کیکو

بز کیکو یک نژاد گوشتی است که در دهه 1980 در نیوزیلند پرورش یافت. نام آن از واژه‌ای مائوری به معنای گوشت یا جسم گرفته شده، که هدف اصلی نژاد را نشان می‌دهد. کیکوها برای رشد وزنی بر روی مرتع و درختچه‌ها به جای تغذیه سنگین با دانه، و برای بقا در مناطق مرطوب و کوهستانی با حداقل مراقبت انسانی پرورش داده شدند.

این نژاد بیش از هر چیز به خاطر مقاومت و استواری شناخته می‌شود. کیکوها در شرایط سخت و با حذف دام‌های ضعیف‌تر به جای پرستاری از آن‌ها انتخاب شدند. نتیجه این فرایند حیوانی است که نسبت به بسیاری از بزها مقاومت بهتری در برابر انگل‌های داخلی دارد، مسافت‌های طولانی را برای چرا طی می‌کند و در هنگام زایمان به کمک اندکی نیاز دارد. وزن بالغ ماده‌ها معمولاً حدود 45 تا 65 کیلوگرم (100 تا 145 پوند) است و نرها سنگین‌تر هستند.

کیکوها عمدتاً برای تولید گوشت و آمیزش با سایر نژادهای گوشتی برای افزایش قدرت هیبریدی پرورش می‌یابند. همچنین به دلیل توانایی چرا بر روی گیاهان چوبی که بسیاری از دام‌ها از آن‌ها صرف نظر می‌کنند، برای کنترل درختچه‌ها و علف‌های هرز به کار می‌روند.

برای چه کسی مناسب است

کیکو برای کشاورزان و دامداران خرده‌پایی که خواهان بزی با نیاز کم به نهاده هستند و مدیریت چرای وسیع را ترجیح می‌دهند، گزینه مناسبی است. این نژاد در دامپروری گسترده و چرای آزاد بهتر از نگهداری در محیط‌های محدود کارایی دارد. کسانی که به دنبال بز کوچک خانگی یا تولید شیر فراوان هستند، بهتر است نژادهای دیگری را انتخاب کنند، زیرا کیکو برای گوشت و استواری در مرتع پرورش یافته، نه برای همنشینی خانگی یا تولید لبنیات.

نژاد کیکو از اواخر دهه 1970 و در طول دهه 1980 در نیوزیلند توسعه یافت. پرورش‌دهندگان گریک و آن باتن، که با گروه کاپرینکس ژنتیکس در جزیره جنوبی همکاری می‌کردند، هدفشان ایجاد بز گوشتی‌ای مناسب برای مناطق مرطوب و کوهستانی نیوزیلند بود.

پایه این نژاد از بزهای وحشی تشکیل شد که بدون هیچ کمک انسانی در سراسر سرزمین نیوزیلند زندگی و تولیدمثل می‌کردند. این حیوانات مستحکم با نرهای وارداتی لبنی، از جمله نژادهای آنگلو-نوبین، سانن و توگنبورگ، آمیزش داده شدند تا اندازه و سرعت رشد افزایش یابد و در عین حال مقاومت پایه وحشی حفظ شود.

انتخاب، هسته اصلی این برنامه بود. دام‌ها در زمین‌های ناهموار با کمترین دارودرمانی ضدانگل، خوراک مکمل یا کمک به زایمان نگهداری می‌شدند. بزهایی که در این شرایط سالم نمی‌ماندند، بچه‌های خود را پرورش نمی‌دادند یا وزن اضافه نمی‌کردند، از گله تکثیر حذف می‌شدند. پس از چندین نسل، این خط ژنتیکی برای مقاومت و رشد ثابت شد و نام کیکو به آن داده شد.

در دهه 1990، کیکوها به ایالات متحده صادر شدند و هم به عنوان بز گوشتی نژاده و هم برای آمیزش و افزودن قدرت هیبریدی به سایر خطوط گوشتی مورد استفاده قرار گرفتند. اکنون انجمن‌های ثبت نژاد در ایالات متحده و سایر کشورها شجره‌نامه‌ها و ترکیبات درصدی کیکو را ثبت می‌کنند.

کیکو یک بز بزرگ و عضلانی با بدنی عمیق و پاهایی محکم است که برای پیمودن زمین‌های ناهموار ساخته شده. از آنجا که این نژاد بر اساس عملکرد و نه ظاهر ثابت انتخاب شده، تنوع بیشتری در اندازه و رنگ نسبت به نژادهای نمایشگاهی دارد. تأثیر کلی یک حیوان محکم و چابک است.

نرها شاخ‌های سنگین و گسترده‌ای دارند که به بیرون و عقب خم می‌شوند. ماده‌ها نیز دارای شاخ هستند، هرچند سبک‌تر. سر به طول متوسط با حالتی هوشیار است. سم‌ها معمولاً محکم هستند و نسبت به بسیاری از بزهایی که روی زمین‌های نرم نگهداری می‌شوند، کمتر نیاز به کوتاه کردن دارند.

پوشش مو و رنگ‌ها

سفید رایج‌ترین رنگ است و در گله‌های اولیه پرورش ترجیح داده می‌شد، اما کیکوها در رنگ‌های کرم، بژ، قهوه‌ای، مشکی و ترکیب‌های مختلف این رنگ‌ها نیز دیده می‌شوند. پوشش مو نسبتاً درشت است و در آب‌وهوای گرم نزدیک به بدن می‌نشیند. در مناطق سردسیر، بزها موی زمستانی ضخیم‌تری با مقداری پشم زیرین رشد می‌دهند که با گرم شدن هوا می‌ریزد.

کیکوها مستقل و خودکفا هستند، خصوصیتی که مستقیماً از نحوه پرورش آن‌ها ناشی می‌شود. در مناطق وسیع به چرا و جستجوی خوراک می‌پردازند، نسبت به تهدیدات هوشیار هستند و واکنش سریعی نشان می‌دهند. ماده‌ها مادرانی توجه‌کار هستند که از بچه‌هایشان دفاع می‌کنند و با کمک اندکی آن‌ها را پرورش می‌دهند.

با آدم‌ها این نژاد معمولاً آرام است اما بیش از حد محبت‌آمیز نیست. کیکوهایی که از سنین اولیه به طور منظم با انسان‌ها در تماس بوده‌اند، دست‌آموز و راحت برای جابجایی می‌شوند، در حالی که حیوانات پرورش‌یافته در مراتع دور می‌توانند نسبت به غریبه‌ها محتاط و سخت‌تر برای گرفتن باشند. این بزها پرتحرک و کنجکاو هستند و حصارها را امتحان می‌کنند. در کنار سایر بزها معمولاً اجتماعی هستند و نظم گله‌ای پایداری دارند. با سایر دام‌های اهلی در چراگاه‌های مشترک به خوبی زندگی می‌کنند. این نژاد دست‌پرورده و وابسته نیست، بنابراین صاحبانی که به همنشینی نزدیک اهمیت می‌دهند باید از سنین اولیه به تماس منظم با آن‌ها بپردازند.

کیکو برای نیاز حداقل به مراقبت روزانه پرورش یافته، اما همچنان به دامپروری اصولی نیاز دارد. نیازهای اصلی شامل فضای کافی برای چرا، حصار محکم، سرپناه در برابر آب‌وهوای شدید و برنامه بهداشتی منظم است.

آرایش

• گاهی اوقات برس بکشید تا موهای ریخته شده در فصل ریزش بهاره برداشته شود.
• هر چند ماه یک‌بار سم‌ها را بررسی کنید؛ سم‌های کیکو معمولاً خوب سایش می‌یابند و نسبت به نژادهای نگهداری‌شده روی زمین نرم، کمتر نیاز به کوتاه کردن دارند.
• در هنگام جابجایی، پوشش مو را از نظر کنه، شپش و مشکلات پوستی بررسی کنید.
• شاخ‌ها و هرگونه زخم را تمیز نگه دارید و زیر نظر داشته باشید.

فعالیت

• چراگاه باز یا درختچه فراهم کنید تا بزها روزانه راه بروند و علوفه بخورند.
• به درختچه‌ها و گیاهان چوبی دسترسی داشته باشند؛ کیکوها آن‌ها را به چمن کوتاه ترجیح می‌دهند.
• از چرای چرخشی استفاده کنید تا علوفه تازه بماند و بار انگلی کاهش یابد.
• فضای کافی بدهید؛ بزهای محبوس خسته می‌شوند و ممکن است جایگاه و حصارها را آسیب برسانند.

محیط

کیکوها شرایط مرطوب، کوهستانی و سرد را بهتر از بسیاری از بزها تحمل می‌کنند، اما همچنان به سرپناهی خشک و بدون کوران برای فرار از باران، باد و گرما نیاز دارند. حصار باید بلند و محکم باشد، زیرا این نژاد چابک است و نقاط ضعیف را امتحان می‌کند. آب تمیز و مواد معدنی آزاد باید همیشه در دسترس باشند.

کیکو در درجه اول یک چراگاه‌چر است. رژیم غذایی آن باید بر پایه چراگاه مناسب، علوفه چوبی و کاه باشد و دانه به ندرت استفاده شود. بزرگسالان در چراگاه باکیفیت اغلب اصلاً به دانه نیاز ندارند، در حالی که بزغاله‌های در حال رشد، ماده‌های اواخر آبستن و ماده‌های شیرده ممکن است به مکمل نیاز داشته باشند. همیشه آب تمیز و مواد معدنی اختصاصی بز در دسترس باشد، زیرا بزها نیازهای خاصی به مس و سلنیوم دارند که مکمل‌های معدنی گاوی آن‌ها را برآورده نمی‌کنند.

میان‌وعده‌ها و مکمل‌ها

مقادیر کمی هویج، سیب یا علوفه برگ‌دار، میان‌وعده‌های ایمن هستند و می‌توان از آن‌ها به عنوان پاداش آموزشی استفاده کرد. مواد معدنی آزاد و جوش شیرین به سلامت شکمبه کمک می‌کنند. در مناطق کم‌سلنیوم، از توصیه‌های دامپزشک محلی در مورد مکمل سلنیوم و ویتامین E پیروی کنید، زیرا هم کمبود و هم مقدار اضافه زیان‌آور است.

کیکو از مقاوم‌ترین نژادهای بز به شمار می‌رود، چون در شرایط سخت و با حذف دام‌های ضعیف‌تر انتخاب شده است. مقاومت بهتری در برابر انگل‌های داخلی نسبت به بسیاری از بزها دارد و معمولاً بدون کمک زایمان می‌کند. با این حال در برابر بیماری‌های استاندارد بز مصون نیست و مدیریت صحیح، گله را سالم نگه می‌دارد. با مراقبت مناسب، عمر کیکو معمولاً 8 تا 12 سال است.

مراقبت پیشگیرانه

• از شمارش تخم انگل در مدفوع برای کرم‌کشی فقط در صورت نیاز استفاده کنید؛ این روش مقاومت نژاد در برابر انگل را حفظ می‌کند.
• چراگاه را چرخش دهید و از چرای بیش از حد پرهیز کنید.
• واکسیناسیون را به‌روز نگه دارید، از جمله واکسن CDT برای بیماری‌های کلستریدیایی و کزاز.
• مواد معدنی آزاد اختصاصی بز را برای پیشگیری از کمبود مس و سلنیوم فراهم کنید.
• سم‌ها را در صورت نیاز کوتاه کنید و بستر را خشک نگه دارید.

تکثیر آسان یکی از ارزش‌های اصلی کیکو است. ماده‌ها در حدود 7 تا 12 ماهگی به بلوغ جنسی می‌رسند، هرچند بسیاری از پرورش‌دهندگان ترجیح می‌دهند تا ماده به سن نزدیک به یک سالگی برسد و به اندازه کافی رشد کند، پیش از اولین جفت‌گیری. نرها در حدود 5 تا 7 ماهگی می‌توانند بارور باشند. مانند اکثر بزها، کیکوها در مناطق معتدل تمایل به تکثیر فصلی دارند و در پاییز چرخه جنسی قوی‌تری نشان می‌دهند.

دوره آبستنی حدود 145 تا 155 روز است. ماده‌های کیکو برای زایمان آسان و مادری قوی شناخته می‌شوند و معمولاً با مداخله اندکی زایمان می‌کنند و بچه‌های خود را پرورش می‌دهند. دوقلوزایی رایج است و برخی ماده‌ها سه‌قلو بزرگ می‌کنند. بزغاله‌ها پرانرژی هستند و به سرعت می‌ایستند و شیر می‌خورند، که با ساختار کم‌نهاده این نژاد مطابقت دارد. بسیاری از دامداران بزغاله‌ها را در حدود 2 تا 3 ماهگی از شیر می‌گیرند، بسته به رشد و وضعیت چراگاه. انتخاب دام جایگزین بر اساس همان ویژگی‌های مقاومت، خط نژادی را قوی نگه می‌دارد.