کریولو

کریولو اسبی کاری است که در دشت‌های آرژانتین و بخش‌های همجوار آمریکای جنوبی پرورش یافته است. جانوری میان‌اندازه، جمع‌وجور و عضلانی است که طی سده‌ها برای کار در مزرعه‌های دامداری در جلگه‌های باز پرورش داده شده است. این نژاد به استقامت، سلامت سم‌ها و خویی یکنواخت که در روزهای بلند کار تاب می‌آورد شناخته می‌شود.

کریولوها از اسب‌هایی نسب می‌برند که مهاجران اسپانیایی در سده شانزدهم به قاره آمریکا آوردند. بسیاری از آن جانوران وحشی شدند و نسل‌ها در چراگاه‌های سخت زنده ماندند، و همین امر اسبی سرسخت و کم‌نیاز را شکل داد. پرورش امروزی همان سرسختی را در کنار خویی آرام و همراه برمی‌گزیند.

امروزه از کریولو برای کار با دام، سواری در مسیرهای طبیعی و مسابقه‌های استقامت، و به عنوان اسب زین همه‌کاره استفاده می‌شود. این اسب مرکب سنتی گاچوی آرژانتینی است و پیش از هر چیز نژادی کاری باقی مانده، هرچند در رشته‌های مسافت‌بلند نیز شرکت می‌کند.

برای چه کسی مناسب است

کریولو برای کسی مناسب است که اسبی سالم و کم‌خرج برای کار مزرعه، سواری در طبیعت یا استقامت می‌خواهد. سرشت آرام و مستقل آن اداره‌اش را آسان می‌کند، هرچند نیروی کاری‌اش با سوارکارانی که او را مشغول نگه می‌دارند بهتر به کار می‌آید. این اسب با زمین‌های ناهموار و خوراک متغیر خوب سازگار است و از بسیاری نژادهای خون‌گرم نگهداری کمتری می‌طلبد.

این نژاد با اسب‌هایی آغاز می‌شود که مستعمره‌نشینان اسپانیایی در اوایل سده شانزدهم وارد کردند. جانورانی از تبار ایبریایی به منطقه ریو د لا پلاتا رسیدند و برخی گریختند یا در دشت‌های باز آرژانتین، اروگوئه و برزیل کنونی رها شدند.

طی نزدیک به سیصد سال این اسب‌ها در پامپا نیمه‌وحشی زیستند. زمستان‌های سخت، خشکسالی، شکارچیان و علوفه کمیاب جانوران ضعیف‌تر را حذف کرد و جمعیتی کوچک، سرسخت و مقاوم در برابر بیماری بر جای ماند. این دوره طولانی انتخاب طبیعی بخش بزرگی از سختی‌جانی و نگهداری آسان کریولو را به آن بخشید.

تا اواخر سده نوزدهم و اوایل سده بیستم، پرورش‌دهندگان در آرژانتین سازمان‌دادن این تیپ را به شکل نژادی شناخته‌شده و ثبت شجره‌نامه‌ها آغاز کردند. انتخاب به سوی اسبی کاری و یکدست پیش رفت که برای کار با دام گاچو مناسب باشد و در عین حال استقامت آزموده‌شده در میدان را حفظ کند.

توان استقامت این نژاد با سواری‌های مسافت‌بلند نشان داده شد که آشکار می‌کرد یک کریولو با کمترین خوراک چه مسافتی را می‌تواند بپیماید. همان آوازه استقامت در مسافت‌های بلند همچنان در کانون توصیف و کاربرد این نژاد است.

کریولو اسبی جمع‌وجور و خوش‌عضله است که برای کار ساخته شده نه برای بلندی قامت. پشتی کوتاه و نیرومند، تنگ عمیق، شانه‌های شیب‌دار و سینه‌ای پهن دارد. پاها پاکیزه با استخوان‌بندی متراکم‌اند و سم‌ها سخت و خوش‌فرم هستند، صفتی که دیرزمانی به سبب استواری بر زمین ناهموار ارج نهاده شده است. سر با درازای میانه و نیمرخی راست یا اندکی محدب است.

مو و رنگ‌ها

طیف‌های سمندی به‌شدت با این نژاد پیوند دارند و اغلب نشانه‌های ابتدایی مانند خط پشتی و راه‌راه پاها را دارند. طوسی‌دودی، کهر، خرمایی، ابلق و پالومینو نیز دیده می‌شوند. مو کوتاه و متراکم است و سرما، باد و آفتاب را خوب تحمل می‌کند، چیزی که با پیشینه این نژاد در چراگاه‌های در معرض هوا سازگار است.

کریولو به خونسردی‌اش شناخته می‌شود. در موقعیت‌هایی که اسب‌های حساس‌تر را برمی‌آشوبد آرام می‌ماند، و بخشی از دلیل آنکه مرکب کاری گاچو شد همین است. این نژاد سخت‌کوش و مایل است، به‌محض آنکه کاری را دریابد، و به‌جای هدر دادن نیرو تمایل به ذخیره آن دارد.

با نگهدارندگان، هنگامی که مرتب به کار گرفته شود، همراه و مردم‌دوست است، هرچند رگه استقلالش سبب می‌شود بتواند خودش بیندیشد. همان اتکا به خود در سواری‌های بلند بر زمین باز و در کار با دام یک برتری است، جایی که اسب باید جای پا را بسنجد و بی‌فرمان پیوسته واکنش نشان دهد.

کریولوها معمولا با اسب‌های دیگر خوب کنار می‌آیند و محیط‌های تازه را تحمل می‌کنند. در برابر ناآشنایان بیشتر آرام و مراقب‌اند تا عصبی. استواری‌شان برای سوارکاران گوناگون مناسب است، اما نیروی کاری با اداره یکدست و کاری برای انجام دادن بهتر هدایت می‌شود.

آراستن

• موی کوتاه و متراکم را چند بار در هفته برس بکشید تا خاک و موی وارفته پاک شود، و در ریزش فصلی بیشتر.
• سم‌ها را روزانه و پیش و پس از سواری وارسی و پاک کنید تا سنگ، ترک یا پوسیدگی قورباغه سم را کنترل کنید.
• هر ۶ تا ۸ هفته نعل‌بند را برنامه‌ریزی کنید؛ سم‌های سخت این نژاد اغلب بدون نعل خوب کار می‌کنند.
• چشم‌ها، پره‌های بینی و ناحیه دم را در صورت نیاز تمیز کنید و پس از کار بر زمین ناهموار پوست را برای بریدگی وارسی کنید.

ورزش

• روزانه بیرون‌بردن و به‌طور منظم کار سواری یا از روی زمین فراهم کنید؛ این نژادی کاری است که با یک وظیفه بهتر پیش می‌رود.
• برای استقامت و سواری‌های بلند طبیعت که با توان این نژاد سازگارند، تلاش را به‌تدریج بالا ببرید.
• کار را متنوع کنید تا ذهن اسبی با سرشت مستقل درگیر بماند.
• پس از تلاش‌های سنگین روزهای بازیابی در نظر بگیرید، به‌ویژه برای اسب‌های مسن‌تر.

محیط

کریولو با گستره وسیعی از آب‌وهواها سازگار می‌شود و سرما، گرما و خوراک متغیر را بهتر از بسیاری نژادها تحمل می‌کند. با دسترسی به مرتع و سرپناهی در برابر باد و آفتاب خوب پیش می‌رود. حصار محکم و همراهی با اسب‌های دیگر خوی آرام آن را پشتیبانی می‌کند.

کریولو در چراگاه‌های تنک تکامل یافته و خوراک را کارآمد به کار می‌گیرد، از این رو بیشتر افراد این نژاد تنها با علوفه باکیفیت وضعیت خود را حفظ می‌کنند. جیره باید بر پایه علف یا یونجه بنا شود و کنسانتره برای اسب‌های در کار سنگین یا با نیازهای بالاتر کنار گذاشته شود. دسترسی همیشگی به آب پاکیزه و نمک آزاد مهم است و علوفه باید بخش عمده مصرف روزانه را بسازد تا سلامت گوارش پشتیبانی شود.

خوردنی‌ها و مکمل‌ها

خوردنی‌هایی مانند هویج یا سیب را به مقدار کم بدهید. بیشتر کریولوها با علوفه خوب به چیزی فراتر از نمک و آب پاکیزه نیاز ندارند، هرچند خاک‌های محلی ممکن است مواد معدنی معینی را بطلبند؛ درباره مکمل‌ها به‌جای افزودن پیش‌فرض، از دامپزشک یا کارشناس تغذیه راهنمایی بگیرید.

کریولو نژادی سالم و سرسخت شمرده می‌شود، برآمده از انتخاب طبیعی طولانی در چراگاه‌های سخت. با مدیریت خوب معمولا به ۲۵ تا ۳۰ سال می‌رسد. فهرست بلندی از اختلال‌های ارثی ندارد و بیشتر نگرانی‌های سلامت همان موارد عمومی است که همه اسب‌ها را درگیر می‌کند نه عیب‌های ویژه نژاد. سم‌های سخت و سوخت‌وساز کارآمدش برتری‌های سلامت‌اند، هرچند همان سرشت آسان‌چاق‌شونده اگر خوراک‌دهی مهار نشود خطرهای خود را دارد.

مراقبت پیشگیرانه

• معاینه دامپزشکی سالانه و واکسن‌های متناسب با منطقه.
• بررسی دندان دست‌کم سالی یک بار، برای سالمندان بیشتر.
• رسیدگی به سم هر ۶ تا ۸ هفته.
• آزمایش مدفوع و برنامه انگل‌زدایی هدفمند.
• امتیازدهی به وضعیت بدنی برای زودهنگام دریافتن افزایش وزن.

کریولو برای نگهدارنده‌ای باتجربه یا مطمئن خوب آموزش می‌بیند. باهوش است و کارها را زود می‌گیرد، و سرشت آرامش سبب می‌شود در آموزش نخستین به‌ندرت واکنش بیش از حد نشان دهد. همان رگه استقلال که آن را در مزرعه سودمند می‌کند بدین معناست که به فرمان‌های روشن و پیوسته بهتر پاسخ می‌دهد تا به تصحیح دائمی. به‌محض آنکه کریولو کاری را دریابد، معمولا آن را قابل‌اعتماد و بی‌دردسر انجام می‌دهد.

پایه‌ها

۱. کار روی زمین را پی بریزید: هدایت، ایستادن و پذیرش دست‌کشیدن بر سراسر بدن. ۲. زین‌وبرگ و زین‌کردن را در جلسه‌های کوتاه و آرام معرفی کنید. ۳. فرمان‌های پایه سواری برای رفتن، ایستادن و چرخیدن را در گام پیش از افزودن سرعت بیاموزید. ۴. برای کار مسیر و استقامت، آمادگی جسمانی و رویارویی با زمین‌های گوناگون را بسازید. ۵. کار با دام یا وظیفه‌های ویژه را پس از آنکه اسب زیر زین جا افتاد بیفزایید.

کریولوها همگام با دیگر نژادهای اسب به بلوغ زادآوری می‌رسند، هرچند بسیاری پرورش‌دهندگان پیش از کار سنگین یا جفت‌گیری تا رسیدن جانور به بلوغ جسمی صبر می‌کنند. جفت‌گیری بسته به برنامه می‌تواند طبیعی یا با تلقیح مصنوعی باشد. آبستنی نزدیک به ۱۱ ماه به درازا می‌کشد و مادیان‌ها تقریبا همیشه یک کره حمل می‌کنند؛ دوقلوها نادر و معمولا ناخواسته‌اند، زیرا خطر را برای مادیان و کره‌ها بالا می‌برند.

کره‌ها معمولا در ساعت‌های نخست پس از زایش بر پا می‌ایستند و شیر می‌خورند. حدود چهار تا شش ماهگی از شیر گرفته می‌شوند. سرسختی این نژاد زود آشکار می‌شود و جوان‌ها اغلب با بیرون‌بردن فراوان پرورش می‌یابند تا استخوان و سم سالم بسازند. پرورش‌دهندگان بر پایه صفت‌هایی که کریولو به آن‌ها شناخته می‌شود برمی‌گزینند: بنیه سرسخت، سم خوب، استقامت و خویی آرام و قابل‌کار.