شورتهورن

شورت‌هورن نژادی بزرگ از گاو است که خاستگاه آن شمال شرق انگلستان است. این نژاد یکی از نژادهای اصلاح‌شده بنیادین در دنیای گاوداری امروز به شمار می‌رود و در شکل‌گیری بسیاری از نژادهای دیگر نقش داشته است. دام‌های بالغ این نژاد هیکلی سنگین و بدنی عمیق دارند و رنگ پوشش آنها از قرمز تا سفید و رُوان (ترکیبی از قرمز و سفید) متغیر است.

این نژاد در طول تاریخ خود کاربرد دوگانه داشته است: برخی از رگه‌های آن برای تولید گوشت و برخی دیگر برای تولید شیر انتخاب شده‌اند. امروزه بیشتر گاوهای شورت‌هورن برای گوشت نگهداری می‌شوند، هرچند رگه‌های شیری موسوم به میلکینگ شورت‌هورن همچنان مورد استفاده هستند. این نژاد به دلیل باروری بالا، زایمان آسان و توانایی تبدیل علوفه و چراگاه به وزن بدن در انواع زمین‌ها ارزشمند شناخته می‌شود.

شورت‌هورن‌ها خلق و خویی متعادل دارند و کار با آنها آسان است، به همین دلیل هم برای مزارع کوچک و هم برای واحدهای بزرگ گزینه‌ای عملی به شمار می‌روند. طبیعت آرام و سازگاری بالای این نژاد باعث شده بیش از دو قرن است که همچنان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

چه کسانی برای این نژاد مناسب‌اند

شورت‌هورن گزینه مناسبی است برای پرورش‌دهندگانی که دامی آرام و قابل کنترل و در عین حال کارآمد در چرا می‌خواهند. این نژاد برای تولیدکنندگان گوشت که به دنبال گاوهای با اندام متوسط، باروری خوب و زایمان آسان هستند مناسب است و برای دامدارانِ کوچک که خلق و خوی آرام دام برایشان اهمیت دارد نیز کاربرد دارد. رگه‌های میلکینگ شورت‌هورن برای کسانی که از یک گله هم گوشت و هم شیر می‌خواهند مناسب است.

ریشه نژاد شورت‌هورن به دره رودخانه تیز در شهرستان‌های دورهام، نورثامبرلند و یورکشایر در شمال شرق انگلستان بازمی‌گردد. گاوهای بومی منطقه از نژادهای تیزواتر و دورهام پایه اصلی این نژاد را تشکیل دادند. در اواخر قرن هجدهم، پرورش‌دهندگان این دام‌ها را از نظر اندازه، کیفیت گوشت و میزان شیر انتخاب و اصلاح کردند.

برادران چارلز و رابرت کالینگ معمولا به عنوان کسانی شناخته می‌شوند که در دهه‌های ۱۷۸۰ و ۱۷۹۰ با به کارگیری روش‌های اصلاح نژاد گزینشی آن دوره، این نژاد را پرورش دادند. گاو نری به نام هاباک نقش یک پدر نر تأثیرگذار اولیه را در این کار داشت. این نژاد پیش از رواج نام شورت‌هورن، ابتدا دورهام یا تیزواتر نامیده می‌شد.

کتاب شجره‌نامه کوتس که نخستین بار در سال ۱۸۲۲ در انگلستان منتشر شد، یکی از قدیمی‌ترین دفاتر ثبت نژاد در میان همه نژادهای دام بود و شجره گاوهای شورت‌هورن را ثبت می‌کرد. این مستندسازی زودهنگام به گسترش نژاد همراه با سابقه قابل اعتماد از نسب کمک کرد.

در طول قرن نوزدهم، گاوهای شورت‌هورن به طور گسترده صادر شدند و به کشورهای بسیاری راه یافتند، جایی که هم به عنوان نژاد خالص و هم برای اصلاح گاوهای بومی به کار گرفته شدند. با گذشت زمان، پرورش‌دهندگان رگه‌های گوشتی و شیری را از هم جدا کردند و میلکینگ شورت‌هورن به عنوان یک رگه دومنظوره شناخته‌شده شکل گرفت.

شورت‌هورن دامی درشت و چهارگوش با پشتی پهن، بدنی عمیق و نشیمنگاهی پرگوشت است. اندام آن از متوسط تا بزرگ با استخوان‌بندی محکم است. سر نسبتا کوتاه و پهن است و نام این نژاد به شاخ‌های کوتاه و خمیده آن اشاره دارد، هرچند بسیاری از دام‌های امروزی به طور طبیعی بی‌شاخ هستند.

پوشش و رنگ‌ها

ویژگی رنگی شاخص نژاد شورت‌هورن رنگ رُوان است، ترکیبی نزدیک از موهای قرمز و سفید که این نژاد در شناساندن آن به دنیای گاوداری نقش داشته است. دام‌های تک‌رنگ قرمز و تک‌رنگ سفید نیز رایج‌اند و الگوی رنگ حتی در یک گله می‌تواند تفاوت زیادی داشته باشد. پوشش بدن در هوای گرم کوتاه و صاف است و در زمستان ضخیم‌تر می‌شود.

شورت‌هورن به خلق و خویی آرام و پایدار شهرت دارد. گاوهای ماده مادرانی مراقب‌اند و معمولا در برابر دامدار رام هستند، به همین دلیل کارهای روزمره مانند جابه‌جایی، توزین و مراقبت دامپزشکی با استرس کمتری همراه است. گاوهای نر درشت و قدرتمندند و باید با احتیاط با آنها رفتار کرد، اما این نژاد در مجموع در مقایسه با گاوهای عصبی‌تر، قابل مدیریت‌تر شناخته می‌شود.

شورت‌هورن‌ها به راحتی در گله جا می‌افتند و بدون دردسر زیاد خود را با چراگاه و شیوه‌های نگهداری جدید وفق می‌دهند. این نژاد از دیرباز در مزارع خانوادگی که دام‌ها از نزدیک و به طور مکرر نگهداری می‌شوند، محبوبیت داشته است.

مراقبت از پوشش بدن

• بازرسی منظم پوشش بدن برای انگل‌هایی مانند شپش، کنه و مگس
• بازرسی و کوتاه کردن سم در صورت نیاز برای جلوگیری از لنگش
• بستر تمیز و خشک در نگهداری سرپوشیده برای حفظ سلامت پوست و پوشش بدن
• مراقبت و شست‌وشوی بیشتر برای دام‌های نمایشی

فعالیت و حرکت

• دسترسی روزانه به چراگاه برای چرا و حرکت طبیعی
• چرای چرخشی برای حفظ کیفیت علف و کاهش بار انگل‌های داخلی
• فضای کافی هنگام تغذیه برای کاهش رقابت و استرس

محیط نگهداری

شورت‌هورن با طیف گسترده‌ای از آب و هوا سازگار است و با پوشش ضخیم‌تر زمستانی سرما را به خوبی تحمل می‌کند. این نژاد به پناهگاه در برابر باد، باران شدید و گرمای شدید و نیز دسترسی همیشگی به آب تمیز و سایه در تابستان نیاز دارد. بهترین عملکرد آن در چراگاه مدیریت‌شده است، هرچند در زمستان با علوفه ذخیره‌شده نیز به خوبی سازگار می‌شود.

شورت‌هورن دامی علوفه‌محور است و علف، یونجه و سیلاژ را به طور کارآمد به وزن بدن تبدیل می‌کند. جیره متعادل بر پایه علوفه باکیفیت همراه با دسترسی آزاد به آب تمیز و مکمل‌های معدنی است. خوراک متمرکز مانند مخلوط غلات برای حمایت از رشد در دام‌های جوان، شیردهی در گاوهای ماده و فربه‌سازی در دام‌های گوشتی افزوده می‌شود. وضعیت بدنی باید در طول سال زیر نظر باشد تا گاوها هنگام زایمان نه بیش از حد لاغر و نه بیش از حد چاق باشند.

تنقلات و مکمل‌ها

یک بلوک نمک معدنی یا مخلوط مواد معدنی متناسب با خاک و علوفه منطقه در اختیار دام قرار دهید و به‌ویژه در مناطقی که کمبود مس، سلنیوم و منیزیم رایج است توجه ویژه داشته باشید. نمک باید به صورت آزاد در دسترس باشد. هرگونه تغییر در جیره باید طی یک تا دو هفته و به تدریج انجام شود تا سلامت شکمبه حفظ شود.

شورت‌هورن نژادی قوی‌بنیه با مشکلات اختصاصی اندک است و طول عمر کاری آن معمولا به ۱۲ تا ۱۵ سال می‌رسد، در حالی که گاوهای مولد اغلب برای فصل‌های زیادی تولیدی باقی می‌مانند. بیشتر نگرانی‌های سلامتی آن مشترک با سایر گاوهاست و با تغذیه مناسب، بهداشت و برنامه‌ریزی سلامت گله مدیریت می‌شود. زایمان آسان یکی از نقاط قوت شناخته‌شده این نژاد است و یکی از جدی‌ترین خطرهای نگهداری گاو را کاهش می‌دهد.

مراقبت پیشگیرانه

• بازبینی سالانه سلامت گله توسط دامپزشک و برنامه واکسیناسیون
• کرم‌زدایی منظم و پایش انگل از طریق آزمایش مدفوع
• بازرسی و کوتاه کردن منظم سم
• امتیازدهی وضعیت بدنی در نقاط کلیدی چرخه تولیدمثل
• آب تمیز، محل خواب خشک و تهویه مناسب در محل نگهداری

شورت‌هورن نژادی بارور و شناخته‌شده برای زایمان آسان و مادری خوب است. تلیسه‌ها معمولا در حدود ۱۵ ماهگی جفت‌گیری می‌کنند تا نزدیک به دو سالگی زایمان کنند، بسته به رشد و وضعیت بدنی. جفت‌گیری می‌تواند به صورت طبیعی با گاو نر یا از طریق تلقیح مصنوعی انجام شود. دوره آبستنی حدود نه ماه طول می‌کشد و گاوها تقریبا همیشه یک گوساله به دنیا می‌آورند.

گاوها به لطف اندازه متوسط گوساله و ساختار مناسب لگن، عموما بدون کمک زایمان می‌کنند. گوساله تازه‌متولد باید در ساعات نخست زندگی از آغوز تغذیه کند. گوساله‌ها معمولا در حدود شش تا هشت ماهگی از شیر گرفته می‌شوند. خلق و خوی آرام این نژاد به نسل بعد نیز منتقل می‌شود و گوساله‌هایی که با مدیریت آرام و منظم بزرگ می‌شوند، در بزرگسالی نیز دام‌هایی ساده برای کار خواهند بود.