مرغ عشق

بودجریگار عضوی کوچک از راسته طوطی‌سانان است که بومی نواحی خشک مرکزی استرالیاست. در بازار پرنده‌های خانگی اغلب با نام «بادجی» شناخته می‌شود و در ایران بیشتر با نام مرغ عشق کوچک یا طوطی استرالیایی معروف است. این پرنده از پرمحبوب‌ترین پرندگان همراه در جهان است و به خاطر اندازه کوچک، طبیعت اجتماعی و توانایی تقلید صدای انسان ارزشمند شمرده می‌شود.

بودجریگارها حیوانات گله‌نشین هستند. در طبیعت به صورت گروه‌هایی از صدها یا هزاران پرنده زندگی می‌کنند و در جستجوی علف‌های دانه‌دار و آب در سراسر قاره جابجا می‌شوند. این ساختار اجتماعی در اسارت هم حفظ می‌شود: بادجی‌ای که تنها نگهداری می‌شود به تعامل روزانه با نگهدارنده‌اش نیاز دارد و بسیاری به صورت جفت یا گروه‌های کوچک نگهداری می‌شوند. این پرندگان تقریباً همیشه از طریق جیرجیر، لاتی و صداهای ارتباطی با یکدیگر در تماس هستند.

یک بودجریگار بالغ تقریباً ۳۰ تا ۴۰ گرم وزن دارد و حدود ۱۸ سانتی‌متر از سر تا دم اندازه دارد. با وجود جثه کوچک، پرنده‌ای فعال است و هر روز به زمان خارج از قفس برای پرواز و ورزش نیاز دارد. با مراقبت مستمر، بودجریگار می‌تواند همراهی دیرپا باشد و اغلب به اوایل دوره نوجوانی عمرش می‌رسد.

این پرنده برای چه کسی مناسب است

بودجریگار برای نگهدارندگانی مناسب است که به دنبال یک پرنده کوچک تعاملی هستند بدون فضا، سروصدا و هزینه یک طوطی بزرگ. در آپارتمان‌ها خوب جا می‌افتد چون صدایش از طوطی‌های بزرگ‌تر کمتر است. برای کودکانی که زیر نظر بزرگسال هستند انتخاب معقولی به شمار می‌رود. افرادی که مسافرت‌های زیاد دارند یا نمی‌توانند هر روز وقت بگذارند باید در نظر داشته باشند که دو پرنده نگه دارند تا بادجی همدم داشته باشد.

بودجریگار یک گونه است نه مجموعه‌ای از نژادهای مجزا. در این فهرست تنها یک شکل شناخته‌شده وجود دارد. آنچه تنوع به نظر می‌رسد نتیجه پرورش انتخابی برای رنگ، الگو و اندازه در همان یک گونه است. علاقه‌مندان معمولاً بودجریگارهای اسیر را به دو گروه عملی تقسیم می‌کنند: بادجی خانگی یا طبیعی که به اندازه پرندگان استرالیا نزدیک است، و بادجی نمایشگاهی که بزرگ‌تر پرورش یافته با سر پرتر و نشانه‌های واضح‌تر.

چگونگی دسته‌بندی انواع

چون تنها یک گونه وجود دارد، دسته‌بندی در میان بودجریگارها بر اساس ظاهر است نه نژادهای جداگانه. پرورش‌دهندگان پرندگان را بر اساس رنگ (سری سبز، آبی، زرد، سفید و خاکستری)، بر اساس نشانه‌ها (معمولی، اوپالین، اسپنگل، تکه‌رنگ و دیگران) و بر اساس اندازه (خانگی در برابر نمایشگاهی) دسته‌بندی می‌کنند. باشگاه‌های پرندگان و استانداردهای نمایشگاهی این انواع را به تفصیل توصیف می‌کنند، اما همه به یک حیوان تعلق دارند: Melopsittacus undulatus.

بودجریگار در نواحی خشک داخلی استرالیا تکامل یافت و پیش از هر تماس انسانی در آنجا وجود داشت. بومیان استرالیای مرکزی این پرنده را به‌خوبی می‌شناختند و نام رایج آن معمولاً به یک واژه بومی استرالیایی برمی‌گردد. این گونه با زندگی در گله‌های سیار که باران و علف‌های دانه‌دار را در مسافت‌های طولانی دنبال می‌کنند با آب‌وهوای سخت و غیرقابل پیش‌بینی سازگار شد.

طبیعیدانان اروپایی در اوایل قرن نوزدهم بودجریگار را ثبت کردند. طبیعیدان انگلیسی جان گولد این پرنده را توصیف کرد و در حدود سال ۱۸۴۰ نمونه‌هایی به بریتانیا برد و پس از آن علاقه به سرعت در سراسر اروپا گسترش یافت. پرندگان زنده با تعداد فزاینده‌ای از استرالیا فرستاده شدند و پرورش‌دهندگان شروع به ایجاد جمعیت‌های اسیر کردند به جای اتکا به واردات.

از اواسط دهه ۱۸۰۰ بودجریگار در بریتانیا و اروپای قاره‌ای به یک پرنده قفسی مد روز تبدیل شد. پرورش در اسارت اولین جهش‌های رنگی را ایجاد کرد که از انواع زرد آغاز شد و سپس به اشکال آبی رسید و تقاضا را بیشتر بالا برد. در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، پرورش‌دهندگان اختصاصی و انجمن‌های پرنده برای تثبیت و بهبود این رنگ‌ها فعالیت می‌کردند.

استرالیا بعداً صادرات حیات وحش بومی‌اش را محدود کرد، بنابراین جمعیت خانگی جهانی امروز تقریباً به‌طور کامل از پرندگانی نشأت می‌گیرد که در خارج از استرالیا و در طول نسل‌های بسیار پرورش یافته‌اند. بادجی نمایشگاهی یا انگلیسی از طریق همین پرورش در اسارت برای اندازه بزرگ‌تر و نشانه‌های اغراق‌آمیزتر توسعه یافت، در حالی که بادجی‌های مغازه‌های پرنده از نظر اندازه و تناسب به شکل طبیعی نزدیک‌تر می‌مانند.

بودجریگار بدنی فشرده و باریک دارد که برای پرواز سریع و چابک طراحی شده است. پرنده در شکل طبیعی از زیر سبز رنگ با سر زرد است و خطوط ریز سیاه دندانه‌دار روی پشت، بال‌ها و پشت سر آن را مشخص می‌کند. یک دسته نقطه‌های ریز سیاه در ناحیه گلو و لکه‌های آبی‌بنفش گونه زیر صورت قرار دارند. دم بلند و مخروطی است و نوک کوتاه و قلاب‌دار از الگوی طوطی‌سانان پیروی می‌کند. پرورش در اسارت رنگ‌های آبی، خاکستری، سفید، زرد و انواع الگودار زیادی را بر این شکل پایه افزوده است.

چگونگی تغییر ظاهر

تفاوت اصلی قابل مشاهده بین بودجریگارهای خانگی و نمایشگاهی است. بادجی‌های نمایشگاهی یا انگلیسی به وضوح بزرگ‌تر هستند با سر پهن‌تر و پروفیل جلویی پرتر و نقاط صورت و نوارهایشان برجسته‌تر است. رنگ و الگو در هر دو نوع بسیار متنوع است. مومه، ناحیه گوشتی بالای نوک، در نرهای بالغ اغلب آبی و در ماده‌های در حال تولیدمثل قهوه‌ای روشن یا قهوه‌ای تیره است که به تعیین جنسیت در بسیاری از انواع رنگی کمک می‌کند.

بودجریگارها ذاتاً پرندگان گله هستند، پس تماس اجتماعی بخش اصلی رفتارشان است. در گروه یکدیگر را پَرآرایی می‌کنند، به همراهان غذا می‌دهند و جریانی پیوسته از صداهای ارتباطی دارند. بادجی‌ای که تنها نگهداری می‌شود با نگهدارنده‌اش رابطه نزدیکی می‌بندد اما برای راضی ماندن به تعامل مکرر نیاز دارد. دو یا چند بادجی یکدیگر را سرگرم می‌کنند، هرچند پرندگانی که همراهی زیادی از سایر بادجی‌ها دارند ممکن است پیوند کمتری با انسان‌ها داشته باشند.

این گونه در طول روز فعال و کنجکاو است و دوره‌های پرواز و بالا رفتن با دوره‌های پَرآرایی و استراحت تناوب دارند. بودجریگارها عمدتاً از طریق صدا ارتباط برقرار می‌کنند: آواز وِزوِزی، صداهای ارتباطی تیز و لاتی ملایم در حالت آرامش. بسیاری یاد می‌گیرند صدای گفتار و سروصداهای خانه را تقلید کنند و نرها عموماً مکالمه‌گرهای قوی‌تری هستند. زبان بدن هم اهمیت دارد از جمله برافراشتن پرهای سر، باز شدن دم و ساییدن نوک که نشانه پرنده‌ای آرام و راضی است.

مراقبت روزانه

• هر روز آب و غذای تازه تهیه کنید و پوسته دانه‌ها و غذای تازه نخورده را بردارید
• در اتاقی ایمن برای پرندگان وقت بگذارید تا پرنده بیرون از قفس پرواز کند و ورزش داشته باشد
• با پرنده صحبت کنید و با او تعامل داشته باشید، به‌خصوص اگر تنها نگهداری می‌شود
• مدفوع را پاک کنید و بستر کثیف قفس را عوض کنید
• وضعیت بدنی، تنفس و مدفوع پرنده را هر روز بررسی کنید

محیط

• قفس را دور از کوران مستقیم هوا و دود آشپزخانه نگه دارید
• دمای اتاق را ثابت نگه دارید؛ از سرمای ناگهانی و گرمای شدید اجتناب کنید
• شب قفس را بپوشانید یا کم‌نور کنید تا پرنده ۱۰ تا ۱۲ ساعت استراحت داشته باشد
• نشیمنگاه‌هایی با قطرهای مختلف برای سلامت پنجه‌ها فراهم کنید
• اسباب‌بازی‌ها را به صورت دوره‌ای عوض کنید تا ذهن پرنده مشغول بماند

پَرآرایی و جابجایی

بودجریگارها پرهای خود را خودشان مرتب می‌کنند و نیازی به حمام دادن از سوی نگهدارنده ندارند، هرچند بسیاری از آن‌ها ظرف آب کم‌عمق یا اسپری ملایم را دوست دارند. ناخن‌ها و نوک معمولاً به طور طبیعی سایش پیدا می‌کنند؛ رشد بیش از حد باید توسط دامپزشک بررسی شود نه اینکه بدون راهنمایی در خانه کوتاه شود. پرنده را با ملایمت بردارید و اجازه دهید روی انگشت قدم بگذارد به جای اینکه آن را بگیرید چون این کار با مرور زمان اعتماد ایجاد می‌کند.

در طبیعت بودجریگار از دانه‌های علف‌ها و گیاهان کوتاه تغذیه می‌کند. پرنده‌ای که در اسارت فقط دانه دریافت می‌کند اغلب اضافه وزن پیدا می‌کند و از ویتامین‌های کلیدی محروم می‌شود، چون دانه پرچرب است و از نظر چند ماده مغذی فقیر. رژیم غذایی متعادل در اسارت ترکیبی از یک پایه پلت فرموله‌شده با مقدار کمتری دانه و سبزیجات تازه روزانه است. سبزیجات برگ‌دار تیره، هویج رنده‌شده و سبزیجات مشابه ویتامین و تنوع اضافه می‌کنند. میوه را می‌توان به مقدار کم به عنوان تنقلات داد. هر تغییری از رژیم دانه به پلت باید به تدریج صورت گیرد چون بادجی‌ها ممکن است در پذیرش غذاهای جدید کند باشند.

تنقلات، مکمل‌ها و آب

از خوشه ارزن و تکه‌های کوچک میوه به عنوان تنقلات گاه‌گاه و جایزه آموزشی استفاده کنید نه به عنوان ماده غذایی روزانه اصلی. استخوان مرکب یا بلوک مواد معدنی کلسیم فراهم می‌کند و به حفظ شکل نوک کمک می‌کند. اکثر بادجی‌هایی که رژیم متعادل دارند نیازی به قطره‌های ویتامین در آب ندارند؛ قبل از مکمل‌دهی با دامپزشک مشورت کنید. هر روز آب تمیز و تازه تهیه کنید و اگر غذا یا مدفوع در ظرف بیفتد بیشتر آن را عوض کنید.

بودجریگارها برای اندازه‌شان مقاوم هستند، اما بیماری را پنهان می‌کنند، بنابراین تغییرات ظریف در رفتار می‌توانند اولین نشانه مشکل باشند. پرنده‌ای که پف‌کرده نشسته، غذا نمی‌خورد یا در پایین قفس استراحت می‌کند نیاز فوری به توجه دارد. طول عمر معمول حدود ۵ تا ۸ سال است و پرندگانی که رژیم غذایی خوب و مراقبت دقیق دارند می‌توانند به ۱۲ تا ۱۵ سال برسند. بسیاری از مشکلات رایج با رژیم فقیر و سرشار از دانه و کمبود تمرین مرتبط هستند.

مراقبت پیشگیرانه

• به جای دانه تنها، رژیم متعادل تهیه کنید
• هر روز پرواز را برای حفظ وزن سالم فراهم کنید
• قفس و ظروف غذا را تمیز نگه دارید تا از انتشار عفونت جلوگیری شود
• هر پرنده جدید را قبل از معرفی به پرندگان دیگر قرنطینه کنید
• با یک دامپزشک متخصص پرندگان چکاپ منظم انجام دهید و اولین نشانه‌های بیماری را زیر نظر بگیرید

بودجریگارها برای اندازه‌شان یادگیرنده‌های سریعی هستند. اکثر به راحتی رام می‌شوند اگر از کودکی با ملایمت و به صورت مستمر با آن‌ها رفتار شود و بسیاری یاد می‌گیرند روی انگشت قدم بگذارند، وقتی صدایشان می‌زنند بیایند و حرکات ساده انجام دهند. تقلید صدا رایج است، به‌خصوص در نرها، هرچند هر پرنده‌ای صحبت نمی‌کند. آموزش در جلسات کوتاه و آرام در اتاقی ساکت و با جایزه‌های غذایی کوچک مثل ارزن بهتر کار می‌کند. ابتدا باید اعتماد ایجاد شود: پرنده‌ای که در کنار نگهدارنده‌اش احساس امنیت می‌کند بسیار سریع‌تر از پرنده‌ای که گرفته یا تعقیب می‌شود یاد می‌گیرد.

شروع آموزش

1. اجازه دهید پرنده جدید چند روز آرام بگیرد قبل از جابجایی
2. کنار قفس بنشینید و آهسته صحبت کنید تا پرنده به حضور شما عادت کند
3. از لای میله‌ها یک تنقلات بدهید، سپس از دست باز
4. با گذاشتن ملایم انگشتتان به قفسه سینه پایینی پرنده آموزش قدم گذاشتن را شروع کنید تا پرنده روی آن قدم بگذارد
5. اگر می‌خواهید پرنده کلمات را تقلید کند، کلمات را به صورت واضح و مستمر تکرار کنید
6. جلسات را کوتاه نگه دارید، چند دقیقه هر بار، و با موفقیت تمام کنید

بودجریگارها به صورت افقی پرواز می‌کنند نه بالا و پایین، بنابراین قفس باید عریض‌تر از ارتفاعش باشد تا فضا برای پروازهای کوتاه داشته باشد. برای یک پرنده تنها حداقل عرض قفس حدود ۴۵ تا ۶۰ سانتی‌متر است و برای بیش از یک پرنده بزرگ‌تر. فاصله میله‌ها باید حدود ۱ سانتی‌متر باشد تا پرنده نتواند سرش را گیر کند. قفس را در ارتفاع سینه یا چشم، متکی به دیوار برای احساس امنیت، در اتاقی با فعالیت روزانه اما دور از کوران، نور مستقیم آفتاب و آشپزخانه قرار دهید. قفس جایگزین پرواز نمی‌شود: بادجی‌ها همچنان به زمان روزانه تحت نظارت بیرون از آن نیاز دارند.

چک‌لیست راه‌اندازی

• قفس عریض با فاصله میله‌های ایمن
• چند نشیمنگاه با قطرهای مختلف از جمله شاخه طبیعی
• ظروف غذا و آب به علاوه استخوان مرکب یا بلوک مواد معدنی
• چند اسباب‌بازی مثل زنگوله، نردبان و چیزهایی برای جویدن
• روکش قفس و سینی کشویی برای تمیز کردن آسان
• یک جای آرام یا پوشش برای استراحت شبانه

بودجریگارها می‌توانند از حدود ۳ تا ۴ ماهگی از نظر جنسی به بلوغ برسند، اما نگهدارندگان مسئول تا حداقل یک سالگی صبر می‌کنند چون ماده‌های جوان در معرض عوارض بیشتری هستند. بادجی‌ها حیوانات لانه‌گزین در حفره هستند، پس یک جفت برای تولیدمثل به جعبه لانه نیاز دارد. ماده هر روز در میان یک تخم می‌گذارد، معمولاً چهار تا هشت تخم در یک دسته، و آن‌ها را می‌پرورند در حالی که نر به تغذیه او کمک می‌کند. تخم‌ها بعد از حدود ۱۸ روز می‌شکنند. جوجه‌ها کور و بدون پر به دنیا می‌آیند، هر دو والد تغذیه‌شان می‌کنند و در حدود چهار تا پنج هفتگی آشیانه را ترک می‌کنند. تولیدمثل فشار زیادی بر ماده وارد می‌کند، بنابراین منبع کلسیم و تغذیه خوب در این دوره اهمیت دارند.

آیا بودجریگار برای شما مناسب است؟

بودجریگار یکی از مقرون‌به‌صرفه‌ترین و قابل‌مدیریت‌ترین پرندگان همراه است، اما همچنان یک موجود زنده با نیازهای روزانه است. هر روز به تعامل نیاز دارد، یا از یک انسان یا یک بادجی دیگر، به علاوه قفسی با فضای پرواز و زمان تحت نظارت بیرون از آن. پرنده با مراقبت خوب ممکن است بیش از یک دهه زندگی کند، پس یک تعهد چند ساله است نه یک حیوان خانگی کوتاه‌مدت. بادجی‌ها برای آپارتمان مناسب هستند چون از طوطی‌های بزرگ ساکت‌ترند، هرچند در طول روز لاتی می‌زنند. خانواده‌هایی با کودکان خیلی کوچک باید همه جابجایی‌ها را زیر نظر داشته باشند چون پرنده کوچک و شکننده است.

چطور یک بودجریگار تهیه کنید

بودجریگارها را می‌توان از پرورش‌دهندگان مسئول، مغازه‌های پرنده و گروه‌های نجات یا فرزندخواندگی پرندگان تهیه کرد. یک منبع خوب پرندگان را در شرایط تمیز و با فضای کافی نگه می‌دارد و می‌تواند به سوالات درباره سن، رژیم غذایی و سلامت پرنده پاسخ دهد. فرزندخواندگی ارزش بررسی دارد چون بادجی‌ها گاهی وقتی صاحبانشان نیازهایشان را دست‌کم می‌گیرند تحویل داده می‌شوند. از هر کجا که پرنده بیاید، یکی را انتخاب کنید که چشمانش برق دارد، فعال است و ساکت نفس می‌کشد و در ابتدا آن را از پرندگان موجود جدا نگه دارید.