رکس

رکس نژادی از خوکچه هندی با موی کوتاه است که بر پایه بافت پوشش، نه رنگ آن، تعریف می‌شود. موی این نژاد متراکم و پشمی است و اندکی از بدن فاصله می‌گیرد؛ در این نژاد موهای محافظ سفتی که در بیشتر خوکچه‌های هندی دیگر دیده می‌شود، وجود ندارد. نتیجه این ویژگی، ملمسی نرم و فنری و ظاهری اندکی ژولیده است. خوکچه‌های بالغ این نژاد به اندازه‌ای متوسط می‌رسند و وزنی حدود ۷۰۰ تا ۱٬۲۰۰ گرم دارند؛ نرها (بور) معمولاً از ماده‌ها (سو) سنگین‌ترند.

مانند همه خوکچه‌های هندی اهلی، رکس نیز جونده‌ای اجتماعی و زمین‌زی است که به‌صورت گروهی زندگی می‌کند و از طریق طیفی از صداها، از جیک‌جیک و خرخر گرفته تا صدای غان‌غان، ارتباط برقرار می‌کند. این حیوان در طول روز و در ساعات سپیده‌دم و غروب فعال است و علاقه چندانی به بالا رفتن یا پریدن نشان نمی‌دهد. خلق‌وخوی آن آرام و انسان‌گراست، ویژگی‌ای که نگهداری از این نژاد را پس از عادت کردن به محیط جدید آسان می‌کند.

رکس اغلب با خوکچه هندی تدی اشتباه گرفته می‌شود، زیرا هر دو پوششی کوتاه و پرمانند دارند. این دو، نژادهایی جداگانه با پیشینه ژنتیکی متفاوت‌اند و بافت موی رکس معمولاً کمی زبرتر و متراکم‌تر از تدی به نظر می‌رسد.

مناسب چه کسانی است

رکس برای صاحبانی مناسب است که به دنبال حیوانی خانگی کوچک، آرام و قابل نگهداری هستند و می‌توانند مراقبت روزانه را بر عهده بگیرند. پوشش کوتاه این نژاد نسبت به نژادهای موبلند به مراقبت کمتری نیاز دارد، از این رو برای افرادی که برای نخستین‌بار خوکچه هندی نگه می‌دارند و نیز خانواده‌های دارای کودکان سن مدرسه که زیر نظر بزرگ‌ترها باشند، گزینه مناسبی است. خوکچه‌های هندی موجوداتی بسیار اجتماعی‌اند و باید به‌صورت جفت یا گروه‌های کوچک نگهداری شوند، بنابراین این نژاد برای کسی که تنها قادر به نگهداری از یک حیوان است، انتخاب مناسبی نیست.

همه خوکچه‌های هندی اهلی (Cavia porcellus) به مرتفعات آند در آمریکای جنوبی بازمی‌گردند. اقوام ساکن سرزمین‌های کنونی پرو، بولیوی، اکوادور و کلمبیا هزاران سال پیش کاوی وحشی را اهلی کردند و این جانوران را برای تغذیه و کاربرد در آیین‌های بومی نگه می‌داشتند. خوکچه هندی در زندگی خانگی و مراسم آیینی این منطقه جایگاهی ویژه داشت.

بازرگانان اسپانیایی و دیگر اروپاییان در سده شانزدهم میلادی خوکچه‌های هندی را به اروپا بردند، جایی که ابتدا در میان اقشار مرفه نگهداری می‌شدند و سپس به‌تدریج گسترش یافتند. نگهداری گزینشی طی سده‌های بعد، دامنه‌ای از رنگ‌ها، انواع پوشش و اندازه‌های شناخته‌شده امروزی را پدید آورد.

پوشش رکس حاصل جهشی مغلوب در ژن پوشش است که موی را کوتاه می‌کند و موهای محافظ معمول را از میان می‌برد و زیرموی متراکم و پشمی بر جای می‌گذارد. جهش مشابهی از نوع رکس به‌طور مستقل در گونه‌های دیگر نیز دیده می‌شود، از جمله خرگوش و گربه، که در آن‌ها بافتی کوتاه و پرمانند مشابه پدید می‌آورد.

امروزه رکس به‌عنوان حیوان همراه نگهداری می‌شود و علاقه‌مندان آن را در باشگاه‌های کاوی به نمایش می‌گذارند. تاریخ دقیق شکل‌گیری نخستین رده‌های استاندارد رکس به‌روشنی مستند نشده و این نژاد همچنان عمدتاً به دلیل پوشش متمایز و خلق‌وخوی باثباتش پرورش داده می‌شود.

رکس بدنی فشرده و گرد، سری پهن و گوش‌هایی کوتاه و اندکی افتاده دارد. ویژگی تعیین‌کننده این نژاد پوشش آن است: موها کوتاه‌اند، معمولاً کمتر از حدود ۱.۵ سانتی‌متر، و از پوست فاصله می‌گیرند، به‌گونه‌ای که حیوان پرحجم‌تر از اندام واقعی‌اش به نظر می‌رسد. از آنجا که موهای محافظ در این نژاد وجود ندارد، پوشش لمسی نرم و فنری دارد و درخشش صاف خوکچه‌های هندی صاف‌مو را ندارد. سبیل‌های این حیوان ممکن است فرخورده یا پیچ‌دار باشند، ویژگی‌ای طبیعی که با پوشش رکس مرتبط است.

پوشش و رنگ‌ها

رنگ مستقل از بافت رکس است، از این رو این نژاد در کل طیف رنگی خوکچه‌های هندی دیده می‌شود. رنگ‌های رایج شامل مشکی، شکلاتی، کِرِم، سفید، قرمز و آگوتی است و این رنگ‌ها می‌توانند به‌صورت تک‌رنگ یا در الگوهای خال‌خالی و رُوان ظاهر شوند. تراکم پوشش در سراسر بدن، از جمله شکم، یکنواخت است و الگوی فرق یا گل‌سرخی در آن دیده نمی‌شود. این بافت پرمانند در طول عمر حیوان پایدار می‌ماند، هرچند طول و ضخامت مو ممکن است اندکی با سن و فصل تغییر کند.

رکس خلق‌وخویی باثبات و پرمحبت دارد. پس از آنکه به نگهدارنده خود اعتماد کرد، در برابر در دست گرفته شدن مقاومتی نشان نمی‌دهد و اغلب روی زانوی صاحبش آرام می‌گیرد و گاه هنگام احساس آرامش به‌آرامی خرخر می‌کند. این نژاد گرایشی به گاز گرفتن ندارد و در طول مراقبت‌های روزمره آرام می‌ماند، از این رو برای کودکان ملایم زیر نظر بزرگ‌تر مناسب است.

خوکچه هندی به‌طور طبیعی در برابر افراد غریبه محتاط است و ممکن است هنگام ترسیدن بی‌حرکت بماند یا برای پنهان شدن بدود. این رفتار طبیعی طعمه‌بودن است و با عادت کردن حیوان به صدا و بوی صاحبش کم‌رنگ می‌شود. حرکات آرام و قابل پیش‌بینی و اتاقی ساکت به رکس تازه‌وارد کمک می‌کند تا زودتر جا بیفتد.

خوکچه‌های هندی موجوداتی بسیار اجتماعی‌اند و بهترین حالت برای آن‌ها داشتن دست‌کم یک همراه از نوع خودشان است. رکسی که همراه با سایر خوکچه‌های هندی نگهداری شود، پیوند برقرار می‌کند، غذا را به اشتراک می‌گذارد و از طریق جیک‌جیک و صدای زیرگلو ارتباط برقرار می‌کند. این نژاد عموماً آرام است، هرچند در گروه‌های هم‌جنس ممکن است بر سر فضا نزاع‌های جزئی رخ دهد که فضای نگهداری مناسب از بروز آن جلوگیری می‌کند.

مراقبت از پوشش

• پوشش را هفته‌ای یک تا دو بار با برسی نرم مسواک بزنید تا موهای شل جدا شوند و پوست بررسی شود.
• پوشش متراکم را از نظر گره‌خوردگی، آلودگی و نشانه‌های کنه یا شپش، که می‌توانند در میان موی ضخیم پنهان شوند، بررسی کنید.
• ناخن‌ها را هر چند هفته یک‌بار کوتاه کنید، زیرا به‌طور پیوسته رشد می‌کنند و در فضای داخلی به اندازه کافی ساییده نمی‌شوند.
• تنها در صورت نیاز و با شامپوی مخصوص حیوانات کوچک حمام دهید و پوشش را به‌طور کامل خشک کنید تا حیوان سرما نخورد.

تحرک

• در صورت امکان، هر روز دست‌کم یک ساعت زمان بیرون از قفس در فضایی امن و محصور برای حیوان فراهم کنید.
• تونل و پناهگاه‌های کوتاه برای حرکت و جست‌وجوی غذا در اختیارش بگذارید؛ خوکچه‌های هندی از دیوار بالا نمی‌روند و از چرخ استفاده نمی‌کنند.
• فضای بازی را در سطح زمین نگه دارید، زیرا این نژاد ممکن است در اثر افتادن از ارتفاع آسیب ببیند.

محیط نگهداری

رکس را در فضای داخلی یا مکانی سرپوشیده با دمایی ثابت میان ۱۸ تا ۲۴ درجه سلسیوس، به‌دور از نور مستقیم آفتاب و کوران هوا نگه دارید. خوکچه‌های هندی نسبت به دمای بالای حدود ۲۶ تا ۲۸ درجه سلسیوس و نوسان‌های ناگهانی دما حساس‌اند. حیوان را روی بستری نرم و جاذب رطوبت مانند مواد کاغذی یا پارچه فلیس نگه دارید و محفظه را تمیز و خشک نگه دارید تا از پوست و پنجه‌های آن محافظت شود.

خوکچه‌های هندی گیاه‌خوارند و به‌طور پیوسته به فیبر نیاز دارند. علوفه چمنی مانند علف تیموتی باید همیشه در دسترس باشد و بخش اصلی جیره غذایی را تشکیل می‌دهد. این علوفه حرکت روده را حفظ می‌کند و دندان‌هایی را که پیوسته رشد می‌کنند ساییده نگه می‌دارد. سبزیجات تازه منبع ویتامین C هستند؛ ویتامینی که بدن خوکچه هندی قادر به ساخت آن نیست و باید هر روز از طریق غذا تأمین شود. مقدار مشخصی کنسانتره ساده و مخصوص خوکچه هندی مکمل این جیره است، اما کنسانتره نباید جایگزین علوفه شود.

تنقلات و مکمل‌ها

میوه را فقط به مقدار کم و به‌عنوان تنقلات گاه‌به‌گاه بدهید، زیرا قند بالایی دارد. سبزیجات مناسب برای مصرف روزانه شامل فلفل دلمه‌ای، سبزی‌های برگ‌سبز و مقدار کمی گیاهان معطر است که همگی به تأمین ویتامین C کمک می‌کنند. آب تمیز باید همیشه در دسترس باشد، در بطری آب یا ظرفی سنگین. در صورتی که جیره غذایی شامل سبزیجات تازه باشد، مکمل روزمره ویتامین C معمولاً لازم نیست، اما دامپزشک ممکن است در موارد خاص آن را توصیه کند.

رکس نژادی نسبتاً مقاوم است و در صورت نگهداری و تغذیه مناسب معمولاً ۵ تا ۷ سال عمر می‌کند. بیشتر مشکلات سلامتی آن با سایر خوکچه‌های هندی مشترک است و ویژه پوشش مویی رکس نیست؛ بسیاری از این مشکلات ریشه در جیره غذایی، بهداشت یا تأخیر در درمان دارند. از آنجا که خوکچه‌های هندی بیماری خود را پنهان می‌کنند، باید وزن و اشتهای آن‌ها به‌طور منظم بررسی شود تا مشکلات در مراحل اولیه شناسایی شوند.

مراقبت پیشگیرانه

• برای پیشگیری از اسکوروی و بیماری دندان، علوفه چمنی نامحدود و سبزیجات حاوی ویتامین C به‌صورت روزانه بدهید.
• بستر را تمیز و خشک نگه دارید تا از پا و پوست محافظت شود.
• حیوان را هفته‌ای یک‌بار وزن کنید تا کاهش وزن زودتر مشخص شود.
• حیوانات جدید را قرنطینه کنید و انگل‌ها را سریع درمان کنید.
• پیش از بروز مشکل، دامپزشک متخصص حیوانات کوچک یا اگزوتیک پیدا کنید.

خوکچه‌های هندی به فضای کف بسیار بیشتری نسبت به بسیاری از حیوانات خانگی کوچک نیاز دارند. محفظه‌ای تک‌طبقه با سطح کف باز و بزرگ برای این نژاد مناسب‌تر از قفس بلند است، زیرا خوکچه هندی به‌جای بالا رفتن می‌دود. یک جفت خوکچه هندی حداقل به حدود ۰٫۷ متر مربع فضای کف نیاز دارد و فضای بیشتر بهتر است. پوشش مویی رکس این نیازها را تغییر نمی‌دهد، اما پوست نسبتاً بدون پوشش آن اهمیت بستر تمیز و خشک را بیشتر می‌کند.

فهرست آماده‌سازی محل نگهداری

• محفظه‌ای با کف صاف و اندازه‌ای مناسب برای دو یا چند خوکچه هندی.
• بستری عمیق، خشک و جاذب رطوبت که به‌طور منظم تعویض شود.
• یک مخفی‌گاه برای هر حیوان به‌همراه تونل برای پناه گرفتن.
• تأمین دائمی علوفه در قفسه یا توده‌ای در دسترس.
• بطری آب یا ظرف سنگین و یک ظرف غذا.
• مکانی آرام، دور از جریان هوا، نور مستقیم خورشید و صدای بلند.

خوکچه‌های هندی در سنین پایین به بلوغ جنسی می‌رسند: ماده‌ها از حدود ۴ تا ۶ هفتگی و نرها از حدود ۳ تا ۵ هفتگی توان باروری پیدا می‌کنند، بنابراین باید نر و ماده را زود از هم جدا کرد تا از تولد بچه‌های ناخواسته جلوگیری شود. پرورش‌دهندگان مسئول پیش از هر جفت‌گیری اول صبر می‌کنند تا خوکچه ماده به بلوغ کامل و شرایط جسمانی مناسب برسد. پوشش مویی رکس صفتی مغلوب است؛ بنابراین از دو والد رکس، بچه‌های رکس متولد می‌شوند، در حالی که تلاقی با نوع صاف‌مو می‌تواند این صفت را بدون بروز آن در نسل بعد منتقل کند.

دوره بارداری برای یک جونده کوچک نسبتاً طولانی است و حدود ۵۹ تا ۷۲ روز طول می‌کشد. تعداد بچه‌های هر زایمان کم است، معمولاً بین ۲ تا ۴ بچه، و نوزادان از نوع نوزادان کامل‌رشدیافته‌اند: با پوشش مویی کامل و چشمان باز به دنیا می‌آیند و ظرف چند ساعت قادر به حرکت و جویدن غذای جامد هستند. با این حال بچه‌ها در هفته‌های نخست همچنان از شیر مادر تغذیه می‌کنند و باید تا زمان از شیرگیری، در حدود سه هفتگی، کنار مادر بمانند.

جفت‌گیری اول یک خوکچه ماده در سنی بالاتر از حدود ۶ تا ۷ ماهگی خطر جدی دارد، زیرا استخوان‌های لگن به‌مرور به هم جوش می‌خورند و می‌توانند مانع زایمان طبیعی شوند. به همین دلیل بهتر است پرورش را به نگهدارندگان باتجربه و با همکاری دامپزشک بسپارند.