مانگالیتسا

مانگالیتسا خوکی میراثی از مجارستان است که با پوشش پشمی کاکلی و انبوه خود به‌راحتی قابل شناسایی است. این پوشش که در زمستان‌ها تقریباً به پشم گوسفند شباهت دارد، این نژاد را از تقریباً تمام خوک‌های تجاری امروزی متمایز می‌کند. پشم در ماه‌های گرم‌تر نازک‌تر می‌شود و با کاهش دما دوباره رشد می‌کند.

این نژاد از نوع چربی‌دار است نه خوک لاغر. لایه ضخیمی از چربی می‌اندازد و گوشتی با مرمرشدن درون‌عضلانی زیاد تولید می‌کند. رشد آن در مقایسه با نژادهای تجاری کند است و حیوانات در مدت طولانی‌تری به وزن نهایی می‌رسند.

خوک‌های مانگالیتسا متوسط‌اندام هستند و به خُلق آرام و رام شناخته می‌شوند. در سیستم‌های چراگاهی و فضای باز به‌خوبی عمل می‌کنند و در باغ‌ها و جنگل‌ها به چرا می‌پردازند. مقاومت و آرامش آن‌ها این نژاد را به گزینه‌ای معمول برای دامداران کوچک و تولیدکنندگانی که به شیوه‌های سنتی یا وسیع پرورش می‌دهند تبدیل کرده است.

مناسب برای چه کسی است

این نژاد برای نگهدارندگانی مناسب است که می‌توانند فضای بیرونی فراهم کنند، رشد کند را بپذیرند و به دنبال خوکی مقاوم برای پرورش در چراگاه یا جنگل هستند. برای واحدهای متراکم سرپوشیده یا هر کسی که به دنبال رشد سریع و گوشت کم‌چرب است مناسب نیست. مدیریت آرام و فضای حصارکشی‌شده برای چرا بهترین نتایج را به همراه دارد.

ریشه مانگالیتسا به حوضه کارپات در مجارستان، در نیمه اول قرن نوزدهم می‌رسد. پرورش‌دهندگان خوک‌های بومی مجارستان را با سایر نژادهای منطقه‌ای آمیزش دادند تا حیوانی مقاوم ثابت کنند که مقادیر زیادی چربی تولید می‌کند؛ چربی ارزشمندترین فرآورده دامی آن دوران بود.

در اواخر دهه ۱۸۰۰ و اوایل قرن بیستم، این نژاد در سراسر مجارستان و بخش‌های مجاور اروپای مرکزی و جنوب‌شرقی گسترش یافت. در آن دوره چربی حیوانی یک ماده اساسی بود و ارزش یک خوک با توانایی چربی‌سازی آن سنجیده می‌شد، بنابراین نژادی که چربی زیادی می‌انداخت ارزش اقتصادی آشکاری داشت.

اقبال این نژاد در اواسط قرن بیستم تغییر کرد. با جایگزینی روغن‌های گیاهی و گوشت کم‌چرب در رژیم دامی و بازارهای مرتبط، تقاضا به‌شدت کاهش یافت. نژادهای تجاری کم‌چرب‌تر جای مانگالیتسا را در بیشتر مزارع گرفتند و تعداد این نژاد تا آستانه خطر جدی کاهش یافت.

از اواخر قرن بیستم به این سو، حفاظت هدفمند و علاقه مجدد به پرورش سنتی، جمعیت این نژاد را از پایین‌ترین سطح بازگرداند. امروزه مانگالیتسا دوباره در مجارستان پرورش می‌یابد و به کشورهای دیگر صادر می‌شود و هم برای حفاظت از نژاد میراثی و هم برای تولید نگهداری می‌شود.

ویژگی مشخصه این نژاد پوشش بلند و کاکلی است که تمام بدن را می‌پوشاند. در زمستان این پوشش انبوه و پشم‌مانند می‌شود و در تابستان به پوشش کوتاه‌تر و زبرتری تبدیل می‌شود. بدن گِرد و خوش‌گوشت است، با قفسه سینه عمیق، طول متوسط و پاهای نسبتاً کوتاه. گوش‌ها متوسط و کمی به جلو آویزانند و پوزه دارای طول متوسط است.

پوشش و رنگ‌ها

سه نوع رنگ شناخته شده است. نوع بور رایج‌ترین است و از کرم روشن تا زردگون متغیر است. نوع قرمز دارای پشم قهوه‌ای مایل به قرمز است. نوع شکم‌بلعنده در پشت و پهلوها تیره است با شکم و ساق‌های روشن. در هر سه نوع، پوست رنگدار است و پوشش کاکلی نشانه ثابت شناسایی این نژاد به شمار می‌رود.

خوک‌های مانگالیتسا در مقایسه با بسیاری از نژادهای دیگر یکنواخت‌خُلق و قابل مدیریت هستند. مدیریت آن‌ها را تحمل می‌کنند، در گروه‌ها آرام می‌گیرند و در صورت داشتن فضا و غذای کافی به‌ندرت پرخاشگری نشان می‌دهند. ماده‌ها معمولاً مادرانی خوب و مراقب هستند.

این نژاد غریزه طبیعی قوی برای چرا و کندن خاک دارد، بنابراین یک چراگاه در صورت عدم چرخش سریع زیر و رو می‌شود. این خوک‌ها اجتماعی هستند و با حداقل یک همراه وضعیت بهتری دارند تا اینکه تنها نگه داشته شوند. در برخورد با انسان معمولاً آرام هستند، اگرچه اندازه آن‌ها به معنای این است که حتی یک حیوان آرام باید با دقت مدیریت شود، به‌ویژه نرها و ماده‌های دارای بچه.

آراستن

• پوشش را برای گره‌خوردگی و آلودگی بررسی کنید، به‌ویژه در پشم زمستانی بلند
• در موسم ریزش فصلی برس بزنید تا پوشش قدیمی راحت‌تر بریزد
• هنگام مدیریت، پوست را برای انگل و زخم‌های جزئی بررسی کنید
• سم‌ها را به‌صورت دوره‌ای بچینید یا بررسی کنید تا از رشد بیش از حد جلوگیری شود

فعالیت

• یک چراگاه یا مرتع به اندازه کافی بزرگ برای چرای روزانه فراهم کنید
• زمین را برای کاهش آسیب و بازیابی مناطق کنده‌شده بچرخانید
• در صورت امکان دسترسی به جنگل یا زمین ناهموار فراهم کنید
• همراه نگه دارید، چون فعالیت و رفاه در گروه بهبود می‌یابد

محیط زیست

این نژاد به دلیل پشم و چربی در برابر سرما مقاوم است و یک سرپناه خشک و محافظ‌شده از باد با بستر عمیق برای زمستان کافی است. گرما خطر بزرگ‌تری است؛ همان عایق‌بندی که در برابر سرما محافظت می‌کند، تحمل هوای گرم را سخت‌تر می‌کند. سایه، آبگیر یا آب برای خنک شدن، و آب تازه در تمام اوقات از نیازهای اساسی تابستان است. حصارکشی باید محکم و پایین باشد، چون خوک‌ها در نقاط ضعیف می‌کَنند و فشار می‌آورند.

این نژاد با ترکیب جیره متعادل خوک و چرا و کندن خاک به‌خوبی تغذیه می‌شود. به عنوان خوک چربی‌دار، به‌آسانی چاق می‌شود، بنابراین هدف حفظ وضعیت بدنی پایدار است نه مصرف حداکثر. علوفه، گیاهان ریشه‌ای و سبزیجات مناسب می‌توانند خوراک فرموله‌شده را تکمیل کنند، در حالی که آب تمیز باید همیشه در دسترس باشد. رشد کند طبیعی است و نباید با مصرف بیش از حد کنسانتره تسریع شود.

خوراک‌های تکمیلی

علوفه، بلوط و سبزیجات فصلی مکمل‌های مناسبی هستند و با عادت چرای این نژاد سازگار هستند. ویتامین‌ها و مواد معدنی مناسب برای خوک باید در صورتی که جیره کامل نیست فراهم شود. خوراک‌های پرانرژی را محدود کنید، چون مانگالیتسا به‌راحتی چربی می‌اندازد و اضافه‌وزن بر سلامت و تولیدمثل تأثیر می‌گذارد.

مانگالیتسا به طور کلی مقاوم است و در برابر بسیاری از فشارهای زندگی در فضای باز مقاومت دارد. با مدیریت خوب حدود ۱۲ تا ۱۵ سال عمر می‌کند که طولانی‌تر از بسیاری از خوک‌های تجاری است. مشکلات سلامتی اصلی آن کمتر از بیماری‌های ارثی و بیشتر از نحوه مدیریت ناشی می‌شود، به‌ویژه تمایل به چاق شدن و حساسیت به گرما.

مراقبت پیشگیرانه

• وضعیت بدنی را با تغذیه کنترل‌شده متعادل نگه دارید
• برنامه کنترل انگل مناسب برای خوک‌های فضای باز را دنبال کنید
• واکسیناسیون‌ها را بر اساس توصیه دامپزشک برای منطقه انجام دهید
• پاها، پوست و پوشش را در هر بار مدیریت بررسی کنید
• در طول تابستان سایه، آبگیر و آب فراهم کنید

خوک‌های مانگالیتسا نسبت به نژادهای تجاری دیرتر بالغ می‌شوند و معمولاً پس از رشد کافی جفت‌گیری می‌کنند نه در اولین سن ممکن. دوره آبستنی به طول معمول خوک یعنی حدود ۱۱۴ تا ۱۱۵ روز است. تعداد بچه در هر زایمان کمتر از نژادهای متراکم است که با ماهیت کندتر و میراثی این نژاد متناسب است.

ماده‌ها به عنوان مادرانی خوب و دقیق شناخته می‌شوند و معمولاً با کمترین دخالت، در صورت داشتن محلی تمیز و سرپوشیده برای زایمان، فرآیند زایمان و دوره اولیه پرورش را مدیریت می‌کنند. بچه‌خوک‌ها با الگوی راه‌راه کمرنگ به دنیا می‌آیند که با رشد محو می‌شود. بچه‌خوک‌های جوان تا شیرگیری بر روی ماده پرورش می‌یابند، سپس به چرا و خوراک منتقل می‌شوند و در مدت طولانی‌تری به وزن نهایی می‌رسند.