سافک

سافولک یکی از پرکاربردترین نژادهای قوچ پایه (ترمینال) در جهان است. خاستگاه این نژاد انگلستان است و عمدتاً برای تولید گوشت پرورش می‌یابد. رشد سریع و ران‌های عضلانی این گوسفند، آن را به گزینه‌ای استاندارد در برنامه‌های آمیزش دورگه برای تولید بره‌های بازاری تبدیل کرده است.

شناخت گوسفند سافولک آسان است. صورت، گوش‌ها و پاهای آن سیاه و بدون پشم‌اند، در حالی که بدنش پشمی کوتاه و سفید دارد. هم قوچ و هم میش این نژاد قدبلند و درشت‌اندام‌اند و قوچ‌های بالغ معمولاً بیش از ۲۵۰ پوند وزن دارند. این نژاد خوش‌خو اما ورزیده و هوشیار است و هنگام جابه‌جایی بین چراگاه‌ها یا کار با آن، پرانرژی حرکت می‌کند.

سافولک برای پرورش‌دهندگان تجاری که به دنبال بره‌هایی با رشد سریع روی علوفه و دانه هستند مناسب است. اندازه بزرگ و نیاز خوراکی این نژاد آن را برای واحدهای بسیار کوچک با چراگاه محدود کم‌کاربردتر می‌کند، با این حال این گوسفند با آب‌وهواها و شیوه‌های مختلف مدیریت سازگاری خوبی نشان می‌دهد.

چه کسانی مناسب این نژادند

این نژاد برای پرورش‌دهندگانی مناسب است که تمرکزشان بر تولید بره گوشتی است، به‌ویژه کسانی که از قوچ‌ها برای تولید نتاج دورگه با رشد سریع استفاده می‌کنند. نگهدارنده باید چراگاه و خوراک کافی برای دام‌های بزرگ فراهم کند. آرامش در مدیریت و سازگاری بالای سافولک باعث می‌شود این نژاد برای تازه‌واردان به پرورش تجاری گوسفند نیز گزینه‌ای عملی باشد، به شرط آنکه زمین و بودجه خوراک پاسخگوی دام‌های درشت‌تر باشد.

خاستگاه سافولک شهرستان سافولک و نواحی همجوار آن در شرق انگلستان است. این نژاد از آمیزش قوچ‌های ساوت‌داون با میش‌های بومی نورفولک‌هورن شکل گرفت. ساوت‌داون کیفیت گوشت و بدنی فشرده و عضلانی به این آمیزش بخشید، در حالی که نورفولک‌هورن سخت‌جان اندازه، فعالیت و صورت و پاهای تیره را به آن افزود.

نخستین اشاره‌ها به این آمیزش به اواخر سده هجدهم بازمی‌گردد و این گونه در اوایل سده نوزدهم یکدست‌تر شد. پرورش‌دهندگان منطقه دام‌های بدون شاخ و صورت سیاهی را برمی‌گزیدند که رشد سریع داشتند و روی مراتع و زمین‌های کشاورزی محلی به خوبی چاق می‌شدند.

این نژاد در سال ۱۸۵۹ با نام سافولک به رسمیت شناخته شد و در ادامه همان سده، با گسترش این گونه در سراسر بریتانیا، دفتر ثبت گله نیز تأسیس شد. از آن پس سافولک به‌طور گسترده صادر شد و به آمریکای شمالی، استرالیا، نیوزیلند و اروپای قاره‌ای راه یافت.

در طول سده بیستم، سافولک به یکی از غالب‌ترین نژادهای قوچ پایه در تولید تجاری گوسفند تبدیل شد. از قوچ‌های این نژاد در کشورهای بسیاری برای افزودن رشد و عضله به بره‌های دورگه بازاری استفاده می‌شود و امروزه نیز در حلقه‌های نمایش دام و مزارع تجاری رواج دارد.

بدن سافولک کشیده و عمیق و برای تولید گوشت ساخته شده است. سر، گوش‌ها و پاهای این نژاد سیاه و بدون پشم‌اند و همین ویژگی ظاهر شناخته‌شده صورت‌سیاه را به آن می‌دهد. پوست صورت ظریف است و سر همواره بالا و هوشیار نگه داشته می‌شود. هم قوچ و هم میش به‌طور طبیعی بدون شاخ‌اند.

اسکلت بدن بزرگ و کشیده است، با استخوان‌بندی قوی، سینه‌ای پهن و ران‌های پری که بخش عمده گوشت را در خود جای می‌دهند. پاها بلندند و این ویژگی به ظاهر بلندقامت و ورزیده نژاد می‌افزاید.

پوشش و رنگ

پشم بدن سفید، کوتاه و نسبتاً متراکم است و کیفیتی متوسط دارد که برای مصارف عمومی پشم مناسب‌تر است تا نساجی ظریف. رنگ شاخص این نژاد، تضاد میان پشم سفید و سیاهی یکدست صورت، گوش‌ها و پایین پاهای بدون پشم است. بره‌ها از بدو تولد نقاط سیاه را نمایان دارند و همین ویژگی شناسایی این نژاد و دورگه‌های آن را از همان روز اول تولد آسان می‌کند.

سافولک خلق‌وخویی خوش دارد و در کارهای روزمره گله به‌خوبی کنترل می‌شود. میش‌ها مادرانی دقیق‌اند و بدون دردسر زیاد در گله‌ای مدیریت‌شده جا می‌افتند. این نژاد نسبت به محیط اطراف هوشیار است، از این رو حرکت را زود تشخیص می‌دهد و هنگام جابه‌جایی یا کار با آن می‌تواند پرتحرک باشد.

سافولک در کنار انسان، در صورت کار مستمر با آن، معمولاً آرام است، هرچند بیشتر فعال است تا بی‌حرکت. در میان سایر گوسفندان به‌طور طبیعی گله‌ای رفتار می‌کند و در گروه‌های چندنژادی نیز به‌خوبی جا می‌افتد. قوچ‌های بالغ درشت و قوی‌اند و مانند قوچ‌های بیشتر نژادها باید با احتیاط با آن‌ها رفتار کرد؛ هرگز نباید آن‌ها را در کنار کودکان یا به‌تنهایی در فضاهای بسته در فصل جفت‌گیری رها کرد.

سافولک‌ها سخت‌جان‌اند و با آب‌وهواهای گوناگون سازگاری دارند، اما اندازه بزرگ آن‌ها به این معناست که برای حفظ وضعیت بدنی مناسب به خوراک و فضای کافی نیاز دارند. مراقبت روزانه از این نژاد همان اصول متداول پرورش گوسفند را دنبال می‌کند، با توجهی بیشتر به نیازهای یک نژاد گوشتی با رشد سریع.

آرایش و نظافت

• پشم را سالی یک بار، معمولاً در بهار و پیش از گرم شدن هوا، بچینید.
• سم‌ها را در صورت نیاز، اغلب هر ۶ تا ۱۰ هفته بسته به نوع زمین و سرعت رشد، کوتاه کنید.
• در هنگام دست‌کاری، صورت و پاهای بدون پشم را از نظر بریدگی یا مشکلات پوستی بررسی کنید.
• ناحیه پشت بدن را برای کاهش آلودگی و خطر میازیس (تخم‌گذاری مگس) تمیز نگه دارید.

فعالیت

• چراگاه باز برای چرای روزانه و تحرک فراهم کنید.
• چرا را به‌صورت چرخشی انجام دهید تا کیفیت علوفه حفظ شود و انباشت انگل کاهش یابد.
• برای طبیعت فعال این نژاد فضای کافی در نظر بگیرید؛ آغل‌های تنگ به استرس و آسیب‌دیدگی می‌انجامد.

محیط نگهداری

سافولک روی چراگاه‌های با زهکشی خوب و همراه با سرپناه در برابر گرمای شدید، باد و رطوبت، وضعیت خوبی دارد. حصارها باید محکم و مطمئن باشند، زیرا گوسفندان بزرگ و فعال مرزهای ضعیف را زیر فشار می‌گذارند. آغل‌های دست‌کاری، راهروها و دروازه‌ها باید طوری ساخته شوند که وزن و فشار دام‌های کاملاً بالغ را تحمل کنند.

علف و علوفه باکیفیت پایه رژیم غذایی سافولک را تشکیل می‌دهند. از آنجا که این نژاد سریع رشد می‌کند و به اندازه‌ای بزرگ می‌رسد، بره‌های در حال رشد و دام‌های مولد اغلب برای تأمین نیاز انرژی و پروتئین خود به خوراک مکمل نیاز دارند. خوراک‌دهی را متناسب با فصل، کیفیت چراگاه و مرحله تولید تنظیم کنید.

تنقلات و مکمل‌ها

نمک یا مکمل معدنی مخصوص گوسفند را به‌صورت آزاد در دسترس دام قرار دهید تا عناصر کمیاب موردنیاز بدون مس اضافی تأمین شود. مقدار کمی دانه یا یونجه را می‌توان به‌عنوان تنقلات برای کمک به رام‌سازی و کنترل دام استفاده کرد. تغییر خوراک را همیشه به‌تدریج انجام دهید تا از اختلال گوارشی جلوگیری شود و همواره آب تازه و تمیز در دسترس باشد.

سافولک نژادی مستحکم است و فهرست بلندی از نقص‌های اختصاصی نژاد ندارد؛ دام‌هایی که به‌خوبی مدیریت شوند معمولاً ۱۰ تا ۱۲ سال عمر می‌کنند. بیشتر مشکلات سلامت از خطرات عمومی گوسفندداری ناشی می‌شود نه از خود نژاد، و مدیریت خوب اکثر آن‌ها را پیشگیری می‌کند. مانند همه گوسفندان، میش‌های سنگین و باردار در اواخر دوره آبستنی نیاز به مراقبت دقیق دارند.

مراقبت پیشگیرانه

• برنامه واکسیناسیون منظم، از جمله واکسن بیماری‌های کلستریدیایی، را دنبال کنید.
• شمارش تخم انگل مدفوعی انجام دهید و کرم‌زدایی را بر اساس نتیجه انجام دهید، نه به‌صورت روتین.
• سم‌ها را طبق برنامه و پس از دوره‌های بارانی بررسی و کوتاه کنید.
• وضعیت بدنی میش‌ها را پیش از جفت‌گیری و در طول آبستنی ارزیابی کنید.
• مکمل معدنی متعادل با سطح مس ایمن فراهم کنید.

سافولک بیش از هر چیز به‌عنوان قوچ پایه شناخته می‌شود؛ به این معنا که قوچ‌های این نژاد را با میش‌های نژادهای دیگر آمیزش می‌دهند تا بره‌های بازاری پررشد تولید شود. میش‌ها تا نخستین پاییز عمر خود به شرایط جفت‌گیری می‌رسند، هرچند بسیاری از پرورش‌دهندگان بره‌میش‌ها را تنها پس از رسیدن به وزن کافی جفت‌گیری می‌کنند. قوچ‌ها درشت و پرتوان‌اند و می‌توانند در یک فصل با گروه بزرگی از میش‌ها جفت‌گیری کنند.

جفت‌گیری معمولاً در فصل طبیعی پاییز انجام می‌شود و زمان آن طوری تنظیم می‌شود که زایش در اواخر زمستان یا بهار رخ دهد. دوره آبستنی حدود ۱۴۷ روز طول می‌کشد. میش‌های سافولک شیردهی خوبی دارند و مادرانی دقیق‌اند و در گله‌های مدیریت‌شده، زایش دوقلو رایج است. بره‌ها سریع رشد می‌کنند و وزن می‌گیرند، و همین ویژگی دلیل اصلی کاربرد گسترده این نژاد در آمیزش دورگه است.

پرورش بره‌ها بر پایه فضایی تمیز و خشک برای زایش، خوردن به‌موقع آغوز و تغذیه خوب میش برای تأمین شیر استوار است. بره‌های سالم معمولاً اندکی پس از تولد سرپا می‌ایستند و شیر می‌خورند، و از آنجا که این نژاد به‌طور طبیعی بدون شاخ است، پرورش‌دهندگان کار قطع شاخ و اقدامات مشابه را تنها در صورت نیاز مدیریتی انجام می‌دهند.