مرغ

مرغ خانگی پرنده‌ای اهلی است که نیاکانش قرقاول‌های جنگلی وحشی جنوب و جنوب‌شرقی آسیا بوده‌اند. این پرنده از فراوان‌ترین حیوانات اهلی کره زمین است و در مزارع کوچک و بزرگ و در سال‌های اخیر در حیاط خانه‌های حومه و شهری هم نگهداری می‌شود. مردم مرغ را برای تخم‌مرغ تازه، گوشت، از بین بردن حشرات باغ و همدمی پرورش می‌دهند. معمولاً چند مرغ با هم نگهداری می‌شود، چون این پرندگان موجوداتی اجتماعی‌اند و تنها دوام نمی‌آورند.

از نظر جایگاه، مرغ میان دام و حیوان خانگی قرار می‌گیرد. نگهداری این پرنده ارزان است، غذایش گران نیست و تخم‌مرغ هم می‌دهد. با این حال بسیاری از نگهدارندگان به پرندگان انفرادی دلبستگی واقعی پیدا می‌کنند. مرغ‌ها آرام هستند و می‌توانند به حدی اهلی شوند که بشود آن‌ها را در دست گرفت یا دنبال صاحبشان در حیاط راه بیفتند. خروس به گله باروری می‌دهد و با بانگ خود قلمرویش را اعلام می‌کند که در مناطق مسکونی باید به این نکته توجه داشت.

مرغ‌ها پرندگانی زمین‌نشین هستند. روزها را به خاراندن زمین و جست‌وجوی غذا، حمام خاک و استراحت می‌گذرانند و شب‌ها روی نشیمنگاه‌هایی بالاتر از سطح زمین می‌خوابند. به پناهگاهی محکم در برابر شکارگران، آب و غذای روزانه و فضای کافی برای حرکت نیاز دارند. مراقبت پایه از این پرندگان ساده است و همین موضوع آن‌ها را به گزینه‌ای رایج برای اولین تجربه نگهداری طیور تبدیل کرده است.

چه کسانی برای نگهداری مرغ مناسب هستند؟

مرغ برای افرادی مناسب است که باغ یا حیاطی دارند که بتوان آن را از شکارگران ایمن کرد و می‌توانند هر روز به گله رسیدگی کنند. نگهداری از مرغ برای کسانی که دنبال تخم‌مرغ تازه هستند و با نظافت منظم مشکلی ندارند ارزش دارد. این نگهداری برای کسانی که فضای بیرونی ندارند، خانوارهایی که قوانین نگهداری طیور را ممنوع کرده‌اند، و برای کسانی که می‌خواهند یک حیوان خانگی تنها داشته باشند مناسب نیست، چون مرغ به همنشینی سایر مرغ‌ها نیاز دارد.

نژادهای مرغ از نظر اندازه بدن، پر، رنگ و تعداد تخم، خلق‌وخو و تحمل سرما یا گرما با هم تفاوت دارند. در اینجا حدود ۳۸ نژاد فهرست شده و بیشتر آن‌ها در نسخه بانتام هم موجودند که وزنشان کسری از نژاد استاندارد است. اصلی‌ترین تقسیم‌بندی عملی میان نژادهای دومنظوره (هم تخم هم گوشت)، نژادهای سبک‌تر ویژه تخم‌گذاری و نژادهای سنگین‌تر پرورشی برای گوشت است.

وزن از بانتام‌های کمتر از ۱ کیلوگرم تا نژادهای درشت مثل جرسی جاینت و براهما که می‌توانند از ۴ تا ۵ کیلوگرم هم بگذرند، متغیر است. رنگ پوسته تخم‌مرغ بسته به نژاد از سفید تا قهوه‌ای و رنگ‌های کدر فرق می‌کند. الگوهای پر شامل رنگ‌های یکدست، راه‌راه، حاشیه‌دار و لکه‌لکه است.

چگونگی دسته‌بندی نژادها

نژادها معمولاً بر اساس خاستگاه (آمریکایی، آسیایی، انگلیسی، مدیترانه‌ای و غیره) و بر اساس رده یا وزن دسته‌بندی می‌شوند. در هر نژاد، واریته‌های رنگی و نوع تاج (ساده، گل‌سرخی، نخودی) هم معیار تمایز هستند. نگهدارندگان نژادی را انتخاب می‌کنند که از نظر تعداد تخم، مقاومت و خلق‌وخو با آب‌وهوا و اهدافشان تناسب داشته باشد.

مرغ خانگی عمدتاً از قرقاول جنگلی سرخ (Gallus gallus)، پرنده‌ای وحشی از جنوب و جنوب‌شرقی آسیا، نشأت می‌گیرد و برخی ورودی ژنتیکی از گونه‌های جنگلی مرتبط دیگر هم دارد. اهلی‌سازی این پرنده در همان منطقه رخ داده و شواهد باستان‌شناختی و ژنتیکی نشان می‌دهد این فرایند چندین هزار سال طول کشیده است، نه یک رویداد واحد. شاید در ابتدا نگهداری مرغ بیش از هر چیز به آیین‌ها، خروس‌جنگی و نگهداری وقت مربوط بوده باشد.

از خاستگاه آسیایی‌اش، مرغ از طریق مسیرهای تجاری و مهاجرتی گسترش یافت. این پرنده در دوران باستان به خاور نزدیک، مصر و دنیای مدیترانه رسید و یونانی‌ها و رومیان آن را گسترده نگهداری و پرورش دادند. رومیان روش‌های تغذیه، پروار کردن و تفریخ تخم را ثبت کردند، که نشان می‌دهد نگهداری انتخابی تا دوران کلاسیک کاملاً توسعه یافته بود.

مرغ همراه مردم در سراسر آفریقا، به اروپا و از طریق اقیانوس آرام پراکنده شد. در سده‌های کاوش اروپایی به قاره آمریکا رسید و احتمالاً پیش از آن هم از مسیرهای دیگری که هنوز محل بحث است وارد آمریکا شده بود. تا زمان تجارت گسترده دریایی، مرغ در بیشتر خشکی‌های مسکونی جهان جا افتاده بود.

نژادهای مدرن عمدتاً محصول قرن نوزدهم و بیستم هستند. علاقه به نمایشگاه‌های طیور و ورود پرندگان آسیایی مثل براهما و کاکین موجی از ایجاد و استانداردسازی نژادها را در پی آورد. در قرن بیستم پرورش تجاری گونه را به دو شاخه تخصصی تخم‌گذاری و گوشتی تقسیم کرد، در حالی که نژادهای سنتی و میراثی در دست نگهدارندگان کوچک‌تر باقی ماندند.

مرغ بدنی گرد با پوشش پر دارد، دو بال که تنها پروازهای کوتاه را ممکن می‌کنند و پاهایی قوی که به انگشتانی با چنگال برای خاراندن زمین ختم می‌شوند. روی سر تاجی گوشتی و زیر منقار آویزه‌هایی قرار دارند که هر دو معمولاً قرمز رنگ‌اند. خروس‌ها معمولاً بزرگ‌تر و رنگارنگ‌تر از مرغ‌ها هستند، با پرهای دم بلندتر، تاج و آویزه‌های بزرگ‌تر و پرهای تیزه‌ای روی گردن و پشت.

تفاوت ظاهر بین نژادها

تفاوت‌های ظاهری بین نژادها قابل‌توجه است. نوع تاج از تاج ساده ایستاده تا تاج گل‌سرخی و نخودی که در برابر یخ‌زدگی مقاوم‌ترند متفاوت است. برخی نژادها مثل کاکین و براهما پاهای پردار دارند، در حالی که دورکینگ با داشتن پنج انگشت به‌جای چهار انگشت معمول شناخته می‌شود. نژادهای سنگین مثل جرسی جاینت بسیار بزرگ‌تر از تخم‌گذارهای سبک و بانتام‌ها هستند. رنگ و الگوی پر از مشخصه‌های تعریف‌کننده بسیاری از نژادهاست، از راه‌راه پلیموث راک و دومینیک تا حاشیه‌های پر وایندوت.

مرغ‌ها حیواناتی گله‌ای هستند و در کنار همنوعان احساس امنیت می‌کنند. درون گله یک سلسله‌مراتب اجتماعی شکل می‌گیرد که اغلب با عنوان «نظم نوک‌زدن» شناخته می‌شود و اولویت در دسترسی به غذا و جای خواب را تعیین می‌کند. این نظم با نشان دادن تهدید و نوک‌زدن برقرار می‌شود و پس از شکل‌گیری معمولاً به الگویی ثابت می‌رسد. معرفی پرندگان جدید این نظم را به هم می‌ریزد و تا وقتی سلسله‌مراتب جدید شکل نگرفته، دعوا ادامه دارد.

رفتارهای طبیعی روز را پر می‌کنند. مرغ‌ها زمین را برای یافتن دانه و حشره می‌خارند، حمام خاک می‌گیرند تا پر و پوستشان در شرایط خوبی بماند، آفتاب می‌گیرند و پر می‌کنند. در روشنایی روز فعال‌ترند و غروب برای خوابیدن روی نشیمنگاه‌های بالاتر می‌روند. مرغ‌ها ممکن است کرچ شوند و تخم‌ها را برای جوجه‌کشی بنشینند.

ارتباط هم صوتی است هم بصری. مرغ‌ها برای رضایت، هشدار در برابر تهدیدهای زمینی یا هوایی و اعلام یافتن غذا صداهای متفاوتی دارند و ماده بعد از تخم‌گذاری صدای آشنایی در می‌آورد. خروس برای اعلام قلمرو قوقولی‌قوقو می‌کند. زبان بدن، از جمله بالا رفتن پرهای گردن و جایگیری بال، وضعیت و خُلق را نشان می‌دهد. مرغ‌هایی که از سنین پایین به‌آرامی با آن‌ها تعامل شده باشد در کنار انسان آرام و با اعتماد می‌شوند، در حالی که خروس‌ها ممکن است از گله محافظت کنند.

مراقبت روزانه

• آب تازه بدهید و مطمئن شوید ظرف‌های آب تمیز و پر هستند
• غذای مناسب مرحله زندگی پرندگان را بدهید و دان‌خوری‌ها را پر نگه دارید
• صبح درِ لانه را باز کنید و غروب محکم ببندید
• حداقل یک بار در روز تخم‌مرغ‌ها را جمع کنید
• هر پرنده را به‌سرعت از نظر علائم آسیب، بیماری یا انگل بررسی کنید

محیط

• لانه‌ای خشک و بدون کوران با نشیمنگاه‌های بالا و لانه‌های تخم‌گذاری نگه دارید
• دسترسی به محوطه یا ناحیه حصارکشی‌شده برای جست‌وجوی غذا و ورزش فراهم کنید
• جای خشکی برای حمام خاک در نظر بگیرید
• تهویه خوب بدون جریان هوای مستقیم به سمت پرندگان خوابیده فراهم کنید
• بستر را خشک نگه دارید و مدفوع را به‌طور منظم پاک کنید

آراستن و رسیدگی

مرغ‌ها با کندن پر و حمام خاک خود را آراسته نگه می‌دارند، بنابراین به آراستن مستقیم زیادی نیاز ندارند. رسیدگی باید آرام و با حمایت کامل باشد؛ پرنده را با دو دست بگیرید و بال‌ها را کنترل کنید. رسیدگی منظم از سنین پایین کار بررسی و درمان پرندگان را راحت‌تر می‌کند. در حین رسیدگی معمول، پاها را از نظر کنه فلس‌ساز، اطراف مخرج را از نظر آلودگی و پرها را از نظر شپش یا کنه بررسی کنید.

مرغ‌ها طیف گسترده‌ای از غذاها می‌خورند. در طبیعت و هنگام چرا، دانه، غلات، گیاهان سبز، حشرات، کرم‌ها و سایر بی‌مهرگان کوچک را می‌خورند. برای پرندگان اهلی، خوراک تجاری متعادل هسته اصلی رژیم غذایی است، چون پروتئین، انرژی، ویتامین‌ها و مواد معدنی را به نسبت درستی برای مرحله زندگی پرنده تأمین می‌کند. چرا و سبزیجات آشپزخانه می‌توانند این خوراک را تکمیل کنند، اما نباید جایگزینش شوند، چون رژیم غذایی نامتعادل تخم‌گذاری و وضعیت بدنی را کاهش می‌دهد.

تنقلاتی مثل سبزیجات، اضافات آشپزخانه و مقداری دانه خوراکی در حد اعتدال مجازند، اما باید بخش کوچکی از رژیم غذایی را تشکیل دهند. مرغ‌های تخم‌گذار به منبع جداگانه‌ای از کلسیم، معمولاً پودر صدف یا پوسته تخم‌مرغ که به‌صورت آزاد ارائه می‌شود، نیاز دارند. ماسه نامحلول به پرندگان کمک می‌کند وقتی دانه کامل یا علوفه می‌خورند غذا را در سنگدان آسیاب کنند. آب تمیز باید همیشه در دسترس باشد، چون مرغ به مقدار قابل‌توجهی آب می‌نوشد و بدون آن تخم‌گذاری به‌سرعت کاهش می‌یابد.

مرغ خوب‌نگهداری‌شده حیوانی قوی است. عمر معمول ۵ تا ۱۰ سال است و برخی پرندگان بیشتر زندگی می‌کنند، هرچند نژادهای پرتخم و تجاری اغلب عمر تولیدی کوتاه‌تری دارند. بیشتر مشکلات سلامتی از انگل‌ها، بیماری‌های عفونی و در مرغ‌ها از فشار تخم‌گذاری سرچشمه می‌گیرند. مشاهده روزانه بهترین هشدار زودهنگام است: پرنده‌ای که قوز کرده، کند است، غذا نمی‌خورد یا از گله جدا شده، نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد.

مراقبت پیشگیرانه

• پناهگاه را تمیز، خشک و دارای تهویه کافی نگه دارید
• برای کنترل انگل‌های خارجی حمام خاک فراهم کنید
• پرندگان جدید را قبل از اضافه کردن به گله قرنطینه کنید
• از توصیه‌های منطقه‌ای درباره واکسیناسیون و کنترل انگل پیروی کنید
• خوراک متعادل و آب تمیز دائمی تأمین کنید
• پرندگان را به‌طور منظم از نظر انگل، آسیب و تغییر در وضعیت بررسی کنید

مرغ‌ها در لانه برای پناه گرفتن و خوابیدن در شب و در محوطه یا پیاده‌رو حصارکشی‌شده برای فعالیت روزانه نگهداری می‌شوند. لانه در برابر آب‌وهوا و شکارگران محافظت می‌کند و نشیمنگاه‌ها و لانه‌های تخم‌گذاری را در خود دارد. محوطه فضایی برای چرا، خاراندن زمین و حمام خاک فراهم می‌کند. هر دو باید در برابر شکارگران ایمن باشند، چون مرغ‌ها در برابر سگ، روباه، پرندگان شکاری و جوندگان آسیب‌پذیرند. کف و بستر باید خشک بماند و تهویه باید رطوبت و آمونیاک را بدون سرد کردن پرندگان دفع کند.

چک‌لیست راه‌اندازی

• لانه ایمن در برابر شکارگران با قفل‌های محکم و بدون درز
• میله‌های نشیمنگاه بالا با طول کافی برای همه پرندگان
• یک لانه تخم‌گذاری به ازای هر سه تا چهار مرغ
• محوطه ضمیمه یا پیاده‌رو حصارکشی‌شده با پوشش بالایی در جاهایی که پرندگان شکاری وجود دارند
• دان‌خوری و آبخوری تمیز و ترجیحاً محافظت‌شده در برابر باران
• یک ناحیه حمام خاک خشک

مرغ‌ها بسته به نژاد در حدود پنج تا شش ماهگی به سن تخم‌گذاری می‌رسند؛ نژادهای سبک تخم‌گذار زودتر از نژادهای سنگین بالغ می‌شوند. مرغ‌ها با یا بدون خروس تخم می‌گذارند، اما تخم‌ها تنها وقتی بارور هستند که خروس با گله جفت‌گیری کرده باشد. یک خروس می‌تواند چند مرغ را باردار کند.

جوجه‌کشی حدود ۲۱ روز طول می‌کشد. مرغ کرچ روی کلاچی از تخم‌ها می‌نشیند و دما و رطوبت را حفظ می‌کند و خودش تخم‌ها را می‌چرخاند. همچنین می‌توان تخم‌ها را در دستگاه جوجه‌کشی مصنوعی تفریخ کرد. یک کلاچ طبیعی معمولاً حدود یک دوجین تخم است، هرچند این عدد متغیر است. بعد از تفریخ، جوجه‌ها به گرما، خوراک استارتر و آب تمیز نیاز دارند که یا توسط مرغ مادر یا توسط منبع گرما در یک جوجه‌کشی دستی تأمین می‌شود. جوجه‌ها سریع رشد می‌کنند و طی هفته‌های اول پر در می‌آورند و با بلوغ به خوراک پرورشی تغییر می‌دهند.

آیا مرغ برای شما مناسب است؟

مرغ‌ها در هر روز سال به توجه روزانه نیاز دارند: باز کردن لانه، دادن غذا و آب، جمع‌آوری تخم و بستن لانه در شب. به فضای بیرونی که بتوان آن را در برابر شکارگران ایمن کرد نیاز دارند و قوانین محلی ممکن است نگهداری طیور، به‌ویژه خروس، را در مناطق مسکونی محدود یا ممنوع کند. هزینه اصلی خود پرندگان نیستند، بلکه پناهگاه، خوراک و بستر در طول زمان است، به‌علاوه مراقبت‌های دامپزشکی هر از گاهی. مرغ می‌تواند ۵ تا ۱۰ سال عمر کند، پس نگهداری یک گله تعهدی چندساله است، حتی بعد از پایان بهترین سال‌های تخم‌گذاری مرغ.

از کجا تهیه کنیم

مرغ‌ها از کارخانه‌های جوجه‌کشی، پرورش‌دهندگان، فروشگاه‌های خوراک دام و کشاورزی و طرح‌های واگذاری یا نجات که مرغ‌های بازنشسته از مزارع تجاری را تحویل می‌گیرند، به دست می‌آیند. منبعی را انتخاب کنید که پرندگان سالم و خوب‌نگهداری‌شده داشته باشد و بتواند نژاد، سن و وضعیت واکسیناسیون را اعلام کند. خریدن مرغ نزدیک به سن تخم‌گذاری مرحله جوجه‌پروری را حذف می‌کند. قبول کردن مرغ‌های بازنشسته از مزارع تجاری به پرندگان مسن‌تر عمر بیشتری می‌دهد و اغلب کم‌هزینه است، هرچند اوج تخم‌گذاری آن‌ها گذشته است. قبل از آوردن مرغ به خانه، مطمئن شوید پرندگان هوشیار، تمیز و بدون علائم آشکار انگل یا بیماری تنفسی هستند.