آنگورا

بز آنگورا نژادی متوسط‌الجثه است که اصالتاً برای تولید موهر پرورش می‌یابد. موهر الیافی نرم و درخشان است که سراسر بدن این بز را می‌پوشاند. این نژاد از منطقه آنگورا در ترکیه، که امروزه آنکارا نامیده می‌شود، ریشه گرفته و نامش نیز از همین منطقه برگرفته شده است. بدن این حیوان با طره‌های بلند و مجعد پشم پوشیده است که باید چیده شود و به صورت طبیعی نمی‌ریزد.

بر خلاف بزهای شیری یا گوشتی، بز آنگورا در طول قرن‌ها با هدف اصلی تولید الیاف اصلاح‌نژاد شده است. پشم آن به طور مداوم رشد می‌کند و معمولاً سالی دو بار چیده می‌شود. بز بالغ استخوان‌بندی ظریف دارد و وزنش کمتر از بسیاری از نژادهای مشابه است، چون بخش عمده‌ای از حجم ظاهری آن به خود پشم تعلق دارد.

این نژاد طبعی آرام و بی‌ادعا دارد. بزهای آنگورا در برابر نگهدارنده‌ها کمی محتاطانه رفتار می‌کنند و آرام‌تر از نژادهای شیری هستند. مقاومت آنها در برابر شرایط نامساعد کمتر از بزهای گوشتی یا شیری است و به پناهگاه بهتر و مراقبت دقیق‌تر، به خصوص پس از پشم‌چینی، نیاز دارند.

برای چه کسی مناسب است

بز آنگورا برای نگهدارندگانی مناسب است که می‌خواهند الیاف تولید کنند و می‌توانند به پشم‌چینی سالانه دو بار و تأمین پناهگاه لازم پایبند باشند. برای کسانی که به دنبال بز شیری یا گوشتی هستند، یا برای محیط‌های کم‌مدیریت، گزینه مناسبی نیست؛ زیرا بزهای آنگورای تازه چیده‌شده در برابر سرما و رطوبت حساسند و بزغاله‌های آنها شکننده‌تر از نژادهای مقاوم‌ترند. کسانی که به هنرهای دستی با الیاف علاقه دارند یا گله کوچک موهر اداره می‌کنند، بیشترین بهره را از این نژاد می‌برند.

بز آنگورا نامش را از منطقه آنگورا در ترکیه، همان ناحیه‌ای که امروز آنکارا نامیده می‌شود، گرفته است. پرورش این نژاد برای تولید موهر در آن منطقه قرن‌ها سابقه دارد و تا مدت‌ها مقامات عثمانی صدور دام مولد را برای حمایت از تجارت محلی موهر محدود می‌کردند.

در دهه‌های قرن نوزدهم، بزهای آنگورا به کشورهای دیگر صادر شدند و در آنها استقرار یافتند. آفریقای جنوبی در اواسط همان قرن این بزها را دریافت کرد و صنعت قابل توجهی در زمینه موهر ایجاد کرد. ایالات متحده نیز در همان دوره آنگورا وارد کرد و تگزاس به خاطر آب‌وهوای خشکش به مرکز تولید موهر آمریکا تبدیل شد.

استرالیا نیز پرورش آنگورا را آغاز کرد و همراه با آفریقای جنوبی، ایالات متحده و ترکیه منابع اصلی موهر جهان را تشکیل دادند. پرورشکاران در هر کشور دام‌ها را برای افزایش وزن پشم، ظرافت الیاف و تراکم آنها انتخاب کردند و به تدریج میزان الیاف قابل برداشت از هر بز را افزایش دادند.

در طول قرن بیستم، این نژاد یک حیوان الیاف‌دار تخصصی باقی ماند. تقاضا برای موهر بسته به روند مد و بازارهای نساجی فراز و نشیب داشته و جمعیت آنگورا نیز متناسب با آن تغییر کرده است، اما این نژاد ویژگی اصلی‌اش یعنی پشم مجعد و انبوه روی تمام بدن را حفظ کرده است.

بارزترین ویژگی بز آنگورا پشم آن است: طره‌های بلند و درخشان موهر که بدن، پاها و بخش زیادی از سر و صورت را می‌پوشانند. الیاف به صورت حلقه‌های تنگ یا دسته‌های موجدار آویزان می‌شوند و می‌توانند در فاصله میان دو پشم‌چینی به طول قابل توجهی برسند. در زیر این پوشش، اندام نسبتاً سبک و دارای استخوان‌بندی ظریف است.

هر دو جنس نر و ماده معمولاً شاخ دارند که به سمت عقب و بیرون منحنی می‌شود؛ شاخ‌های نر سنگین‌تر و پیچ‌خورده‌تر هستند. صورت باریک است با پروفیلی اندکی گودافتاده یا صاف، و گوش‌ها پهن و آویزان‌اند.

پوشش و رنگ‌ها

آنگورای کلاسیک سفید خالص است، رنگی که بیشترین ارزش را دارد چون موهر رنگ‌نشده رنگ را به خوبی جذب می‌کند. پرورش انتخابی انواع رنگی را نیز ایجاد کرده است: مشکی، قرمز، قهوه‌ای و خاکستری که ریسندگان دستی علاقه‌مند به الیاف با رنگ طبیعی آنها را نگهداری می‌کنند. کیفیت پشم بر اساس درخشندگی، ظرافت، تراکم و یکنواختی ساختار طره‌ها ارزیابی می‌شود. الیاف بزغاله‌ها (موهر بزغاله) ظریف‌تر و نرم‌تر است و با افزایش سن بز معمولاً درشت‌تر می‌شود.

بز آنگورا طبعی ملایم و رام دارد. به طور کلی آرام و ساکت است، کمتر از نژادهای شیری سروصدا می‌کند و تمایل کمتری به آزمودن حصارها یا چالش با نگهدارنده دارد. بسیاری از پرورشکاران این نژاد را کمی گوشه‌گیر و کم‌جرأت توصیف می‌کنند که امنیت گله را به تماس نزدیک با انسان ترجیح می‌دهد.

با اعضای خانواده و نگهدارندگان مستمر، بزهای آنگورا به روال روزانه عادت می‌کنند و پس از ایجاد اعتماد می‌توانند دوستانه باشند؛ اگرچه به ندرت به دنبال توجه می‌گردند. در برابر غریبه‌ها معمولاً فاصله می‌گیرند. در کنار سایر بزها، حیواناتی آرام و اجتماعی هستند و معمولاً جایگاه پایین‌تری در سلسله‌مراتب گله دارند.

چون این نژاد ذاتاً مقاوم یا خودکفا نیست، به رسیدگی منظم و ملایم نیاز دارد. برخورد تند آنها را عصبی‌تر می‌کند و پشم‌چینی را دشوارتر. روال‌های آرام و قابل پیش‌بینی بهترین نتیجه را از این نژاد به همراه می‌آورد.

مراقبت از بز آنگورا حول محور پشم آن می‌چرخد. موهر به طور مداوم رشد می‌کند و باید چیده شود، معمولاً سالی دو بار، زیرا این نژاد پشمش را نمی‌ریزد. بین دو پشم‌چینی، پشم باید نسبتاً تمیز نگه داشته شود و از گیاهان خاردار، کاه و بستر دور باشد تا ارزش آن کاهش نیابد.

آرایش و مراقبت از پشم

• در بهار و پاییز، پیش از آنکه پشم گره بخورد یا آلوده شود، پشم‌چینی انجام شود
• آخور و بستر به گونه‌ای تنظیم شود که مواد گیاهی در پشم گیر نکنند
• پشم از نظر گره، انگل و مشکلات پوستی پنهان در زیر حلقه‌ها بررسی شود
• رسیدگی منظم و ملایم انجام شود تا پشم‌چینی و معاینه کم‌استرس باشند

ورزش و تحرک

• دسترسی روزانه به پارسل یا چراگاه خشک برای چرا و حرکت فراهم شود
• چرای آزاد روی بوته‌ها و علف‌های زبر که با طبیعت بز سازگار است امکان‌پذیر گردد
• حصارها محکم باشند، چون بزها حتی در حالت آرام مرزها را می‌آزمایند

محیط نگهداری

بزهای آنگورا در همه اوقات و به خصوص پس از پشم‌چینی به پناهگاهی خشک و بدون وزش مستقیم باد نیاز دارند، چون در آن زمان تقریباً هیچ محافظتی در برابر سرما یا باران ندارند. طویله یا سایه‌بان سه‌طرفه تمیز و خوب‌تهویه، کف خشک و سایه در گرمای تابستان ضروری است. این نژاد در آب‌وهوای معتدل تا گرم و خشک بهترین عملکرد را دارد و در شرایط سرد و مرطوب با مشکل مواجه می‌شود.

بز آنگورا بیشتر علف‌خوار است و با پایه‌ای از علوفه باکیفیت شامل چراگاه، بوته و یونجه یا کاه خوب عملکرد دارد. چون بخش بزرگی از مواد مغذی دریافتی را صرف تولید الیاف می‌کند، برای ادامه تولید موهر به پروتئین و انرژی کافی نیاز دارد و کمبود تغذیه به سرعت در قالب پشم نازک و ضعیف نمایان می‌شود. در دوران آبستنی، شیردهی و ماه‌های سرد، معمولاً جیره کنسانتره به همراه مواد معدنی آزاد مخصوص بز اضافه می‌شود.

تنقلات و مکمل‌ها

مقادیر کمی از محصولات سالم مانند هویج یا سیب را می‌توان به عنوان تنقلات گاه‌گاهی ارائه داد، اما نباید بخش عمده‌ای از جیره غذایی را تشکیل دهند. آب تمیز و تازه باید همیشه در دسترس باشد و مکمل معدنی مخصوص بز، با توجه ویژه به مس و سلنیوم که بزها به آن نیاز دارند اما مکمل‌های گوسفند آن را به درستی تأمین نمی‌کنند، فراهم گردد. مکمل‌ها را با مشاوره دامپزشک و بر اساس شرایط محلی خاک و علوفه تنظیم کنید.

با مدیریت مناسب، بز آنگورا حدود ۱۰ تا ۱۲ سال عمر می‌کند. این نژاد نسبتاً سالم است اما مقاومت کمتری نسبت به بزهای گوشتی یا شیری دارد و بخش عمده‌ای از مراقبت‌های دامپزشکی آن به عوارض ناشی از اندام ظریف و نیاز شدید به تولید الیاف مربوط می‌شود. استرس سرمایی پس از پشم‌چینی، انگل‌های داخلی و تلفات تولید مثلی از مهم‌ترین مشکلات هستند. تغذیه مناسب اهمیت ویژه‌ای دارد، چون تخلیه مداوم مواد مغذی برای تولید الیاف، دام‌های کم‌تغذیه را آسیب‌پذیر می‌کند.

مراقبت پیشگیرانه

• برنامه منظم چیدن سم داشته باشید و بستر و پارسل را خشک نگه دارید
• برنامه کنترل انگل را با پایش مدفوع اجرا کنید، نه کرم‌گیری کور
• واکسیناسیون‌های توصیه‌شده توسط دامپزشک محلی را دنبال کنید
• بر اساس وضعیت بدنی تغذیه کنید و در دوران آبستنی، شیردهی و ماه‌های سرد حمایت بیشتری فراهم نمایید
• پشم‌چینی را از هوای سرد و مرطوب دور نگه دارید و پس از پشم‌چینی پناهگاه مناسب فراهم کنید

بز آنگورا فصلی است و در پاییز فحل می‌شود و بزغاله‌ها در بهار به دنیا می‌آیند. ماده‌ها معمولاً در سال اول یا دوم به سن تولیدمثل می‌رسند، هرچند بسیاری از پرورشکاران صبر می‌کنند تا ماده به خوبی رشد کرده باشد، چون این نژاد انرژی زیادی صرف تولید الیاف می‌کند. دوره آبستنی حدود پنج ماه است.

بز آنگورا معمولاً یک بزغاله به دنیا می‌آورد و دوقلوزایی در آن کمتر از بسیاری از نژادهای دیگر است. بزغاله‌ها کوچک و نسبتاً شکننده متولد می‌شوند و در روزهای اول در برابر سرما و رطوبت حساسند. پناهگاه گرم، خشک و بدون وزش مستقیم باد و شیردهی سریع اهمیت دارد. ماده‌هایی که کم‌تغذیه یا تحت استرس هستند ممکن است سقط کنند یا بزغاله‌های ضعیف به دنیا بیاورند، به همین دلیل تغذیه مناسب در طول آبستنی اولویت دارد.

بزغاله‌ها نخستین پشم ارزشمندشان یعنی موهر بزغاله را رشد می‌دهند که ظریف‌ترین و نرم‌ترین الیافی است که این بز در تمام عمرش تولید می‌کند. در چند ماهگی از شیر گرفته می‌شوند و در طول زمستان اول با دقت مدیریت می‌شوند، چرا که اندام سبک و پشم در حال رشدشان در این دوره آنها را آسیب‌پذیر می‌کند.