توگنبورگ

بز توگنبورگ از دره توگنبورگ در کانتون سنت گالن سوئیس منشأ گرفته و به‌طور گسترده به‌عنوان یکی از کهن‌ترین نژادهای شناخته‌شده بز شیری معرفی می‌شود. این نژاد متوسط‌اندام است و وزن بزهای ماده معمولاً بین 55 تا 65 کیلوگرم و ارتفاع آن‌ها تا جدوگاه حدود 70 تا 80 سانتیمتر است. بزهای نر بزرگ‌تر و سنگین‌تر هستند.

طول پوشش از کوتاه تا متوسط است و الگوی رنگی ثابتی دارد: رنگ یکپارچه بدن از کرم روشن تا قهوه‌ای تیره متغیر است و با نوارهای سفید روی صورت، پاهای سفید در قسمت پایینی و ناحیه سفید اطراف دُم مشخص می‌شود. این الگوی منظم شناسایی نژاد را آسان می‌کند. هم بزهای ماده و هم نر ممکن است آویزک‌های پوستی کوچکی در ناحیه گردن داشته باشند و دام‌ها می‌توانند شاخ‌دار یا بدون شاخ باشند.

توگنبورگ‌ها به خاطر تولید شیر یکنواخت در طول دوره شیردهی طولانی ارزش‌گذاری می‌شوند، نه به دلیل رکورد اوج تولید. شیر این نژاد درصد چربی متوسطی دارد که هم برای نوشیدن و هم برای پنیرسازی مناسب است. خلق‌وخوی این نژاد دوستانه، آرام، پرانرژی و هوشیار است.

مناسب برای چه کسانی

این نژاد برای پرورش‌دهندگانی مناسب است که خواهان تأمین شیر مستمر در طول یک دوره شیردهی طولانی هستند و می‌توانند رسیدگی روزانه، حصارکشی محکم و دوشش منظم ارائه دهند. ماهیت آرام و انسان‌محور این نژاد آن را برای صاحبان اولین بز و خانوارهایی با گله شیری کوچک گزینه معقولی می‌سازد. این نژاد برای کسانی که نمی‌توانند در طول شیردهی به دوشش دوبار در روز متعهد بمانند یا فضای امن بیرونی ندارند مناسب نیست.

نام این نژاد از ناحیه توگنبورگ در کانتون سنت گالن، شمال‌شرقی سوئیس، گرفته شده است. این نژاد در دره‌ها و مراتع کوهستانی آن منطقه پرورش یافت، جایی که بزهای شیری برای تأمین شیر خانگی و مزرعه نگهداری می‌شدند. این نژاد معمولاً به‌عنوان یکی از کهن‌ترین نژادهای شناخته‌شده بز شیری ذکر می‌شود و گزینش برای صفات شیری در سوئیس پیش از رواج گسترده دفاتر رمه رسمی ثبت شده است.

پرورش‌دهندگان سوئیسی الگوی رنگ و شکل شیری را در طول نسل‌ها ثابت نگه داشتند که منجر به پیدایش دامی قابل تشخیص و یکنواخت شد. با گسترش ثبت سازمان‌یافته دام در اروپا در طول قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، توگنبورگ در میان نژادهای بزی بود که در اولین دفاتر رمه ثبت شدند.

این نژاد از اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم از سوئیس به کشورهای دیگر صادر شد. توگنبورگ‌ها به بریتانیا رسیدند، جایی که پرورش‌دهندگان بریتانیایی نژاد مرتبط «توگنبورگ بریتانیایی» را پرورش دادند، و همچنین به آمریکای شمالی و سایر مناطق برای استفاده شیری و آمیزش فرستاده شدند.

امروزه توگنبورگ در سراسر جهان به‌عنوان بز شیری و پایه‌ای برای برنامه‌های اصلاح نژاد نگهداری می‌شود. تاریخ طولانی گزینش برای شیر و تیپ ثابت آن دلایل اصلی کاربرد مستمر این نژاد در دامداری‌های کوچک و مزارع لبنی هستند.

توگنبورگ خط پشتی صاف، بدن عمیق و قاب لاغر زاویه‌دار معمول بزهای شیری را دارد. سر ظریف است با گوش‌های راست و نیم‌رخ صورتی صاف یا کمی گود. دام‌ها می‌توانند شاخ‌دار یا بدون شاخ باشند و بسیاری آویزک‌هایی در گردن دارند. پستان بز ماده پُرشیر به‌خوبی متصل و فراخ است.

پوشش و رنگ‌ها

ویژگی تعریف‌کننده این نژاد الگوی رنگ است. بدن یک رنگ یکپارچه بین کرم روشن و قهوه‌ای تیره دارد. روی این رنگ پایه، نژاد علائم سفید مشخصی دارد: دو نوار سفید که از بالای هر چشم تا پوزه کشیده می‌شوند، سفیدی در پاهای پایین‌تر از زانو و پاشنه، سفیدی در دو طرف دُم و سفیدی داخل گوش‌ها. این الگو ثابت است و دامی که فاقد نوارها و علائم سفید باشد برای نژاد صحیح تلقی نمی‌شود. طول مو در آب‌وهوای سردتر افزایش می‌یابد و برخی خطوط در پاهای عقبی و امتداد ستون فقرات موهای بلندتری رشد می‌دهند.

توگنبورگ به داشتن خلق‌وخوی پایدار و انسان‌محور شناخته شده است. دام‌ها معمولاً نسبت به کسانی که با آن‌ها آشنا هستند دوستانه رفتار می‌کنند و تماس روزانه لازم برای دوشش را تحمل می‌کنند. نژاد پرانرژی و کنجکاو است و بزها محدوده خود را کاوش می‌کنند، حصارها را آزمایش می‌کنند و نسبت به تغییرات اطراف هوشیار می‌مانند.

توگنبورگ‌ها با اعضای خانواده و مراقبان آشنا معمولاً به‌راحتی هدایت، رسیدگی و دوشیده می‌شوند. در برابر غریبه‌ها ابتدا دقیق و ناظر هستند نه ترسو یا پرخاشگر، و با رفتار آرام کنار می‌آیند. به‌عنوان دام‌های گله‌ای به همراهی سایر بزها نیاز دارند؛ یک بز تنها که به‌تنهایی نگهداری می‌شود اغلب دچار استرس و صدادهی زیاد می‌شود.

با سایر دام‌ها این نژاد معمولاً آرام است، اگرچه بزها در داخل گله سلسله‌مراتب برقرار می‌کنند و برای تثبیت جایگاه شاخ می‌زنند. دام‌های شاخ‌دار می‌توانند به همگله‌ای‌ها و مراقبان آسیب برسانند، پس فاصله‌گذاری مناسب، تصمیم‌گیری درباره شاخ‌زدایی و طراحی آخور اهمیت دارد. این نژاد به‌طور متوسط صدا می‌کند و در زمان تغذیه یا جدا شدن از گله صدا بلند می‌کند.

آرایش

• سم‌ها را هر 6 تا 8 هفته یک‌بار بچینید تا از رشد بیش از حد و لنگی جلوگیری شود.
• پوشش را به‌طور دوره‌ای بمالید تا آلودگی و موهای ریخته‌شده زدوده شوند و پوست بررسی شود.
• برای انگل‌های خارجی مانند شپش و کنه، به‌خصوص زیر پوشش در زمستان، بازرسی کنید.
• پستان را تمیز نگه دارید و در طول شیردهی روزانه از نظر گرما، ورم یا آسیب بررسی کنید.

ورزش

• دسترسی روزانه به چراگاه یا محوطه تمرین برای چرا و حرکت فراهم کنید.
• سازه‌هایی مانند کنده درخت، سنگ یا سکو برای بالا رفتن ارائه دهید که نژاد به‌راحتی از آن‌ها بهره می‌برد.
• در صورت در دسترس بودن، امکان چریدن روی بوته‌ها و پوشش گیاهی درشت را فراهم کنید، زیرا بزها علاوه بر چرای معمول به چریدن روی شاخه‌ها و بوته‌ها نیز علاقه دارند.

محیط

توگنبورگ‌ها از آب‌وهوای کوهستانی منشأ می‌گیرند و در صورت خشک نگه داشتن، سرما را به‌خوبی تحمل می‌کنند، اما در شرایط مداوم مرطوب و مسیر باد عملکرد خوبی ندارند. سرپناهی تمیز، خشک، با تهویه مناسب، بستر عمیق و محافظت در برابر باران و باد فراهم کنید. حصارکشی باید محکم و به اندازه کافی بلند باشد تا از خروج این دام‌های فعال جلوگیری شود و دروازه‌ها و آخورها باید ضدبز باشند. فضای کافی برای حرکت، خوابیدن و تغذیه بدون ازدحام در نظر بگیرید و گله را با هم نگه دارید.

پایه رژیم غذایی توگنبورگ علوفه است: یونجه با کیفیت مناسب، چراگاه و گیاهان درختی. یک بز ماده در دوره شیردهی به کنسانتره نیز نیاز دارد تا نیاز انرژی و پروتئین شیردهی برآورده شود و این مقدار باید متناسب با تولید شیر و وضعیت بدنی تنظیم شود. مخلوط معدنی آزاد مخصوص بز و دسترسی دائمی به آب تازه فراهم کنید، زیرا تولید شیر به میزان زیادی به مصرف آب بستگی دارد. هرگونه تغییر در خوراک را به‌تدریج در طول چند روز اعمال کنید تا عملکرد شکمبه محافظت شود.

تنقلات و مکمل‌ها

مقادیر کمی سبزیجات و گیاهان مجاز برای بز را می‌توان به‌عنوان تنقلات ارائه داد، اما باید به‌خوبی زیر پایه علوفه و کنسانتره باقی بمانند. مکمل مس و سلنیوم ممکن است در مناطقی که خاک محلی فاقد این مواد است مورد نیاز باشد؛ این موضوع باید طبق توصیه دامپزشک یا راهنمای منطقه‌ای انجام شود نه بر اساس حدس، زیرا هر دو در صورت مصرف بیش از حد سمی هستند.

توگنبورگ نژادی مقاوم است که به‌خوبی با آب‌وهوای سرد سازگار می‌شود. با مدیریت مناسب، افراد این نژاد معمولاً 12 تا 18 سال عمر می‌کنند، اگرچه عمر مفید شیردهی کوتاه‌تر از کل طول عمر است. اکثر مشکلات سلامتی در این نژاد خطرات سلامتی عمومی بزهای شیری هستند نه نقص‌های خاص نژاد، بنابراین مدیریت روتین گله اصلی‌ترین راه حفاظت از سلامت دام است.

مراقبت پیشگیرانه

• برنامه واکسیناسیون و ضدانگل مناسب برای منطقه را رعایت کنید.
• شمارش تخم انگل در مدفوع را برای راهنمایی درمان انگل و کاهش مقاومت دارویی انجام دهید.
• سم‌ها را به‌طور منظم بچینید و بستر را خشک نگه دارید تا از پوسیدگی سم جلوگیری شود.
• مواد معدنی متوازن مخصوص بز فراهم کنید و وضعیت مس و سلنیوم را بررسی کنید.
• در طول شیردهی پستان و شیر را روزانه کنترل کنید.

توگنبورگ‌ها در طول سال اول به بلوغ تولیدمثلی می‌رسند، اگرچه بزهای ماده معمولاً پس از رسیدن به اندازه و وضعیت بدنی مناسب جفت‌گیری می‌کنند، نه در اولین فحلی. در مناطق معتدل، این نژاد تولیدمثل فصلی دارد و بزهای ماده در ماه‌های سردتر پاییز و زمستان به فحل می‌آیند. چرخه فحلی هر 21 روز یک‌بار تکرار می‌شود.

پس از جفت‌گیری، آبستنی تقریباً 145 تا 155 روز طول می‌کشد که نزدیک به پنج ماه است. اندازه زادآوری معمولاً یک تا سه بزغاله است و دوقلو در بزهای ماده با مدیریت مناسب شایع است. زایمان معمولاً بدون مداخله انجام می‌شود، اما بز ماده باید کنترل شود و مراقبان باید آماده کمک در زایمان سخت باشند.

بزغاله‌های تازه‌متولد باید در ساعات اول تولد آغوز دریافت کنند تا ایمنی کافی کسب کنند. بزغاله‌ها می‌توانند از مادر شیر بخورند یا با سطل پرورش داده شوند تا شیر بز ماده برداشت شود، که این گزینه معمول در گله‌های لبنی است. بزغاله‌ها معمولاً در حدود 8 تا 12 هفتگی، پس از اینکه به‌طور مطمئن علوفه جامد و کنسانتره مصرف می‌کنند، از شیر گرفته می‌شوند.