ونسلی‌دیل

ونزلیدیل یکی از بزرگ‌ترین نژادهای گوسفند بریتانیایی است که عمدتاً برای پشم بلند و متمایزش و همچنین به عنوان قوچ اصلاح‌نژاد پرورش می‌یابد. خاستگاه این نژاد دره ونزلیدیل در شمال یورکشایر انگلستان است. قوچ‌های بالغ می‌توانند بیش از ۱۳۰ کیلوگرم وزن داشته باشند و بدنی عمیق و ایستاده روی پاهای بلند دارند.

بارزترین ویژگی این نژاد پشم آن است. پشم به صورت حلقه‌های بلند و تابیده رشد می‌کند که در دو طرف بدن به شکل فرهای یکنواخت آویزان می‌شوند و الیاف آن براقیت طبیعی قوی دارد. پوست صورت، گوش‌ها و پاها رنگ آبی تیره دارد که از میان موهای کوتاه سر دیده می‌شود و همین ویژگی نام «صورت‌آبی» را به این نژاد داده است.

پرورش‌دهندگان دستی پشم و تولیدکنندگان الیاف این نژاد را به دلیل پشم بدون موی زبر آن نگهداری می‌کنند، و پرورش‌دهندگان تجاری از قوچ‌های ونزلیدیل روی میش‌های کوهستانی برای افزودن اندازه، کیفیت پشم و شیردهی به بره‌های دورگه استفاده می‌کنند.

چه کسانی مناسب این نژادند

این نژاد برای پرورش‌دهندگانی مناسب است که گوسفندی آرام و قابل کنترل می‌خواهند و برای پشم آن ارزش قائل‌اند. پشم بلند به مراقبت و پشم‌چینی نیاز دارد تا تمیز و بدون گره بماند، بنابراین ونزلیدیل برای کسانی که می‌توانند مراقبت منظم انجام دهند مناسب‌تر است تا کسانی که به دنبال گله‌ای کم‌نیاز هستند. پرورش‌دهندگانی که بره‌های دورگه تولید می‌کنند و پشم‌ریسان‌هایی که پشم را می‌فروشند یا استفاده می‌کنند نیز این نژاد را انتخاب می‌کنند.

نام ونزلیدیل از دره ونزلیدیل در شمال یورکشایر انگلستان گرفته شده، جایی که این نژاد در سده نوزدهم میلادی شکل گرفت. در این منطقه از دیرباز گوسفندان پشم‌بلند بومی و نوع تیزواتر نگهداری می‌شدند و پرورش‌دهندگان محلی برای بهبود پشم و اندام این گوسفندان تلاش می‌کردند.

ریشه این نژاد به یک قوچ متولد ۱۸۳۹ میلادی می‌رسد که معمولاً با نام «بلوکپ» (سرآبی) ثبت شده است. این قوچ از آمیزش یک لستر دیشلی (نوعی لستر پشم‌بلند اصلاح‌شده) با میشی از نوع تیزواتر به دست آمد. بلوکپ پوست تیره‌آبی سر و پشمی بلند و براق داشت و این ویژگی‌ها را به شدت به نسل بعد منتقل کرد.

پرورش‌دهندگان با استفاده از بلوکپ و فرزندانش این نوع را تثبیت کردند و صورت آبی متمایز و پشم حلقه‌ای در سراسر این خط نژادی یکدست شد. انجمن پرورش‌دهندگان گوسفند پشم‌بلند ونزلیدیل در سال ۱۸۹۰ میلادی برای ثبت و ترویج این نژاد تأسیس شد.

در بیشتر سده بیستم از ونزلیدیل به عنوان قوچ اصلاح‌نژاد برای بهبود گله‌های کوهستانی استفاده می‌شد و با تغییر شیوه‌های دامداری، شمار این گوسفندان کاهش یافت. این نژاد اکنون در بریتانیا در فهرست نژادهای کمیاب قرار دارد و پرورش‌دهندگان اصیل و علاقه‌مندان به الیاف آن را نگه می‌دارند.

ونزلیدیل گوسفندی بلندقامت و عمیق‌بدن است که روی پاهای بلند و بدون پشم می‌ایستد. هم قوچ‌ها و هم میش‌ها به طور طبیعی بی‌شاخ‌اند. سر پهن و بالاگرفته است و این نژاد ظاهری هوشیار و متین دارد.

ویژگی بارز این نژاد رنگ پوست بدون پشم آن است. صورت، گوش‌ها و قسمت پایین پاها از میان موهای کوتاه رنگی آبی‌خاکستری تیره تا نزدیک به سرمه‌ای نشان می‌دهند. این رنگدانه ویژگی ثابت نژاد است. بره‌ها غالباً با صورتی تیره‌تر متولد می‌شوند که با رشد پشم روشن‌تر می‌شود.

پوشش بدن و رنگ‌ها

پشم ویژگی شاخص این نژاد است. رشد آن معمولاً ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر در سال است و به شکل حلقه‌های مشخص در پشت و پهلوها می‌ریزد. الیاف آن براق، بدون موی زبر و مورد توجه پشم‌ریسان‌هاست. پشم استاندارد سفید است، هرچند گونه‌ای با پشم سیاه نیز شناخته شده که همان پوست آبی و فر مشابه را دارد. صورت معمولاً بدون پشم است و پشم بلند از پشت تاج سر آغاز می‌شود.

ونزلیدیل خلق‌وخویی ثابت و ملایم دارد. گوسفندان این نژاد عموماً رام‌اند و کنترل را به خوبی تحمل می‌کنند، به همین دلیل کارهای روزمره‌ای مانند پشم‌چینی، اصلاح سم و بررسی پشم برای این نژاد آسان‌تر از نژادهای پرتحرک‌تر است. این نژاد اغلب متین توصیف می‌شود؛ سرش را بالا نگه می‌دارد و بدون دستپاچگی حرکت می‌کند.

ونزلیدیل‌هایی که به‌خوبی با انسان انس گرفته باشند آرام و مطمئن می‌شوند و به روتین منظم عادت می‌کنند. این نژاد به عنوان حیوان گله‌ای همراهی را ترجیح می‌دهد و در کنار گوسفندان دیگر بهتر از تنهایی عمل می‌کند. قوچ‌ها بزرگ و قدرتمندند، بنابراین به کنترل محتاطانه و حصارکشی مطمئن نیاز دارند، هرچند این نژاد به پرخاشگری شناخته نمی‌شود.

در کنار دام‌های دیگر، ونزلیدیل آرام است و در چرای مختلط به خوبی سازگار می‌شود. اندازه و طبع آرام آن باعث می‌شود به‌ندرت حصار یا دام دیگر را به چالش بکشد، هرچند برای هر گوسفند بزرگی حصار مناسب همچنان لازم است.

مراقبت روزانه از این نژاد از اصول کلی گوسفندداری پیروی می‌کند، اما پشم بلند کار اضافه‌ای به همراه دارد. پشم باید تمیز و بدون گره نگه داشته شود و چون سریع رشد می‌کند، این نژاد به پشم‌چینی منظم و بازرسی مرتب نیاز دارد.

نظافت

• دست‌کم سالی یک‌بار پشم‌چینی کنید؛ برخی پرورش‌دهندگان برای کنترل پشم زودرشد دوبار در سال این کار را انجام می‌دهند
• پشم را به طور منظم از نظر گره‌خوردگی، بقایای گیاهی و نشانه‌های مگس‌زدگی بررسی کنید، به‌ویژه در ماه‌های گرم
• پشم اطراف دم و شکم را تمیز نگه دارید تا خطر تجمع کثیفی و مگس‌زدگی کاهش یابد
• سم‌ها را طبق برنامه‌ای منظم کوتاه کنید تا از لنگش پیشگیری شود

تحرک

• چراگاه کافی برای چرا و حرکت روزانه فراهم کنید
• چرا را چرخشی انجام دهید تا کیفیت علوفه حفظ شود و بار انگلی کاهش یابد
• فضای کافی برای حرکت و دراز کشیدن راحت این دام درشت‌اندام در نظر بگیرید

محیط نگهداری

ونزلیدیل به چراگاه مناسب، آب تمیز و پناهگاه خشک در برابر باران شدید و گرما نیاز دارد. پشم متراکم و بلند رطوبت را نگه می‌دارد، بنابراین محل خشک برای ایستادن و آغل با تهویه مناسب اهمیت دارد. حصار باید مطمئن و متناسب با گوسفندی بزرگ باشد. در تابستان سایه فراهم کنید، زیرا پشم سنگین بار گرمایی اضافه می‌کند.

ونزلیدیل نشخوارکننده‌ای چراخوار است و روی علف و علوفه باکیفیت بهترین عملکرد را دارد. در بیشتر سال، چراگاه خوب‌مدیریت‌شده بخش عمده نیاز آن را تأمین می‌کند. یونجه یا سیلاژ زمستان و دوره‌های کمبود علف را پوشش می‌دهد. خوراک متراکم به مقدار محدود در زمان‌های نیاز بالا، مانند اواخر آبستنی و شیردهی میش‌ها یا رشد بره‌ها، افزوده می‌شود. باید از تغییر ناگهانی جیره برای حفظ سلامت شکمبه پرهیز کرد. آب تمیز و دسترسی به مواد معدنی مناسب باید همیشه در دسترس باشد.

تنقلات و مکمل‌ها

مکمل یا سنگ نمک مخصوص گوسفند متناسب با خاک منطقه فراهم کنید و به کمبود سلنیوم و کبالت در خاک‌های فقیر توجه داشته باشید. در زمستان می‌توان مقدار کمی سبزی ریشه‌ای داد. هر تنقلی باید بخش کوچکی از جیره‌ای علوفه‌محور باشد.

ونزلیدیل نژادی نیرومند است و طول عمر معمول آن با مدیریت خوب ۱۰ تا ۱۲ سال است. بیشتر نگرانی‌های سلامتی آن مشترک با گوسفندان دیگر است، اما پشم بلند و متراکم در صورت غفلت از نظافت و پشم‌چینی خطر مگس‌زدگی و مشکلات پوستی را افزایش می‌دهد. برنامه منظم کنترل انگل، مراقبت از سم و واکسیناسیون گله را سالم نگه می‌دارد.

مراقبت پیشگیرانه

• پشم‌چینی را به‌موقع انجام دهید و پشم را به طور منظم تا سطح پوست بررسی کنید
• برنامه واکسیناسیون زیر نظر دامپزشک را حفظ کنید (مانند پوشش کلستریدیایی)
• سم‌ها را طبق برنامه‌ای منظم کوتاه کنید و بررسی کنید
• از شمارش تخم انگل مدفوع برای هدفمند کردن کرم‌خوانی استفاده کنید
• مواد معدنی مناسب خاک منطقه را تأمین کنید و به طور منظم وضعیت بدنی را امتیاز دهید

ونزلیدیل در سال اول زندگی به سن باروری می‌رسد، هرچند معمولاً میش‌ها نخستین بار حدود ۱۸ ماهگی و پس از رشد کامل جفت‌گیری می‌کنند. جفت‌گیری در فصل طبیعی پاییز انجام می‌شود؛ قوچ‌ها به میش‌ها معرفی می‌شوند تا بره‌ها در بهار متولد شوند. دوره آبستنی حدود ۱۴۵ تا ۱۵۰ روز، یعنی نزدیک به پنج ماه، طول می‌کشد.

میش‌ها معمولاً یک یا دو بره می‌زایند و دوقلوزایی در دام‌های با وضعیت بدنی خوب رایج است. این نژاد به شیردهی و مادرانگی خوب شناخته می‌شود و میش‌ها معمولاً بره‌های خود را به خوبی پرورش می‌دهند. بره‌ها هنگام تولد درشت‌اند، که بازتاب اندازه این نژاد است، بنابراین میش‌ها باید در وضعیت بدنی مناسب باشند و هنگام زایمان زیر نظر باشند.

ونزلیدیل به عنوان قوچ اصلاح‌نژاد ارزشمند است. قوچ‌ها روی میش‌های کوهستانی و مرتفع استفاده می‌شوند تا میش‌های دورگه تولید کنند و این آمیزش اندازه، کیفیت پشم و شیر را به فرزندان می‌افزاید. برای پرورش خالص، گزینش دقیق صورت آبی، فر پشم و اندام تعریف‌کننده این نژاد را حفظ می‌کند.