کاتادین

کاتادین نژادی از گوسفندان مویی اهلی است که در نیمه دوم قرن بیستم در ایالات متحده پدید آمد. برخلاف نژادهای پشمی، این گوسفند پوششی ترکیبی از مو و پشم کوتاه دارد که خود حیوان با گرم‌شدن هوا آن را می‌ریزد. همین یک ویژگی هزینه پشم‌چینی و کار نگهداری پشم را از میان می‌برد و به همین دلیل پرورش‌دهندگانی که گوسفند را برای گوشت نگه می‌دارند نه الیاف، به این نژاد روی می‌آورند.

میش‌های بالغ معمولاً ۵۵ تا ۷۵ کیلوگرم و قوچ‌ها ۸۰ تا ۱۱۵ کیلوگرم وزن دارند و این نژاد را در رده میان‌اندام قرار می‌دهد. کاتادین به دلیل مقاومت بدنی، تحمل بالا در برابر انگل‌ها و توانایی زایمان در چراگاه با کمترین دخالت انسان ارزشمند است. بسیاری از میش‌ها خارج از فصل معمول نیز جفت‌گیری می‌کنند، بنابراین گله‌ها با مدیریت خوب می‌توانند بیش از یک‌بار در سال بره بیاورند.

خلق‌وخوی این نژاد آرام و خوش‌رفتار است. کاتادین محبوس‌ماندن در آغل و چرای چرخشی را به‌خوبی تحمل می‌کند و به همین دلیل دامدارانی که تازه پرورش گوسفند را شروع کرده‌اند، اغلب آن را به دلیل نگهداری آسان و خلق‌وخوی متعادلش انتخاب می‌کنند.

مناسب چه کسانی است

کاتادین گزینه مناسبی برای دامدارانی است که به دنبال بره گوشتی هستند بدون درگیرشدن با فرآوری پشم. این نژاد در سامانه‌های چراگاهی و چرای چرخشی عملکرد خوبی دارد و طیف وسیعی از آب‌وهوا، از زمستان‌های سرد تا تابستان‌های گرم و مرطوب، را تحمل می‌کند. کسانی که نمی‌خواهند یا نمی‌توانند هر سال پشم‌چینی کنند و کسانی که گله نخست خود را راه‌اندازی می‌کنند، اغلب همین نژاد را به دلیل خلق‌وخوی آرام و نیاز نگهداری اندکش برمی‌گزینند.

این نژاد به مایکل پیل، دامدار گوسفند در ایالت مین، بازمی‌گردد که کار خود را از دهه ۱۹۵۰ میلادی آغاز کرد. پیل به دنبال گوسفندی بود که گوشت را با بازده بالا تولید کند و بدون هزینه و زحمت پشم‌چینی در زمین او بچرد. او نام نژاد را از کوه کاتادین، بلندترین قله ایالت مین، گرفت.

پیل شماری اندک گوسفند مویی از منطقه کارائیب وارد کرد، جایی که نژادهایی مانند سنت کروآ ویژگی ریزش پوشش را دارند. او این حیوانات را با چند نژاد پشمی از جمله ساافولک آمیزش داد تا اندازه بدن و کیفیت لاشه را بیفزاید و در عین حال پوشش مویی را حفظ کند. او در طول نزدیک به دو دهه گزینش، ترکیبی پایدار از ریزش پوشش، سرسختی و کیفیت لاشه را که امروز مشخصه این نژاد است، تثبیت کرد.

بعدها نژاد ویلتشایر هورن، نژاد دیگری با ویژگی ریزش پوشش، به برنامه اصلاح نژاد افزوده شد تا اندازه بدن بزرگ‌تر شود و یکنواختی ریزش پوشش بهتر گردد. در گزینش، حیواناتی که ریزش کامل داشتند و در برابر انگل‌های داخلی مقاوم‌تر بودند، برتری داده می‌شدند.

انجمن بین‌المللی گوسفند مویی کاتادین در سال ۱۹۸۵ میلادی برای ثبت حیوانات و راهنمایی استاندارد نژاد تأسیس شد. این نژاد از یک طرح منطقه‌ای به سراسر آمریکای شمالی گسترش یافت و اکنون یکی از رایج‌ترین نژادهای گوسفند مویی در ایالات متحده است که به‌طور گسترده در تولید گوشت تجاری و گله‌های کوچک به کار می‌رود.

کاتادین بدنی متوازن و گوشتی دارد با عضله‌بندی خوب روی کمر و ران. ویژگی مشخصه این نژاد پوشش بدن است: ترکیبی از مو و پشم کوتاه که در زمستان زیرپوشی ضخیم‌تر برای گرمانگهداری تولید می‌کند و سپس در بهار و اوایل تابستان می‌ریزد و پوششی صاف از مو برجای می‌گذارد. هیچ پشم‌چینی لازم نیست.

صورت این گوسفند تمیز و بدون پشم است. گوش‌ها متوسط و به دو طرف آویخته‌اند. قوچ‌ها ممکن است شاخدار یا بی‌شاخ باشند و هر دو حالت در این نژاد دیده می‌شود. استاندارد نژاد تأکید زیادی بر ریزش کامل و تمیز سالانه پوشش دارد.

پوشش بدن و رنگ‌ها

استاندارد نژاد محدودیتی برای رنگ قائل نیست. حیوانات ممکن است یکدست سفید، کرم، قرمز، قهوه‌ای یا سیاه باشند و بسیاری از آن‌ها خال یا لکه‌های ابلق دارند. بافت پوشش بدن از تقریباً تمام‌مو تا پوششی با سهم محسوس پشم در زمستان متغیر است. پرورش‌دهندگان حیواناتی را برمی‌گزینند که هر سال ریزش کاملی داشته باشند، زیرا ریزش ناقص یک نقص به شمار می‌رود.

کاتادین خلق‌وخویی آرام و پایدار دارد. میش‌ها مادرانی دقیق‌اند، با کمترین کمک بره می‌آورند و از بره خود دفاع می‌کنند بدون آنکه نسبت به نگهدارنده پرخاشگر شوند. این نژاد در حرکت و ورود به آغل آرام رفتار می‌کند و همین موضوع استرس کارهای روزمره مانند سم‌گیری، واکسیناسیون و وزن‌کشی را کاهش می‌دهد.

مانند همه گوسفندان، کاتادین نیز حیوانی گله‌ای است و در جمع احساس امنیت می‌کند. در برخورد نخست نسبت به افراد و حیوانات ناآشنا محتاط است، اما با نگهداری منظم و کم‌فشار زود آرام می‌گیرد. قوچ‌ها معمولاً قابل کنترل‌اند، هرچند باید با هر قوچ سالم در فصل جفت‌گیری با احتیاط رفتار کرد. این نژاد با سایر دام‌ها به‌خوبی همزیستی می‌کند و سگ‌های نگهبان به‌کاررفته برای دفع شکارچیان را تحمل می‌کند.

این گوسفندان در شرایط عادی پرسروصدا نیستند. آن‌ها بیشتر هنگام تغذیه، شیرگیری و جدایی از گله صدا می‌کنند. خلق‌وخوی خوب و همکاری آن‌ها با نگهدارنده از دلایلی است که دامداران تازه‌کار این نژاد را برمی‌گزینند.

نگهداری روزانه بر چراگاه، آب، حصارکشی و بررسی‌های پایه سلامت متمرکز است. چون پوشش بدن به‌خودی‌خود می‌ریزد، سنگین‌ترین کار گوسفندان پشمی از میان می‌رود.

نظافت و مراقبت از پوشش

• پشم‌چینی لازم نیست؛ پوشش بدن هر بهار به‌خودی‌خود می‌ریزد.
• سم‌ها را در صورت نیاز، معمولاً هر ۶ تا ۱۰ هفته بسته به نوع زمین و میزان سایش، کوتاه کنید.
• هر بهار روند ریزش را بررسی کنید و هر حیوانی را که ریزش کاملی ندارد یادداشت کنید.
• برای کاهش خطر آفت مگس در ماه‌های گرم، دم و ناحیه پشتی را تمیز نگه دارید.

ورزش

• دسترسی روزانه به چراگاه یا محوطه خشک برای حرکت و چرا فراهم کنید.
• در صورت امکان از چرای چرخشی استفاده کنید تا علوفه حفظ شود و بار انگلی کاهش یابد.
• فضای کافی برای حرکت دسته‌جمعی گله در نظر بگیرید، زیرا ورزش به وضعیت سُم و بدن کمک می‌کند.

محیط

کاتادین زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم و مرطوب را بهتر از بسیاری نژادهای پشمی تحمل می‌کند. با این حال، برای سایه، باران و هوای سخت به بادشکن یا پناهگاه باز و برای پیشگیری از مشکلات سُم به بستری خشک نیاز دارد. حصارکشی محکم پیرامونی برای نگه‌داشتن گله در محدوده و دورکردن شکارچیان ضروری است.

کاتادین در چرا کارآمد است و بیشتر نیازهایش را در فصل رشد از چراگاه و در زمستان از یونجه تأمین می‌کند. شکمبه این حیوان برای فیبر ساخته شده است، پس علوفه همیشه باید بخش اصلی جیره باشد. تغییر ناگهانی در میزان دانه می‌تواند مشکل گوارشی ایجاد کند و باید به‌تدریج اعمال شود. آب تمیز و مکمل‌های معدنی آزاد باید همیشه در دسترس باشد.

تنقلات و مکمل‌ها

مکمل معدنی نرم گوسفند با میزان مناسب سلنیوم مهم‌ترین مکمل است، زیرا بسیاری از مناطق کمبود سلنیوم دارند. مقدار کمی دانه یا محصولات کشاورزی بی‌خطر را می‌توان به‌عنوان پاداش هنگام نگهداری استفاده کرد. در هوای سرد و در هفته‌های پایانی آبستنی، که رشد بره سریع‌ترین است، علوفه و انرژی بیشتری فراهم کنید.

کاتادین نژادی مقاوم است و بخشی از فرایند گزینش آن بر پایه مقاومت در برابر انگل‌های داخلی بوده، که در آب‌وهوای گرم و مرطوب نسبت به بسیاری از گوسفندان پشمی برتری به آن می‌دهد. کاتادین با مدیریت خوب معمولاً ۱۰ تا ۱۲ سال زندگی می‌کند و میش‌های پرتولید می‌توانند چندین فصل بره‌دهی داشته باشند. تغذیه مناسب، بستر خشک و برنامه کنترل انگل بیشتر گله‌ها را سالم نگه می‌دارد.

مراقبت پیشگیرانه

• واکسن CDT را تزریق کنید و برنامه توصیه‌شده دامپزشک را دنبال کنید.
• به‌جای درمان کل گله به‌طور معمول، از امتیازدهی فاماچا و کرم‌زدایی هدفمند استفاده کنید.
• سُم‌ها را طبق برنامه منظم کوتاه کنید و آغل و مسیرهای عبور را خشک نگه دارید.
• مکمل معدنی گوسفند با سلنیوم مناسب منطقه تأمین کنید.
• پیش از جفت‌گیری و در طول آبستنی، امتیاز وضعیت بدنی میش‌ها را بررسی کنید.

بره‌میش‌های کاتادین معمولاً تا ۷ تا ۱۲ ماهگی به وزن جفت‌گیری می‌رسند، هرچند بسیاری از پرورش‌دهندگان پیش از نخستین جفت‌گیری صبر می‌کنند تا میش به اندازه بلوغ نزدیک‌تر شود. قوچ‌ها از حدود ۶ تا ۸ ماهگی می‌توانند بارور باشند. یکی از ویژگی‌های برجسته این نژاد فصلی‌بودن کمتر است: بسیاری از میش‌های کاتادین خارج از فصل معمول پاییز نیز جفت‌گیری می‌کنند و همین ویژگی به گله اجازه می‌دهد با مدیریت خوب برنامه بره‌آوری شتاب‌یافته‌ای معادل سه دوره بره‌آوری در دو سال داشته باشد.

آبستنی حدود ۱۴۷ روز، یعنی نزدیک به پنج ماه، طول می‌کشد. دوقلوزایی در میش‌های بالغ رایج است و سه‌قلوزایی نیز رخ می‌دهد. میش‌ها به بره‌آوری آسان و مادری قوی شناخته می‌شوند و بیشتر آن‌ها بدون کمک در چراگاه می‌زایند. بره‌ها هنگام تولد سرحال‌اند و زود شیر می‌خورند.

بره‌ها معمولاً پیش از شیرگیری ۸ تا ۱۲ هفته شیر می‌خورند. چون این نژاد گوشت‌محور است و برای پشم پرورش نمی‌یابد، نرخ رشد بره و ریزش کامل سالانه، در کنار مقاومت در برابر انگل و توانایی مادری، هدف‌های اصلی گزینش‌اند.