اسپانیایی

بز اسپانیایی یک نژاد گوشتی با اندازه متوسط است که به صورت بومی (لندریس) شکل گرفته، نه از طریق یک برنامه اصلاح‌نژادی برنامه‌ریزی‌شده. لندریس به جمعیتی گفته می‌شود که عمدتاً تحت تأثیر آب‌وهوا، زمین محلی و انتخاب طبیعی در طول نسل‌های متعدد پدید آمده باشد. از همین رو، افراد این نژاد از نظر رنگ، شکل شاخ و اندازه تنوع بیشتری نسبت به نژادهای استانداردشده دارند. وجه مشترک همه آن‌ها سرسختی است. بز اسپانیایی در زمین‌هایی زندگی کرده و تولیدمثل می‌کند که بسیاری از نژادهای دیگر در آن‌ها دچار مشکل می‌شوند.

این نژاد با مهاجران اسپانیایی به قاره آمریکا رسید و در سراسر جنوب ایالات متحده گسترش یافت. برای نسل‌ها به عنوان دام چندمنظوره برای تولید گوشت و پاک‌سازی زمین نگهداری شد. دامداران این حیوانات را اغلب «بز جنگلی» یا «بز بوته‌خوار» می‌نامند، زیرا به خوردن گیاهان چوبی، خارها و علف‌های هرزی تمایل دارند که گاو و گوسفند از آن‌ها پرهیز می‌کنند. این رفتار چرایی، نژاد را هم برای مدیریت زمین و هم برای تولید گوشت کاربردی می‌کند.

بزهای اسپانیایی چراگران فعالی هستند که ترجیح می‌دهند در چراگاه بگردند و چرا کنند تا اینکه در کنار آخور بایستند. با گرما، رطوبت و علوفه اندک کنار می‌آیند و به مداخله کمتری نسبت به بسیاری از نژادهای اصلاح‌شده نیاز دارند. استقلال آن‌ها در چرای گسترده یک مزیت است، اما به این معناست که در مقایسه با نژادهای شیری یا نمایشی کمتر به دنبال دامدار می‌روند.

مناسب برای چه کسی است

بز اسپانیایی برای کسانی مناسب است که زمین‌های ناهموار یا پوشیده از بوته دارند و به دنبال حیوانی کم‌نیاز برای تولید گوشت یا کنترل پوشش گیاهی هستند. این نژاد برای عملیات چرایی گسترده، دامدارانی که مراتع انبوه را مدیریت می‌کنند و کسانی که استحکام را بر اهلی‌بودن ترجیح می‌دهند گزینه خوبی است. کسانی که به دنبال حیوان خانگی آرام یا تولیدکننده شیر زیاد هستند، نژادهای دیگری را مناسب‌تر خواهند یافت.

ریشه‌های این نژاد در بزهای شبه‌جزیره ایبری نهفته است. این حیوانات دام چندمنظوره‌ای بودند که برای گوشت، شیر، پوست و کنترل پوشش گیاهی در زمین‌های متنوع اسپانیا نگهداری می‌شدند. در معنای مدرن کلمه یک نژاد یکدست نبودند، بلکه جمعیتی منطقه‌ای بودند که با تابستان‌های خشک و علوفه کم سازگار شده بودند.

کاشفان و مهاجران اسپانیایی از اواخر قرن پانزدهم میلادی بزها را سوار کشتی کردند؛ هم به عنوان منبع غذایی در طول سفرها و هم به عنوان دام مولد برای سکونتگاه‌های جدید. بزها در سراسر کارائیب، مکزیک و بخش‌های جنوبی آمریکای شمالی رها یا نگهداری شدند. حیواناتی که بدون مراقبت چندانی زنده ماندند، ویژگی‌های سرسختی، باروری و توانایی زندگی با پوشش گیاهی خشن را به نسل‌های بعدی منتقل کردند.

در ایالات متحده این جمعیت در تگزاس و جنوب غربی متمرکز شد و نام‌های «بز جنگلی» و «بز بوته‌خوار» گرفت. برای نسل‌ها این بزها با انتخاب اندکی برای ظاهر نگهداری شدند و ارزش آن‌ها بر توانایی پاک‌سازی زمین و بزغاله‌پروری در مراتع بود. همین دوره طولانی انتخاب طبیعی است که شهرت این نژاد را بر پایه استحکام بنا کرد.

دهه‌های اخیر شاهد توجه بیشتری به حفظ و بهبود این نژاد بوده است، تا حدی به این دلیل که آمیخته‌گزینی با نژادهای گوشتی وارداتی تهدیدی برای ژنتیک اصیل لندریس محسوب می‌شد. اصلاح‌نژادان شروع به انتخاب برای فرم گوشتی و ردیابی نسب‌نامه کردند تا ذخیره خالص‌تری از بزهای اسپانیایی در دسترس بماند. این نژاد اکنون به عنوان یک نژاد گوشتی متمایز شناخته می‌شود و هم گله‌های کاری و هم دامداران علاقه‌مند به حفاظت آن را نگه می‌دارند.

از آنجا که بز اسپانیایی یک لندریس است، ظاهر آن بیش از نژادهای استانداردشده متغیر است. تیپ کلی یک حیوان با قاب متوسط و عضلانی است که برای حرکت در زمین‌های ناهموار ساخته شده، نه برای حجم بیشتر. بدن عمیق و پاها محکم و خوب قرار گرفته‌اند و چابکی لازم برای چریدن در تپه‌ها و بوته‌زارها را فراهم می‌کنند.

بیشتر بزهای اسپانیایی دارای شاخ هستند که به سمت بالا و خارج می‌پیچند و گاهی در نرهای بالغ گستردگی زیادی دارند. گوش‌ها یکی از ویژگی‌های شناخته‌شده این نژادند: بزرگ و به صورت افقی یا آویزان نگه داشته می‌شوند، نه ایستاده. صورت مستقیم یا کمی گود است و در مجموع حیوان هوشیار و فعال به نظر می‌رسد.

پوشش مو و رنگ‌ها

پوشش مو معمولاً کوتاه و کم‌نیاز است. در آب‌وهواهای سرد، بسیاری از بزهای اسپانیایی در طول زمستان زیرموی نرم کشمیری رشد می‌دهند و آن را در بهار می‌ریزند. رنگ بسیار متغیر است و هیچ الزام استانداردی ندارد، بنابراین یک گله واحد ممکن است شامل حیوانات کاملاً مشکی، قرمز، قهوه‌ای، کرم و چندرنگ یا لکه‌دار باشد. این تنوع بازتاب تاریخچه انتخاب نژاد برای ویژگی‌های بقا به جای ظاهر یکنواخت است.

بز اسپانیایی ذاتاً مستقل و خودکفاست. نسل‌ها زندگی آزاد در مراتع، حیواناتی انتخاب کرده که خودشان غذا پیدا می‌کنند، مراقب خطر هستند و بزغاله‌هایشان را با کمک اندک بزرگ می‌کنند؛ این غرایز همچنان قوی باقی مانده‌اند. این نژاد هوشیار است و واکنش سریعی دارد که در آمادگی برای فرار از تهدیدات و مهارت در عبور از زمین‌های دشوار نمایان می‌شود.

با اعضای آشنای گله و دامدارانی که با آن‌ها آشنایند، بزهای اسپانیایی می‌توانند نسبتاً آرام شوند، به‌ویژه اگر از سنین پایین با آن‌ها کار شده باشد. آن‌ها تمایل دارند فاصله بیشتری نسبت به نژادهای شیری حفظ کنند و به طور ذاتی به دنبال محبت نیستند. در کنار غریبه‌ها محتاط هستند و ممکن است در لبه گله بمانند تا زمانی که موقعیت را امن بیابند.

با سایر حیوانات، این نژاد معمولاً خوب کنار می‌آید. بزهای اسپانیایی در کنار گاو، گوسفند و سایر بزها به راحتی می‌چرند و عادت‌های چرایی آن‌ها مکمل حیواناتی است که علف را ترجیح می‌دهند. ماده‌ها مادرانی محافظ و لایق هستند و گله نظم اجتماعی مشخصی حفظ می‌کند. نرها در فصل جفت‌گیری می‌توانند تهاجمی‌تر باشند و به مدیریت محکم نیاز دارند.

آراستگی

• گهگاه موها را برس بزنید تا موهای شل برطرف شوند، به‌ویژه در بهار که زیرموی زمستانی می‌ریزد.
• هر 6 تا 10 هفته یک بار سم‌ها را بزنید، یا روی زمین‌های نرم بیشتر، تا از رشد بیش از حد و لنگی جلوگیری شود.
• در طول مدیریت معمول، پوشش مو و پوست را برای انگل‌های خارجی مانند شپش و کنه بررسی کنید.
• برش یا آراستگی سنگین لازم نیست؛ پوشش کوتاه با کمی کار در وضعیت خوبی باقی می‌ماند.

ورزش

• دسترسی روزانه به چراگاه، بوته‌زار یا گیاهان قابل چرا فراهم کنید تا بزها بگردند و چرا کنند.
• در صورت امکان زمین متنوع فراهم کنید؛ بالا رفتن و چریدن حیوانات را سالم و راضی نگه می‌دارد.
• فضای کافی بدهید تا از کسالت جلوگیری شود و فشار بر حصار کاهش یابد.
• چرای مختلط با گاو یا گوسفند از ویژگی چرایی قوی این نژاد به خوبی بهره می‌گیرد.

محیط

بزهای اسپانیایی با گرما، سرما و رطوبت بهتر از بسیاری از نژادها کنار می‌آیند، اما همچنان به یک سرپناه خشک و بدون کوران برای سایه، باران و باد زمستانی نیاز دارند. حصارکشی چالش اصلی است: این حیوانات چابک و مصمم مرزهای ضعیف را آزمایش می‌کنند، پس از سیم بافته یا حصار برقی چندرشته با ارتفاع کافی استفاده کنید. در تمام اوقات آب تمیز فراهم کنید و مناطق استراحت خشک و با زهکشی مناسب نگه دارید تا مشکلات سم و انگل محدود شود.

بزهای اسپانیایی چراگران کارآمدی هستند که گیاهان چوبی، بوته‌ها، علف‌های هرز و چراگاه را بهتر از بسیاری از نژادها به وضعیت بدنی مناسب تبدیل می‌کنند. در مراتع مناسب ممکن است اصلاً به دانه نیاز نداشته باشند. پایه رژیم غذایی باید بوته و علوفه باشد که با یونجه باکیفیت در زمان کمبود یا خواب زمستانی مراتع پشتیبانی می‌شود. همیشه یک مکمل مواد معدنی ویژه بز به صورت آزاد فراهم کنید، زیرا بزها نیازهای خاصی به مس و سلنیوم دارند که چرا به تنهایی اغلب برآورده نمی‌کند.

انرژی و پروتئین اضافه در اواخر آبستنی، شیردهی و دوره رشد بیشترین اهمیت را دارند. یک جیره دانه‌ای متناسب می‌تواند این مراحل را پشتیبانی کند، اما باید به تدریج معرفی شود تا از ناراحتی گوارشی جلوگیری شود. آب تازه و تمیز در تمام اوقات ضروری است و مصرف آن در هوای گرم و در دوران شیردهی به شدت افزایش می‌یابد.

خوراکی‌های تشویقی و مکمل‌ها

خوراکی‌های تشویقی را با احتیاط بدهید. مقادیر کم بریده‌های بوته، سبزیجات برگ‌دار یا چند تکه میوه مناسب است، اما خوراکی‌ها نباید جای علوفه را بگیرند. مواد معدنی آزاد مخصوص بز مهم‌ترین مکمل هستند و باید در طول سال به صورت آزادانه در اختیار باشند. در مناطقی که کمبود سلنیوم دارند، دامپزشک ممکن است سلنیوم اضافه و ویتامین E توصیه کند؛ یک منبع جداگانه نمک تمیز و آب نیز برنامه را کامل می‌کند.

بز اسپانیایی به سلامت قوی و مقاومت در برابر بسیاری از مشکلاتی که نژادهای پرورش‌یافته‌تر را درگیر می‌کند شناخته می‌شود. قرن‌ها زندگی در زمین‌های حاشیه‌ای، حیواناتی انتخاب کرده که بهتر از حد متوسط در برابر انگل‌ها مقاومت می‌کنند و از استرس به خوبی بهبود می‌یابند. با مدیریت مناسب، یک بز اسپانیایی معمولاً 10 تا 15 سال عمر می‌کند و ماده‌های تولیدمثلی می‌توانند در بخش بزرگی از این مدت مولد باقی بمانند.

با وجود این استحکام، هیچ بزی در برابر خطرات بهداشتی استاندارد گونه مصون نیست. انگل‌های داخلی، به‌ویژه کرم ستون فقرات (بارش‌پول ورم)، همچنان مهم‌ترین نگرانی در آب‌وهواهای گرم و مرطوب هستند و مشکلات سم و دستگاه تنفسی از الگوهای رایج بز پیروی می‌کنند. مشاهده منظم در طول مدیریت، بیشتر مشکلات را زود تشخیص می‌دهد.

مراقبت پیشگیرانه

• برای بار انگلی با امتیازبندی فاماچا ارزیابی کنید و فقط حیواناتی که به درمان نیاز دارند را دارو بدهید تا مقاومت کاهش یابد.
• سم‌ها را به صورت منظم بزنید و مناطق استراحت را خشک نگه دارید.
• طبق راهنمای دامپزشک محلی علیه بیماری‌های کلستریدیایی و کزاز (CDT) واکسینه کنید.
• در تمام اوقات مواد معدنی آزاد مخصوص بز و آب تمیز فراهم کنید.
• قبل از اضافه کردن دام‌های جدید به گله، آن‌ها را قرنطینه کنید.

بزهای اسپانیایی به دلیل باروری، جفت‌گیری آسان و نیاز کم به کمک در هنگام زایمان از نظر دامداران ارزشمندند. ماده‌ها و نرها در سال اول به بلوغ تولیدمثلی می‌رسند، اگرچه بسیاری از دامداران تا زمانی که ماده‌ها به خوبی رشد کرده‌اند، حدود 7 تا 12 ماهگی و با وزن مناسب، صبر می‌کنند. این نژاد اغلب فصل تولیدمثلی طولانی‌تری نسبت به برخی بزهای دیگر دارد که در آب‌وهواهای معتدل امکان برنامه‌ریزی انعطاف‌پذیرتر برای زایمان را فراهم می‌کند.

دوره آبستنی حدود 150 روز است، نزدیک به پنج ماه. دوقلوزایی در ماده‌های بالغ معمول است؛ تک‌قلو در اولین زایمان رایج‌تر است و سه‌قلو در حیوانات با وضعیت بدنی خوب هم ممکن است. ماده‌ها مادرانی مراقب و لایق هستند و شیر کافی برای بزغاله‌هایشان دارند، و مشکلات زایمان نسبتاً غیرمعمول است چون اندازه متوسط بزغاله و ساختار خوب نژاد این مشکلات را کاهش می‌دهد.

بزغاله‌ها در بدو تولد سرحال هستند و معمولاً به سرعت می‌ایستند و شیر می‌خورند. در شرایط مرتعی می‌توان آن‌ها را در کنار مادر بزرگ کرد و سپس در حدود 8 تا 12 هفتگی، زمانی که علوفه می‌خورند، از شیر گرفت. یک محل زایمان تمیز، خشک و سرپناه‌دار فراهم کنید، مطمئن شوید نوزادان در چند ساعت اول آغوز دریافت می‌کنند و بزغاله‌های جوان را با شروع چرا برای کوکسیدیوز زیر نظر بگیرید.