده. هرجایی که آن‌ها را تهیه کنید، حیوانات سرزنده و هوشیار با چشمان تمیز، تنفس واضح و پوشش مرتب انتخاب کنید و از خریدهای آنی یک رت به تنهایی خودداری کنید.