فریزی شرقی

ایست فریزین نژادی از گوسفندان شیری است که خاستگاه آن منطقه فریزلند شرقی در شمال آلمان است. این نژاد یکی از پرتولیدترین گوسفندان شیری جهان به شمار می‌رود؛ میش‌های آن معمولاً در یک دوره شیردهی حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ روزه، بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ لیتر شیر تولید می‌کنند. از این شیر برای تهیه پنیر، ماست و دیگر فرآورده‌های تخمیری استفاده می‌شود.

این نژاد نسبت به سایر گوسفندان اندامی بزرگ دارد. میش‌های بالغ معمولاً بین ۷۰ تا ۹۰ کیلوگرم و قوچ‌ها بین ۹۰ تا ۱۲۰ کیلوگرم وزن دارند. هر دو جنس فاقد شاخ‌اند (به‌طور طبیعی بی‌شاخ) و این نژاد را می‌توان از روی صورت و پاهای بدون پشم و همچنین دم نازک و کم‌پشم آن، که اغلب «دم موشی» نامیده می‌شود، شناخت.

ایست فریزین به خلق‌وخوی آرام و خوش‌رفتار مشهور است که شیردوشی و نگهداری روزانه را ساده می‌کند. این گوسفندان در مزرعه کارآمدند اما نژادی مقاوم برای چرای آزاد و گسترده نیستند. بهترین عملکرد را در گله‌های کوچک و مدیریت‌شده، با تغذیه مناسب و سرپناه کافی نشان می‌دهند، نه در نظام‌های چرای وسیع و باز.

مناسب چه کسانی است

ایست فریزین برای نگهدارندگانی مناسب است که به‌دنبال گوسفند شیری‌اند و می‌توانند شیردوشی منظم، خوراک مناسب و سرپناه خشک فراهم کنند. از این نژاد به‌طور گسترده به‌عنوان قوچ آمیزش‌دهنده نیز استفاده می‌شود تا تولید شیر و چندقلوزایی را در سایر نژادها افزایش دهد. این نژاد برای افرادی که به‌دنبال گوسفند گوشتی یا پشمی کم‌نیاز هستند یا برای نظام‌های چرای وسیع و سخت، گزینه مناسبی نیست، زیرا نسبت به نژادهای مقاوم کوهستانی به مدیریت بیشتری نیاز دارد.

نام این نژاد از فریزلند شرقی (اوستفریزلند)، منطقه‌ای ساحلی در شمال‌غربی آلمان در امتداد دریای شمال، گرفته شده که تا مناطق ساحلی همسایه در شمال هلند نیز ادامه می‌یابد. زمین‌های مسطح و پست باتلاقی و چراگاهی این منطقه، سنت نگهداری گوسفند برای شیر، در کنار گوشت و پشم را پرورش داد.

کشاورزان محلی در طول نسل‌های متمادی، دام‌ها را بر پایه تولید شیر گزینش کردند و گوسفندی پدید آوردند که تولیدش به‌مراتب بیش از نژادهای معمول پشمی یا گوشتی بود. تا دوران معاصر، ایست فریزین به‌عنوان نژادی تخصصی شیری، نه یک گوسفند همه‌کاره مزرعه‌ای، جای خود را تثبیت کرده بود.

این نژاد از منطقه اصلی خود به دیگر نقاط اروپا و سپس به قاره‌های دیگر گسترش یافت و هم به‌صورت خالص برای تولید شیر و هم به‌عنوان نژاد آمیزش‌دهنده به کار رفت. در بسیاری از کشورها، این گوسفند به‌طور ویژه برای افزایش تولید شیر و تعداد بره در هر زایمان در گله‌های بومی وارد شد.

از آنجا که نژاد خالص نسبت به آب‌وهوا، بیماری و فشار چرای فشرده حساس است، بخش عمده تأثیر جهانی آن از راه نسل‌های دورگه است، نه جمعیت‌های بزرگ خالص. دورگه‌ها بخش زیادی از توان شیردهی و چندقلوزایی نژاد را حفظ می‌کنند و در عین حال از سختی والد دیگر بهره می‌برند.

ایست فریزین گوسفندی بزرگ و استخوان‌بندی محکم با بدنی کشیده و قفسه‌ای عمیق است. شناخته‌شده‌ترین ویژگی‌های آن سر و پاهای صاف و بدون پشم و دم نازک و کم‌موی آن است که اغلب «دم موشی» نامیده می‌شود. میش‌ها و قوچ‌ها هر دو بی‌شاخ‌اند. پشم این نژاد سفید و با کیفیت متوسط است و بیشتر برای پوشش بدن خود گوسفند رشد می‌کند تا برای تولید پشم درجه‌یک.

پوشش بدن و رنگ

پشم این نژاد سفید است و در محدوده پشم متوسط قرار می‌گیرد؛ الیاف آن برای مصارف عمومی مناسب است، نه برای تولید منسوجات ظریف. صورت، قسمت پایینی پاها و دم بلند و نازک این گوسفند تقریباً بدون پشم‌اند که راهی سریع برای شناسایی نژاد است. پستان میش‌های شیرده بزرگ و به‌خوبی به بدن متصل است که کارکرد شیری این نژاد را نشان می‌دهد. رنگ آن تقریباً همیشه سفید است و پوست برهنه صورت و پاها رنگ صورتی دارد.

ایست فریزین خلق‌وخویی آرام و خوش‌رفتار دارد. این نژاد رام است و معمولاً به‌سادگی می‌توان با آن کار کرد، امتیازی مهم برای دامی شیری که باید به‌طور منظم به محل شیردوشی آورده شود. میش‌های این نژاد تماس نزدیک انسانی را بهتر از بسیاری از نژادهای چراگاهی تحمل می‌کنند و به‌سرعت با برنامه شیردوشی خو می‌گیرند.

این نژاد در برابر انسان آرام و نزدیک‌شونده است و دام‌هایی که با تماس منظم پرورش می‌یابند، اهلی می‌شوند. در برابر افراد ناآشنا، مانند بیشتر گوسفندان، محتاط‌اند اما پرخاشگر نیستند. آن‌ها با دیگر گوسفندان و دام‌های مختلط، آرام می‌چرند و در گله باقی می‌مانند. با قوچ‌ها در فصل جفت‌گیری باید همان احتیاط معمول که برای هر نر بالغ اِعمال می‌شود، رعایت شود، اما این نژاد به دشواری در نگهداری شهرت ندارد.

ایست فریزین نژادی پرتولید اما حساس به مدیریت است. این گوسفند در برابر پرورش خوب، تولید شیر بالایی از خود نشان می‌دهد، اما در نبود مراقبت یا در نظام‌های چرای سخت و گسترده، عملکرد خوبی ندارد. باید برنامه‌ای برای مراقبت منظم و محافظت در برابر شرایط سرد و مرطوب در نظر گرفت.

مراقبت از پشم و بدن

• دست‌کم سالی یک‌بار، معمولاً در بهار، پشم گوسفند را بچینید.
• سُم‌ها را به‌طور منظم، هر ۶ تا ۸ هفته یا در صورت نیاز، بررسی و کوتاه کنید تا از رشد بیش‌ازحد و لنگش عفونی جلوگیری شود.
• گوسفند را از نظر انگل‌های خارجی معاینه و در صورت نیاز درمان کنید.
• برای میش‌های شیرده، ناحیه پستان را تمیز نگه دارید و در صورت نیاز پشم اطراف آن را بچینید.

فعالیت و حرکت

• چراگاه کافی برای چرا و حرکت روزانه فراهم کنید.
• برای حفظ کیفیت علوفه و کاهش بار انگلی، چراگاه‌ها را به‌صورت چرخشی استفاده کنید.
• به بره‌ها فضای کافی برای دویدن و رشد پاها و سُم‌های سالم بدهید.

محیط نگهداری

این نژاد شرایط معتدل و چراگاه خوب و زه‌کشی‌شده را ترجیح می‌دهد. تحمل آن در برابر زمین دائماً مرطوب، گرما و فشار بالای انگل‌های داخلی، کمتر از بسیاری از نژادهای مقاوم است. برای سایه، هوای بد و زمان زایمان، سرپناهی خشک و دارای تهویه فراهم کنید. گله‌های کوچک و مدیریت‌شده برای این نژاد مناسب‌ترند تا نظام‌های وسیع و باز چرا.

چراگاه خوب یا یونجه باکیفیت، پایه اصلی جیره ایست فریزین است. از آنجا که میش‌های شیرده حجم زیادی شیر تولید می‌کنند، نیاز انرژی و پروتئین بالایی دارند و معمولاً برای حفظ وضعیت بدنی و ادامه تولید، به خوراک مکمل در کنار علوفه نیاز دارند. خوراک باید متناسب با مرحله تولید تنظیم شود: نگهداری، اواخر آبستنی و اوج شیردهی، هرکدام به مقدار متفاوتی نیاز دارند. آب تازه و تمیز باید همواره در دسترس باشد، زیرا تولید شیر نیاز به آب را به‌شدت افزایش می‌دهد.

تنقلات و مکمل‌ها

مخلوط معدنی نرم مخصوص گوسفند را که مس کمی دارد، به‌صورت آزاد در اختیار گوسفند قرار دهید. نمک نیز فراهم کنید و در خاک‌های کم‌سلنیوم منطقه، از کافی‌بودن سلنیوم دریافتی مطمئن شوید. هر نوع غله یا خوراک مکمل را به‌تدریج وارد جیره کنید تا از اسیدوز جلوگیری شود، و به‌جای خوراک‌های پرانرژی مخصوص گاو یا اسب، از تنقلات علوفه‌ای مانند مقداری یونجه اضافه استفاده کنید.

با مدیریت خوب، ایست فریزین میش شیری پرتولید و کارآمدی است، اما نسبت به نژادهای چراگاهی مقاومت کمتری دارد و در برابر رطوبت، انگل‌های داخلی و گرما حساس‌تر است. طول عمر معمول آن ۸ تا ۱۲ سال است، هرچند میش‌های شیری که فشار کاری زیادی متحمل می‌شوند، اغلب زودتر و با کاهش تولید، از گله خارج می‌شوند. پستان پرتولید این نژاد، ورم پستان را به نگرانی ویژه‌ای برای گله‌های شیری تبدیل می‌کند.

مراقبت پیشگیرانه

• برنامه منظم واکسیناسیون و کرم‌زدایی متناسب با منطقه خود را دنبال کنید.
• سُم‌ها را به‌طور منظم بررسی و کوتاه کنید و دام را روی زمین خشک نگه دارید.
• سلامت پستان میش‌های شیرده را روزانه بررسی کنید و شیردوشی بهداشتی انجام دهید.
• در اواخر آبستنی تغذیه صحیح فراهم کنید تا از بیماری‌های متابولیک پیشگیری شود.
• به‌طور منظم امتیاز وضعیت بدنی گوسفندان را ارزیابی کنید.

ایست فریزین نژادی چندقلوزا است؛ دوقلوزایی در آن رایج است و سه‌قلوزایی نیز به‌طور منظم رخ می‌دهد. میش‌ها معمولاً در حدود ۷ تا ۱۲ ماهگی به بلوغ جنسی می‌رسند، هرچند بسیاری از پرورش‌دهندگان تا رشد کامل میش صبر می‌کنند و سپس آن را برای نخستین‌بار جفت‌گیری می‌دهند. جفت‌گیری در مناطق معتدل معمولاً در فصل طبیعی پاییزی انجام می‌شود و بره‌ها در بهار متولد می‌شوند، اما می‌توان این نژاد را برای زایمان در زمان‌های دیگر نیز مدیریت کرد.

دوره آبستنی حدود ۱۴۵ تا ۱۵۰ روز، نزدیک به پنج ماه، طول می‌کشد. از آنجا که تعداد بره در هر زایمان اغلب زیاد و تولید شیر بالاست، میش‌ها در اواخر آبستنی و دوران شیردهی به تغذیه قوی نیاز دارند تا بره‌ها را به‌خوبی پرورش دهند. تولید شیر بالای این نژاد باعث می‌شود میش‌ها مادرانی خوب باشند که می‌توانند از چند بره هم‌زمان مراقبت کنند، و شیر مازاد نیز برای مصرف لبنی برداشت می‌شود.

ایست فریزین یکی از پرکاربردترین نژادها به‌عنوان قوچ آمیزش‌دهنده برای افزایش تولید شیر و چندقلوزایی در سایر گوسفندان است. بره‌های ماده دورگه معمولاً بخش زیادی از مزیت شیردهی و تعداد بره در هر زایمان را حفظ می‌کنند و در عین حال از سختی والد دیگر بهره‌مند می‌شوند.